{318}PLUTEUS XXXIXcommentaireIl catalogo della Laurenziana avverte della difficoltà di riscontrare parecchie corrispondenze tra il catalogo di Montfaucon e l’ordine assunto successivamente dai manoscritti all’interno del Pluteo..

Scriptores.

  • item 1. I. Ms. in membr. C. Valerii Flacci Setini Balbi Argonauticon libri VIII. scripti manu Antonii F. Marii Civ. Flor. XIII. Kal. Decembris mccccxxix. Florentiae, & olim ad usum Petri de Medicis.commentaireCome indica il catalogo della Laurenziana, questo e i successivi quattro testimoni sono catalogati da Montfaucon sotto una numerazione diversa.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.35 (images)

    Attestation :

  • item 2. II. Ms. membr. Ejusdem Argonauticon libri. VIII.Olim ad usum Francisci Sarsetti.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.36 (images)

    Attestation :

  • item 3. III. Membr. Ejusdem Argonauticon libri VIII. sine titulis scripti per Nicolaum Riccium anno Domini mcccclviii.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.37 (images)

    Attestation :

  • item 4. IV. In pap. Ejusdem Argonauticon libri VIII.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.38 (images)

    Attestation :

  • item 5. V. In membr.
    • item 1. Vigetius, vel Vegetius de disciplina militari libri IV. manu Petri cujusdam, ut ex versiculo in calce libri.
    • item 2. Lector amore Dei Petri memento mei.
    • item 3. Tabula ad inveniendum Novilunium.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.39 (images)

    Attestation :

  • item 6. VI. Membr. Publii Virgilii Maronis Aeneïdos libri XII. ad usum olim Francisci Sarsetti.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.06 (images)

    Attestation :

  • item 7. VII. Membr. Ejusdem Poëtae Mantuani Aeneïdos Bucolicorum, & Georgicorum libri.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.07 (images)

    Attestation :

  • item 8. VIII. Membr. Ejusdem Bucolicorum, Georgicorum, & Aeneïdos libri pro Magnifico viro Joanne Cosmi de Medicis exarati manu Gherardi Joannis del Ciriago Civitatis Flor. anno Domini mccccliii.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.08 (images)

    Attestation :

  • item 9. IX. Membr. Ejusdem Bucolicorum, Georgicorum, & Aeneïdos libri, quos sequuntur Moretum, epitaphia, & alia carmina in laudem Virgilii. In fine habetur Actus Senecae recitatus per chorum ex Tragoedia Hippolyti. Post libros vero Georgicorum legitur Carnificis detestatio per Clarissimum Guarinum Veronensem composita cum Tetrasticho Domini Bartholomaei Caseoti in Joannem Tibicinem, & alia ejusmodi ibi descripta, ne vacaret pagina.Codex scriptus a Joanne Carpense Cive Ferrariensi anno 1464.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.09 (images)

    Attestation :

  • item 10. X. Membr. Ejusdem opera omnia sine titulo, cum Argumentis ad singulos libros Aeneïdis. In sine legitur, die sexta Aprilis 1471. Lantiani videlicet script.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.10 (images)

    Attestation :

  • item 11. XI. Membr. Ejusdem opera sine titulis librorum, & cum argumentis in libros Aeneïdos.commentaireL’identificazione é complessa. Il manoscritto n. 11 della Laurenziana contiene infatti la sola Eneide e non tutta l’opera virgiliana come registra Montfaucon; lavorando per esclusione, sulla base dei manoscritti di difficile collocazione, si nota che il testimone n. 16 della Laurenziana presenta contenuti corrispondenti a quelli di tale item. Tale manoscritto é molto simile anche al n. 20 di entrambi i cataloghi, ed in effetti il catalogo laurenziano riconosce la corrispondenza di quest’ultimo come solo probabile e indica il suo manoscritto 16 come possibile 20. Non posso dunque dire se l’11 di Montfaucon sia il 16 della Laurenziana o non forse il 20 e quindi propongo per entrambi i manoscritti entrambe le identificazioni; di sicuro comunque esso non sembra l’11 laurenziano.
  • item 12. XII. Membr.
    • item 1. Publii Virgilii Maronis Mantuani, Poëtae clarissimi in laudem, gloriamque Octaviani Imperatoris Aeneïdos libri XII. cum argumentis, & glossis interlin.
    • item 2. His jungitur Aeneïdos liber XIII. per Maphaeum Vegium Poëtam clarissimum compositus.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.12 (images)

