-

Possesseur(s) : Vicoigne, Notre-Dame, Saint-Blaise et Saint-Sébastien, abbaye O.Praem.

Date : 17e siècle

Répertoire(s) : BMMF, n° 1895

Analyse : Quatre documents modernes, très différents par leur ampleur et leur intérêt, nous renseignent sur la bibliothèque ancienne de Vicoigne. Tous sont apparemment proches par leurs dates (XVIIe et XVIIIe siècle), mais les inventaires II (non exploité), III et IV renvoient vraisemblablement à un état plus ancien du fonds. Ils présentent d’autant plus d’intérêt que très peu de manuscrits de Vicoigne ont été retrouvés. L’identification des textes a été faite en priorité à partir de l’inventaire III, qui est le plus complet, sinon le plus maniable.
Inventaire III. Bruxelles, Bibl. des Bollandistes, 98, f. 317-332v commentaireLe dernier feuillet de l’index, qui contient la lettre Z, et dont le verso est blanc, a été par erreur relié au milieu de la lettre H, et numéroté 325. La série alphabétique reprend sans lacune, avec la suite de la lettre H, au f. 326 recto.. Comme l’indique son titre, il s’agit là d’un index des manuscrits de Vicoigne, dont l’intérêt est de permettre à l’utilisateur de repérer facilement les textes conservés dans cette bibliothèque, puisqu’ils sont classés par ordre alphabétique commentaireOrdre alphabétique approximatif, puisque Augustinus précède Aristoteles, Albertus, Alexander, etc. D’autre part, Gilles de Rome est à chercher dans A sous la forme « Egidius » et dans F sous les formes « Frater Egidius/Fratris Egidii ». De nombreux auteurs sont répertoriés dans les lettres D (sous Dominus/Domini) et F (sous Frater/Fratris). Il arrive ainsi que le même texte soit répertorié plusieurs fois, sous des rubriques différentes. Et il est souvent difficile de retrouver un texte ou un auteur, faute de pouvoir deviner sous quel libellé il a été classé. des auteurs, et d’y avoir accès, puisque leur indication est assortie de la cote du volume qui les contient. En fait, la cotation du fonds n’est pas absolument uniforme : si la majorité des manuscrits a reçu une cote numérique simple, d’autres sont désignés par le nom de leur auteur principal (Leonardus, Eustachius commentaireCes manuscrits ont parfois reçu aussi une cote numérique : ainsi, « Hilarius» correspond au numéro 100, « Cyprianus » au n° 149.), d’autres encore sont signalés expressément comme non cotés (« non signantur », ex. : les Vite sanctorum en trois volumes), enfin la cote de quelques manuscrits est tout bonnement absente. Ce dernier cas se produit généralement en fin de section. Certains articles ont été signalés en marge par une croix : il s’agit généralement de textes rares, de textes classiques, historiques ou de vies de saints, ce dernier trait pouvant indiquer que ce « tri » a été fait chez les Bollandistes. Si l’écriture du document indique le XVIIe siècle, la cotation — et donc l’organisation du fonds — est vraisemblablement antérieure. Deux éléments peuvent permettre d’en préciser l’époque : elle est postérieure à la prise de Valenciennes, puisqu’elle ne prend pas en compte les volumes détruits à cette occasion (voir 161 bis) ; elle est antérieure à 1662, date extrême de la présence à Vicoigne du manuscrit 110 commentairePour la date de la prise de Valenciennes, on pourrait hésiter au moins entre 1567 ou 1677. Mais les occasions de pillage ont été assurément plus nombreuses : ainsi le manuscrit 110 (aujourd’hui Soissons, BM, 3), volé et ayant échappé de justesse aux flammes, fut racheté à Valenciennes en 1476 par l’abbaye de Vicoigne. Si sa reliure actuelle, datée de 1662, a bien été faite à Prémontré, le manuscrit avait donc quitté Vicoigne avant cette date. La prise de Valenciennes qui constitue le « terminus a quo » de la cotation serait probablement alors celle de 1567.. C’est donc à un état de la bibliothèque compris entre les années 1570 et 1660 que renvoie cet index. De plus, le document que nous avons sous les yeux est une copie : en témoignent un texte très corrompu par de nombreuses erreurs matérielles ou par des graphies aberrantes, et par la réintégration maladroite de mentions interlinéaires (articles 218 et 252 par exemple). Destiné à faciliter l’utilisation de la bibliothèque à des lecteurs potentiels, ce catalogue a cependant deux inconvénients : d’une part, il ignore totalement la répartition des textes en unités codicologiques, ce qui rend impossible l’identification d’éventuels manuscrits subsistants ; d’autre part, il masque le cadre de classement du fonds, puisque le rangement alphabétique permet au mieux de percevoir des regroupements de manuscrits par auteurs (ex . les ouvrages d’Augustin majoritairement situés entre les cotes 78 et 109). Pour pallier ces inconvénients, il est donc intéressant de restaurer la série numérique, autant qu’il est possible d’y parvenir. En regroupant les textes portant la même cote, on parvient sinon à en préciser la succession, au moins à dessiner les contours et le contenu des recueils. commentaireIl est en effet plus avantageux de travailler à partir d’unités codicologiques, même artificiellement reconstituées, car c’est souvent l’association des textes qui fournit des pistes pour leur identification. Cependant, peu de manuscrits subsistants de Vicoigne ont été retrouvés.
L’index alphabétique des manuscrits de Vicoigne (inventaire III) édité ci-dessus, permet de connaître les ressources de la bibliothèque, mais n’indique ni le nombre ni la composition des manuscrits. Pour avoir accès à ces données, il a fallu regrouper textes et auteurs suivant leurs cotes, numériques ou autres. À l’issue de cette opération, certaines mentions font double emploi à l’intérieur d’un même article (ex. : 158), soit parce que le texte figurait dans l’index alphabétique sous deux libellés différents, soit que la cote ait pu être transcrite de façon erronée (voir les numéros 139 et 151). D’autre part, aucun indice ne permet de déterminer l’ordre de succession des textes à l’intérieur des recueils, sauf la mention insertus in, qui paraît introduire les textes « secondaires » commentaireEn effet, la mention « insertus/a/um in libro/volumini numeri... » ne paraît pas pouvoir s’appliquer au texte principal d’un recueil. Les titres ainsi qualifiés ont donc été rangés à la suite de ceux qui ne portent pas cette mention, leur succession exacte n’étant évidemment pas garantie. En revanche, la multiplicité des mentions concernant le même texte permet des recoupements (voir par exemple le n° 158).. Fruit d’une reconstitution, le document ainsi obtenu n’entend pas se subsistuer au catalogue, mais contribuer à une meilleure connaissance du fonds de Vicoigne, puisqu’il en restitue la physionomie de façon plus fidèle que l’index alphabétique. Accédant dès lors au statut d’« inventaire de référence », c’est lui qui a reçu l’annotation.
La série se déroule en suivant l’ordre des cotes. Les ensembles ne présentant pas de cotes numériques (cotes « nominales » ou cotes absentes commentaireCes articles, dont la cote n’est pas indiquée [sign. def.], et qu’il faut cependant pouvoir désigner, ont été classés par ordre alphabétique, et ont reçu une cote fictive commençant par 0 (zéro). Certains peuvent être rapprochés d’articles cotés « nominalement » ou numériquement.) ont été placés en tête. Les articles apparemment non cotés ont reçu une numérotation fictive commençant par 0/. Ce sont également les cotes, nominales ou numériques, qui servent à l’appel des notes. Les additions et restitutions (noms d’auteurs représentés par eiusdem dans l’index alphabétique, cotes manquantes, indications introduites dans la présentation du document), ont été placées entre crochets carrés.