    Attestation :

  • item 13. XIII. Membr. Ejusdem Aeneïdos libri XII. sine titulo, & Tuccae versibus in principio.Hic codex olim fuit ad usum Guidantonii Adimari.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.13 (images)

    Attestation :

  • item 14. XIV. Membr. Ejusdem Aeneïdos libri XII. cum argumentis & scholiis, & glossis quibusdam interlinearibus.commentaireIl catalogo della Laurenziana considera probabile la corrispondenza.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.14 (images)

    Attestation :

  • item 15. XV. Membr. Ejusdem libri Aeneïdos, Bucolicorum, & Georgicorum cum argumentis.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.15 (images)

    Attestation :

  • item 16. XVI. Membr. Ejusdem Aeneïdos libri XII. cum argumentis manu Joannis Carpensis de Ferraria exarati.commentaireCfr. la nota al manoscritto n. 11; non ho mai trovato nel catalogo della Laurenziana attestazione del personaggio menzionato. Ho riportato dunque le attribuzioni di quest’ultimo, ma segnalo che sarebbero più appropriati testimoni come il 5 o il 22, che risultano tra i manoscritti non perfettamente collocati, contengono solo l’Eneide e in più i suoi "argumenta".
  • item 17. XVII. Membr. Ejusdem Aeneïdos libri XII. cum argumentis: ad quorum finem habentur versus Caesaris in laudem carminum Virgilii. Hunc codicem scripsit Petrus Pugliensis, explevitque V. nonas Januarii 1453.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.17 (images)

    Attestation :

  • item 18. XVIII. Membr. Ejusdem opera omnia cum argumentis.Liber olim ad usum Guidantonii de Adimaris.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.18 (images)

    Attestation :

  • item 19. XIX. Membr. Ejusdem Aeneïdos libri XII. cum argumentis, & Tuccae versibus in principio.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.19 (images)

    Attestation :

  • item 20. XX. Membr. Ejusdem opera omnia cum argumentis ad libros Aeneidos.commentaireLa corrispondenza con il catalogo di Montfaucon pare non del tutto certa al compilatore del catalogo della Laurenziana, come accade sovente in questo Pluteo. Cfr. sopra n. 11 per un altro testimone sostanzialmente identico e ugualmente di collocazione non certa.
  • item 21. XXI. Membr. Ejusdem libri Aeneïdos XII. cum argumentis, & glossis interlinearibus. In fine legitur querela Regis Evandri de morte Pallantis filii sui. Codex scriptus anno 1408.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.21 (images)

    Attestation :

  • item 22. XXII. Membr. Ejusdem Aeneïdos libri XII.commentaireIl catalogo della Laurenziana indica per questo item due diverse e dubbie corrispondenze; le indico entrambe non avendo elementi per dirimere la questione.
  • item 23. XXIII. Membr. antiq. Publii Partheniatis. Maronis Virgilii Mantuani opera cum scholiis, & glossis interlinearibus. Ad finem habentur versus Caesaris, Propertii, &c. in laudem Virgilii.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.23 (images)

    Attestation :

  • item 24. XXIV. Membr. antiq. Virgilius cum hoc titulo: In hoc volumine continentur omnes tres libri Virgilii Maronis, Mantuani Civis, videlicet Bucolica, Georgica, & Aeneïs, cum scholiis antiquis, & glossis interlinearibus.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.24 (images)

    Attestation :

  • item 25. XXV. Membr. antiq. Ejusdem Aeneïdos libri XII. cum argumentis & scholiis. In principio versus Octaviani in laudem Virgilii.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.04 (images)

    Attestation :

  • item 26. XXVI. Membr. antiq. Ejusdem Aeneïdos libri XII. sine titulo, & ad finem versus de nominibus Musarum.commentaireIl catalogo della Laurenziana suppone che il manoscritto sia il n. 20 del catalogo di Montfaucon; qui ne propongo invece un’associazione con il n. 3, un testimone non messo in corrispondenza tra i due cataloghi, che contiene tutta l’opera virgiliana (non solo l’Eneide), ma presenta anche una composizione sulle Muse che lo distingue da tutti gli altri testimoni rimasti senza associazione.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.03 (images)

    Attestation :

  • item 27. XXVII. Membr. antiq. Ejusdem Aeneïdos libri sine titulo, & cum scholiis & glossis interlinearibus.commentaireHo associato a tale numero il n. 11 della Laurenziana in seguito all’errore che credo occorso sopra (cfr. 11 di Montfaucon) e per esclusione in quanto il n. 27 da un lato e l’11 dall’altro erano rimasti senza corrispondenza. Ricordo che anche manoscritti come il 5 o il 22 potrebbero andare bene, in quanto contenenti la sola Eneide, ma il fatto che l’11 presenti glosse interlineari (se la descrizione é affidabile) lo rende preferibile.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.11 (images)

    Attestation :

  • item 28. XXVIII. Membr. antiq. Ejusdem Aeneïdos libri XII. cum scholiis & glossis interlinearibus nova manu appositis. Initium & finis desiderantur.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.02 (images)

    Attestation :

  • item 29. XXIX. Membr. antiquissimus
    • item 1. P. Virgilii Maronis opera majusculis literis exarata.
    • item 2. De hoc celeberrimo codice Eminentissimus de Noris in libro suo, cui titulus Coenotaphia Pisana haec habet: Codex iste omnium hujus Bibliothecae antiquissimus mille ducentorum circiter annorum, nam circa Imp. Valentis, vel Theodosii scriptum existimo. Sed vitium est in opere tam Augusto, quod primis duobus quaternionibus, initium Bucolicorum continentibus, mutilum apparet, qui quidem, ut aïunt a Bibliothecario quodam domi seorsim asportati, ut per Bibliopegum loco suo restituerentur, eodem morte praevento perierint. Magna sane, & irreparabilis jactura, quam sarcire non minoris foret difficultatis, quam picturam Apellis ad praescripta lineamenta absolvere. Ad calcem libri Georgicorum subjecta est haec adnotatio:
    • item 3. Turcius Rufius Apronianus Asterius V. cl. & inlustris ex Comit. Domesticor. protect. ex Comit. privat. largit. ex Praefecto Urbis Patricius, & Consul. ordin. legi, & distinxi Codicem Fr. Macharii V. cl. non mei fiducia, sed ejus cui ad omnia sum devotus arbi-{319}trio. XI. Kal. Maïas Romae.
    • item 4. Asteriorum familia Romae sub Caesaribus nobilissima, sicut & illa Macarii teste Norisio dissertatione quarta cap. 2. §. primo. Hoc codice usus est Aldus Manutius in adornando libro de Orthographia. Heinsius in editione Virgiliana, qui illi parem vetustate nullum per Europam universam esse testatur. Fuit olim ad usum Rodulphi Pii Cardinalis Carpensis, in cujus laudem lusit hoc epigrammate Achilles Statius Lusitanus.
      • item 1. I. Purpureos sparge in frontem, atque in cornua flores.Albaque ter plenis lilia da manibus.
      • item 2. II. Namque vides saecli monimentum insigne prioris.Quo neque nobilius, nec prius extat opus.
      • item 3. III. Felix sorte tua, & vita Maro dignior, unum.Hoc super est de tot millibus archetypum.
      • item 4. IV. Mecoenas ne tu cum re simul ipse perires.Arma feri jussit militis esse procul.
      • item 5. V. Et tua Rodulphi quae non obliteret aetas.Ulla, piae servant haec monumenta manus.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.01 (images)

    Attestation :

  • item 30. XXX. In membr. Publii Virgilii Maronis Bucolicorum liber ad Octavianum Augustum cum gloss. quibusdam.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.27 (images)

    Attestation :