Source(s) : Bruxelles, Bibl. des Bollandistes, 98, f. 317-332v

Édition(s) : Anne Bondéelle-Souchier, Bibliothèque de l'ordre de Prémontré dans la France de l'Ancien Régime II : Édition des inventaires, Paris, 2006, p. 242-294.

Bibliographie : -

Rédaction : ABS 2006 ; mise en ligne : EL 2023

[Manuscrits désignés explicitement comme non cotés :]

  • item 1. Vite sanctorum in tribus aliis voluminibus distinctis in folio non signantur.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/23

  • item 2. « Helpericus » [ce ms., composite, est désigné aussi par son nom d’auteur (voir sous Helpericus)], non signatur
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

[Manuscrits sans cote numérique, désignés par un nom d’auteur :]

  • item 3. « Cyprianus » commentaireParaît correspondre au n° 149 : Cyprianus iterum de 12 abusionibus seculi. Recapitulationes super Genesim, Exodum, Leviticum et Numeros, et quedam alia, etc. [Ps. ?]-Hugonis [de S. Victore ?], Sententie = soit Sententiae de divinitate (Goy 2.2.3.6), soit Summa sententiarum (Goy 2.4.1.4, attribution douteuse), soit De sacramentis christianae fidei (Goy 2. 2.3. 9), texte qui porte aussi les titres de Sententiae de sacramentis ou Sententiae de veteri (livre 1)/novo (livre 2) testamento. Dans l’article 149, les Sententie Hugonis sont éventuellement assimilables aux Postillae/Recapitulationes in Genesim, ce qui orienterait vers la dernière hypothèse. De triplici silentio, titre attesté pour le De verbo incarnato, collatio 1 (Goy 2.2.3.2.1). De effectibus orationis pourrait correspondre au De virtute orandi (Goy 2.2.5.7) pour lequel le titre de De affectu orationis est attesté. [contient aussi :] Hugonis sententie. Item de triplici silentio, De effectibus orationis, et alia.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 4. « Eustachius » commentaireJohannes de Turrecremata, Expositio brevis super psalterium (RB 5003). Robertus de Licio, Sermones de laudibus sanctorum. Ce dernier texte pourrait s’accorder avec la vie de sainte Salaberge, qui figure sous la cote 107. « Eustachius » pourrait alors correspondre au manuscrit 107, décrit comme composite, ou 108, dont le texte principal paraît avoir été omis dans l’Index alphabétique. [regroupe]
    - Expositio brevis super psalterium Domini Joannis de Turrecremata, inserta Eustachio.
    - Roberti de Licio Sermones de laudibus sanctorum, inserti M. Eustachio canonico Viconiensi.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 5. « Altercatio Gilleberti procuratoris » commentaireGilbertus Crispinus, Disputatio (ou altercatio) judei et christiani. Item quidam sermo de resurrectione Domini = éventuellement CPL 1720 ou 1721, incerti auctoris. Ce texte fait l’objet d’un double renvoi dans la table alphabétique. Excerptiones de definitione anime : un De definitione animae excerptum figure dans Mons, Bibi. Publ., 13/160, provenant de l’abbaye prémontrée de Bonne-Espérance. De penitentia Salomonis, florilège de sentences patristiques, cité entre autres par Philippe de Harvengt (PL 203, col. 644, 645 etc.). [regroupe]
    - Altercatio Gilleberti procuratoris et Judei, scripta ad D. Anselmum Cantuariensem archiepiscopum. Item quidam sermo de resurrectione Domini. Item quedam excerptiones de definitione anime. Item de prevaricatione regis Salomonis et quid de eo sentiant doctores.