  • item 31. XXXI. Membr. Ejusdem Bucolica, & Georgica sine titulo, quibus subjicitur Sapphos Vatis egregiae Pelasgiadae Lesbiae Mitylenae Epistola ad Phaonem Ciciliensem amatorem suum. Liber Franc. Sarsetti Thomae filii civis Flor.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.25 (images)

    Attestation :

  • item 32. XXXII. Membr. Publii Virgilii Maronis Bucolicorum & Georgicorum libri olim ad usum Georgii Antonii Vespuccii.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.28 (images)

    Attestation :

  • item 33. XXXIII. Membr. Ejusdem Bucolicorum & Georgicorum libri.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.33 (images)

    Attestation :

  • item 34. XXXIV. Membr. Ejusdem Opera eadem sine titulo, & cum scholiis & gloss. in principio libri Georgicorum.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.31 (images)

    Attestation :

  • item 35. XXXV. Membr. Ejusdem Bucolica, & Georgicorum libri quatuor cum gloss. interlinearibus.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.29 (images)

    Attestation :

  • item 36. XXXVI. Membr. Ejusdem Bucolica & Georgica.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.30 (images)

    Attestation :

  • item 37. XXXVII. Membr.
    • item 1. Publii Maronis Virgilii Bucolicum carmen in decem distinctum eglogis.
    • item 2. Viri praeclarissimi, atque Poëtae insignis Francisci Petrarchae de Florentia Romae nuper Laureati Bucolicum carmen in duodecim eclogis distinctum.
    • item 3. Viri praeclarissimi, atque Poëtae insignis Joannis Boccaccii de Certaldo Bucolicum carmen in xvi. distinctum eglogis praevia Epistola explanatoria ad honorandum virum, ac S. T. D. Magistrum Martinum de Signa de Florentia Ord. Heremit. S. August. celebris viri atque Poetae clarissimi Dantis Aligheris de Flor. Bucolicum carmen.
    • item 4. Viri insignis Joannis de Virgilio Cesenatis Bucolicum carmen.
    • item 5. Viri conspicui Chechi de Mileto Forliviensis Bucolicum breve carmen.
    • item 6. Scripsit totum Frater Jacob. de Vulterra.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.26 (images)

    Attestation :

  • item 38. XXXVIII. Membr. Virgilii Bucolica & Georgica sine titulo.commentairePropongo l’identificazione per semplice esclusione e fondandomi sui contenuti dei manoscritti, perché il catalogo della Laurenziana non indica nessuna particolare corrispondenza per il testimone n. 32, eppure esso non corrisponde evidentemente al n. 32 di Montfaucon.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.32 (images)

    Attestation :

  • item 39. XXXIX. Membr. Priapeia sine titulo, obscoenum carmen quod Virgilio tribuitur.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.34 (images)

    Attestation :

  • item 40. XL. In pap.
    • item 1. Ugolini Verini Poëtae Florentini clarissimi Epigrammaton libri VII. & ejusdem Paradisus ad Laurentium Medicem. In fine legitur adnotatio Petri Criniti: qui anno 1489. hoc opus scripsit admodum pure, cum esset tum temporis Ugolini ipsius auditor.
    • item 2. Maphaei Vegii Laudensis Astianas, Vellus aureum & distichorum libri ad Carolum Aretinum Poëtam clarissimum.
    • item 3. Fr. Matthaei Ronto translatio Dantis in metrum Latinum & ejusdem Marchilogium. (sic)
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.40 (images)

    Attestation :

  • item 41. XLI. In pap. Ugolini Verini Carliados libri XV.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.41 (images)

    Attestation :

  • item 42. XLII. Membr. nitid. Ejusdem Verini Flammetta ad Laurentium Medicem Virum clariss.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.42 (images)

    Attestation :

  • item 43. XLIII. Impres. in pap.
    • item 1. Petri Angeli Bargei Syriados libri XII. hoc est expeditionis illius celeberrimae Christianorum Principum, qua Hierosolyma ductu Goffredi Bullionis Lotharingiae Ducis a Turcarum tyrannide liberata est.
    • item 2. Ejusdem carmen votivum in D. Catherinam ad Alexandrum Medicem Archiep. Flor. S. R. E. Cardinalem. Codex impressus Florentiae apud Junctas 1591. Initio codicis manu ipsius auctoris scheda legitur exarata, in qua fatetur se emendasse & re cognovisse hoc opus, ut sit exemplar, ex quo caeteri codices perpurgentur a mendis.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.43