    - Sermo quidam de resurrectione Domini, insertus libro intitulato altercatio Gilleberti procuratoris.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 6. « Helpericus » commentaireHelpericus Autissiodorensis, Liber de computo. Gerlandus computista (Garlandi sic), Compotus, sous plusieurs formes possibles : Compotus usualis, Compotus glossatus, Compotus cum tabula paschali atque eius expositio. [regroupe :]
    - Helperici abbatis liber, non signatur.
    - Garlandi Bedam imitantis insertus Helperico abbate.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 7. « Hieronymus » commentaireHugo de S. Victore, De origine artium ou Didascalicon de studio legendi (Goy 2.2.1.4 indique aussi le titre, peu répandu, de De origine artium liberalium, qui figure avec celui de Didascalicon dans Douai, BM, 532, XIIIe siècle, provenant d’Anchin). Pourrait correspondre à l’article 151 (Hieronymi liber hebraicarum questionum. Hieronymus de decem temptationibus. De questionibus Regum et Paralipomenon), qui contenait aussi les textes suivants : Historia scholastica et Actus Apostolorum magistri Petri Comestoris, et Summa M. Godefridi super titulis Decretalium. [contient aussi :]
    - Hugo de origine artium insertus Hieronymo ubi agit de interpretatione nominum hebraicorum.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 8. « Leonardus » commentaireLeonardus Brunus Aretinus, † 1444 : Epistola de amore Girardi (Guistardi sic) et Sigismunde (De duobus amantibus), d’après le Décaméron de Boccace, IV.1. Pius II papa, Epistula de praecepto bene vivendi ad Johannem Peregallum. Augustinus Datus Senensis, Elegantiae (?), inc. Credimus iam dudum a plerisque viris (Bursill-Hall, Census, p. 306, liste de manuscrits). Pius II papa, Epistolae, éd. R. Wolkan, Der Briefwechsel des Eneas Silvius Piccolomini (Fontes rerum austriacarum. 2te Abteilung. Diplomata et acta, t. 61-62, 67, 68), 1909-1912. Sur les 4 lettres adressées à J. de Eich (ou Aich) entre 1444 et 1450, il s’agit probablement, en raison de ses dimensions qui en font un véritable traité, de la lettre 166 de la 1re série (éd. t. 61, p. 453-487) datée du 30/11/1444, plutôt que des lettres 190 de la 1re série (21/10/1445, éd. p. 558-561), et 1* (1/01/1446) ou 43 (23/07/1450) de la 2e série, éd. t. 67, p. 3-4 et 162-163. Tractatus quidam ad Regem Bohemie = De liberorum educatione ad Ladislaum Bohemie regem. Bulla VII retractationum omnium diversorum per eum in minoribus adhuc agentem pro concilio Basiliensi et contra Eugenium summum pontificem scriptorum, 26/04/1463, adressée au recteur et à l’université de Cologne, éd. C. Cocquelines, Bullarum privilegiorum ac diplomatum romanorum pontificum amplissima collectio, t. 3, pars 3, Roma, 1743, p. 100-105. [regroupe :]
    - Leonardi Aretini Epistola de amore Guistardi et Sigismunde filie Tancredi Regis Salernitani. Item instructio pie vivendi et superno meditandi incerto auctore.
    - Augustini Senensis de variis loquendi regulis et ordine studendi insertus Leonardo.
    - Enee Sylvii epistola Domino Joanni de Aich scripta. Item tractatus quidam ad Regem Bohemie, et alia quedam, omnia inserta Leonardo.
    - Pii pape 2 Bulla retractationum omnium diversorum per eum in minoribus adhuc agentem pro concilio Basiliensi, et contra Eugenium summum pontificem scriptorum, inserta Leonardo.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 9. « Macrobii Ambrosii Theodosii commentaireProbablement les Commentariorum in Somnium Scipionis libri 2, plutôt que les Saturnalia. De septem planetis plusieurs traités sont possibles, dus soit à Albert le Grand, soit à Berthold von Regensburg, soit à Conrad Celtes ; sept sont anonymes, l’un d’eux étant en vers. De divisione ponderum = Circa divisiones ponderum (J. Corbett, Catalogue des manuscrits alchimiques latins, t. 1, Bruxelles, 1939, p. 210), ou extrait d’Isidore de Séville, Etymologiae 16, 25 De ponderibus, ou encore extrait de Raban Maur, De universo 18, ou Carmen de ponderibus et mensuris, ed. Poetae minores latini (Coll. Teubner, t. 5, p. 71-83), etc. Noter aussi que Douai, BM, 366 (XIIe siècle, provenant de Marchiennes) contient un De ponderibus et mensuris attribué à Hugues de Saint-Victor (Goy 2.3.2, attribution probable). viri eloquentissimi liber » [regroupe :]
    - Tractatus alius incerto autore de septem planetis insertus Macrobio Ambrosio Theodosio.
    - Tractatus quidam de divisione ponderum insertus Macrobio Ambrosio Theodosio.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 10. « Nicolas du Mans » commentaireNicolas de Gorran † 1295, Distinctiones alphabeticae (Kaeppeli, n° 3090). Voir aussi les articles 283 et 314. Anonymi, Liber exemplorum. Augustinus, Soliloquium (CPL 252). Speculum anime, même titre dans l’article 303. Plusieurs auteurs sont possibles : Armandus de Auzania, Antonius de Bitonto, saint Bonaventure, Johannes Peckham, le plus répandu paraissant être d’Henricus de Hassia. [Ps.]-Bernardus Claraevallensis, Meditationes. Anselmus Cantuariensis, Meditationes. Correspondrait à l’article 315 ? [regroupe : ]
    - Fratris Nicolai du Mans, Distinctiones. Item liber exemplorum.
    - Soliloquium Augustini insertum distinctionibus fratris Nicolai du Mans.
    - Speculum anime insertum etiam distinctionibus eiusdem Nicolai.
    - Meditationes s. Bernardi, Meditationes s. Anselmi, et alia quedam inserta distinctionibus fratris Nicolai du Mans.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 11. « Papias » commentairePapias, Elementarium doctrinae rudimentum sive dictionarium. Ars grammatica. Fulgentius Planciades, Epistole ad Calcidium grammaticum de quibusdam partibus in libris diversorum auctorum inventis, texte plus connu sous le nom de De quibusdam nominibus, ou De abstrusis sermonibus. Servius Marius Honoratus, De ultimis syllabis, ou De finalibus ad Aquilinum commentarius. Nicolaus Parisiensis, De constructione (Bursill-Hall, Census, p. 367, 2 manuscrits). Hieronymi glosse in omnes tam veteris quam novi testamenti libros : d’après Valenciennes, BM, 397, qui contient les mêmes textes, il s’agirait là des prologues aux livres de la Bible (RB, numéros compris entre 284 et 544 (A.T.) et 572-829 (N.T). Ce manuscrit, du XIIIe siècle, provenant de Saint-Amand (Bursill-Hall, Census, p. 246, n° 286.2) a servi de modèle pour proposer la succession des textes dans l’exemplaire de Vicoigne. Douai, BM, 752 (Marchiennes, XIIIe siècle) et Douai, BM, 751 (Anchin, XIIe siècle) ont également des contenus très proches. [regroupe :]
    - Papie Elementarium sive dictionarium. Eiusdem de grammatica, et alia quedam.
    - Fulgentius, Epistule ad Calcidium, insertus Papie.
    - Servii liber de quantitate syllabarum insertus Papie.
    - Magistri Nicolai tractatus de grammatica et omni genere instructionum, insertus Papie.
    - Hieronymi glosse in omnes tam veteris quam novi testamenti libros, inserte Papie.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