    Attestation :

  • item 44. XLIV. Impres. in pap. Ejusdem poëmata omnia diligenter ab ipso recognita, & impressa Romae 1595. videlicet, Cynegeticon, vel de venatione libri sex. vel de aucupio liber unus, Epithalamium, eclogae quatuor, Epistolarum liber unus, & carminum libri quatuor.
    [+]

    Conservation : Firenze, BML, ms. Plut. 39.44

    Attestation :

Commentaires :

1. Il catalogo della Laurenziana avverte della difficoltà di riscontrare parecchie corrispondenze tra il catalogo di Montfaucon e l’ordine assunto successivamente dai manoscritti all’interno del Pluteo.

2. Come indica il catalogo della Laurenziana, questo e i successivi quattro testimoni sono catalogati da Montfaucon sotto una numerazione diversa.

3. L’identificazione é complessa. Il manoscritto n. 11 della Laurenziana contiene infatti la sola Eneide e non tutta l’opera virgiliana come registra Montfaucon; lavorando per esclusione, sulla base dei manoscritti di difficile collocazione, si nota che il testimone n. 16 della Laurenziana presenta contenuti corrispondenti a quelli di tale item. Tale manoscritto é molto simile anche al n. 20 di entrambi i cataloghi, ed in effetti il catalogo laurenziano riconosce la corrispondenza di quest’ultimo come solo probabile e indica il suo manoscritto 16 come possibile 20. Non posso dunque dire se l’11 di Montfaucon sia il 16 della Laurenziana o non forse il 20 e quindi propongo per entrambi i manoscritti entrambe le identificazioni; di sicuro comunque esso non sembra l’11 laurenziano.

4. Il catalogo della Laurenziana considera probabile la corrispondenza.

5. Cfr. la nota al manoscritto n. 11; non ho mai trovato nel catalogo della Laurenziana attestazione del personaggio menzionato. Ho riportato dunque le attribuzioni di quest’ultimo, ma segnalo che sarebbero più appropriati testimoni come il 5 o il 22, che risultano tra i manoscritti non perfettamente collocati, contengono solo l’Eneide e in più i suoi "argumenta".

6. La corrispondenza con il catalogo di Montfaucon pare non del tutto certa al compilatore del catalogo della Laurenziana, come accade sovente in questo Pluteo. Cfr. sopra n. 11 per un altro testimone sostanzialmente identico e ugualmente di collocazione non certa.

7. Il catalogo della Laurenziana indica per questo item due diverse e dubbie corrispondenze; le indico entrambe non avendo elementi per dirimere la questione.

8. Il catalogo della Laurenziana suppone che il manoscritto sia il n. 20 del catalogo di Montfaucon; qui ne propongo invece un’associazione con il n. 3, un testimone non messo in corrispondenza tra i due cataloghi, che contiene tutta l’opera virgiliana (non solo l’Eneide), ma presenta anche una composizione sulle Muse che lo distingue da tutti gli altri testimoni rimasti senza associazione.

9. Ho associato a tale numero il n. 11 della Laurenziana in seguito all’errore che credo occorso sopra (cfr. 11 di Montfaucon) e per esclusione in quanto il n. 27 da un lato e l’11 dall’altro erano rimasti senza corrispondenza. Ricordo che anche manoscritti come il 5 o il 22 potrebbero andare bene, in quanto contenenti la sola Eneide, ma il fatto che l’11 presenti glosse interlineari (se la descrizione é affidabile) lo rende preferibile.

10. Propongo l’identificazione per semplice esclusione e fondandomi sui contenuti dei manoscritti, perché il catalogo della Laurenziana non indica nessuna particolare corrispondenza per il testimone n. 32, eppure esso non corrisponde evidentemente al n. 32 di Montfaucon.