[Manuscrits apparemment non cotés :]

  • item 12. [0/1] Auctoritas sacre scripture in locos communes redacte commentaireTexte non identifié.. [sign. def.]
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 13. [0/2] Biblia sacra per partes, in diversa volumina distincta commentaireCes volumes pourraient trouver place parmi les numéros 8-11, apparemment sans affectation, mais dont le voisinage est composé de livres bibliques glosés.. [sign. def.]
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 14. [0/3] Collectarius sive expositio super librum psalmorum per fratrem Petrum de Harentals canonicum ac priorem Floreffiensem Ordinis Premonstratensis commentairePetrus de Herenthals, Expositio super librum psalmorum, texte composé en 1374 (RB 6616). À la p. 325 de Nancy, BM, 1765 (992/18), on peut lire une note de la main d’Hugo, intitulée Ex bibl. Viconiensi, relative au commentaire sur les psaumes de Pierre de Harenthals (sic), sans indication de cote.. [sign. def.]
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 15. [0/4] Decretalium tituli. Item tabula Decretalium a fratre Nicolao de Anesiaco ordinis Predicatorum compilata commentaireNicolaus de Anesiaco (Nicolas d’Ennezat, O.P., XIVe siècle, Kaeppeli, n° 3031), Tabula super Decretales. Cet article pourrait trouver place parmi les cotes apparemment sans affectation dévolues aux ouvrages de droit : articles 233, 234, 235, 236, ou même 251 (voir aussi 0/24).. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 16. [0/5] Diete particulares incerto auctore. Item Antidotarius Nicolai commentaireLes Diete particulares pourraient être de Jean de Saint-Paul (Wickersheimer, p. 480 ; Suppl., p. 180 : Flores dietarum), ou d’Isaac Israelita. Nicolaus Salernitanus, Antidotarius (Sarton, t. 2, p. 239-240). Cet article, ainsi que les articles 0/6 et 0/10, pourrait trouver place au n° 403, sans affectation parmi les ouvrages de médecine.. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 17. [0/6] Gerardi glossule super viaticum Isaac filii Salomonis regis arabum commentaireGeraldus (Gerardus) Bituricensis, Glossule super Viaticum Isaac Israelite (Thorndike et Kibre, col. 324-325). Comme les articles 0/5 et 0/10, cet article pourrait trouver place au n° 403, sans affectation parmi les ouvrages de médecine.. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 18. [0/7] Homilie quedam Gregorii apparenter commentaireHomiliae in Evangelia (RB 2646, CPL 1711) ou in Ezechielem (RB 2643). Correspond éventuellement à l’article 127 (libellus continens aliquot sermones Gregorii ut putatur) ou à l’article 119, apparemment sans affectation parmi les ouvrages de saint Grégoire.. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 19. [0/8] Jacobus de Atrebato de laude Virginis Marie. Item de conceptione B. Marie. Item expositio eiusdem in ultimam visionem Ezechielis factum etiam. Item eiusdem de triplici fructu evangelico ad Magistrum Eustachium canonicum Viconiensem commentaireJacobus de Atrebato, De laude Virginis Marie. De conceptione B. Marie. Expositio in ultimam visionem Ezechielis « factum etiam » (RB 3869). De triplici fructu evangelico (Glorieux, nos 122 a, b, d, e).. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 20. [0/9] Liber quidam de doctrina cordis incerto auctore commentaireDans les manuscrits, ce titre est mis en rapport avec Gérard de Liège (voir la mention suivante sans cote indiquée, et l’article 182), mais aussi avec Hugues de Saint-Cher, Gérard de Reims, Bonaventure, Thomas, etc., d’où éventuellement l’hésitation sur l’auteur, même s’il s’agit bien du même texte.. [sign. def.]
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 21. [0/9, autre mention :] Gerardi de Leodio, Liber de doctrina cordis. [sign. def.]
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 22. [0/10] Magistri Joannis de S. Paulo Breviarius 8 libris distinctus commentaireJoannes de S. Paulo, Breviarius, ou Practica, en huit livres (Thorndike et Kibre, col. 153, 1284, 1844 ; Wickersheimer, p. 480 ; Suppl., p. 180). Cet article, mais aussi les articles 0/5 et 0/6, pourrait trouver place à la cote 403, apparemment sans affectation parmi les ouvrages de médecine.. [sign. def. ?].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 23. [0/11] Magistri Petri liber 2us Sententiarum commentaireVoir les articles 216 et 217. [sign. def. ?].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 24. [0/12] Manuale magistri Petri Carnotensis cancellarii de divinis officiis commentairePetrus de Rossiaco, Manuale de divinis officiis, ou Manuale de mysteriis ecclesiae.. [sign. def. ?].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 25. [0/13] Ortus sanitatis, de herbis et plantis, de animalibus ac reptilibus, et aliis quibusdam commentaireAnonymi, Hortus sanitatis, inc. Omnipotentis eternique Dei totius nature, ou Aaron grece, ou encore Quoniam in prioribus divino nobis (Thorndike et Kibre, col. 994 et 1280). Cet article pourrait trouver place au n° 396, cote apparemment sans affectation dans le voisinage d’encyclopédies et d’ouvrages d’Albert le Grand.. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 26. [0/14] Paschasii Roberti liber de mysterio corporis et sanguinis Dni nostri Jesu Christi commentairePaschasii Roberti, sic pour Radberti, De corpore et sanguine Domini., et quedam alia. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 27. [0/15] Pharetra incerto auctore 4 libris distincta commentaireBloomfield répertorie ce titre comme anonyme (n° 1828), et l’attribue aussi à Gilbertus Tornacensis O.F.M. (n° 2530). Parfois attribué à saint Bonaventure, ce traité a en effet été édité parmi ses ouvrages, le titre des 4 livres correspondant à ceux qu’indique l’article 0/15. L’auteur pourrait être Guillaume de la Fourmenterie (Glorieux, n°311 t). À rapprocher de l’article 312 ([Augustini] liber soliloquiorum. Item pharetra incerto auctore 4 libris distincta. Item de miseria hominis et alia quedam)., quorum 1us de personarum multiplicitate, 2us de principalium vitiorum et virtutum varietate, 3us de periculosis, 4us de gratiosis, ex auctoritatibus patrum collecti. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 28. [0/16] Prudentii libri 5 commentaireAucune oeuvre n’est en cinq livres, ni chez le poète, ni chez Prudence de Troyes. Noter cependant que Douai, BM, 290 contient sept ouvrages attribués à Aurelius Prudentius Clemens, l’ensemble étant intitulé libri 7. Cet article, mais aussi l’article 0/28 (Virgile) pourrait trouver place au n° 414, apparemment sans affectation parmi les poètes latins.. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 29. [0/17] Raymundi Ordinis Predicatorum Summa commentaireÀ rapprocher des articles 199 (Summa casuum f. Remundi Ordinis Predicatorum cum quibusdam expositionibus marginalibus), 196 (Summa Remundi de casibus) et 203 (Summa casuum M. Remundi).. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 30. [0/18] Septingente et Septuaginta propositiones per modum causarum, quarum quelibet habet suam expositionem, et sunt divise in 4 libros. Item abbreviatio in 2am 2e s. Thome, fratris Galiani commentaireSeptingente et Septuaginta propositiones per modum causarum, quarum quelibet habet suam expositionem, et sunt divise in 4 libros : texte non identifié. Galienus de Orto, Abbreviatio in 2am 2e summae theologiae s. Thomae (Kaeppeli, n° 1176). Pourrait trouver place au n° 355, cote sans affectation parmi les ouvrages de Thomas d’Aquin.. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 31. [0/19] Sermones adhuc alii de tempore et sanctis incerto etiam auctore. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 32. [0/20] Sermones de tempore et sanctis incerto auctore. Item liber exemplorum sive similitudinum commentaireJohannes de S. Geminiano, † v. 1330, est l’auteur d’une Summa, ou Liber de exemplis et similitudinibus rerum (Kaeppeli, n° 2642), et aussi de sermons (Schneyer, t. 3, p. 722-765).. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 33. [0/21] Sermones de tempore et sanctis incerto auctore. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 34. [0/22] Sermones de tempore et sanctis incerto auctore. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 35. [0/23] Sermones de tempore, incerto auctore. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 36. [0/24] Summa super titulis Decretalium M. Godefridi de Trano commentairePourrait correspondre au manuscrit 151 ou plutôt 251 (voir note 151), mais aussi, parmi les cotes sans affectation dévolues aux ouvrages de droit, à l’un des numéros 233, 234, 235, 236. Voir aussi l’article 0/4.. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 37. [0/25] Summa virtutum. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 38. [0/26] Testamentum vetus et novum, cum expositionibus et glossis commentaireComme l’article 0/27, pourrait trouver place au n° 38, apparemment sans affectation parmi les livres bibliques.. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 39. [0/27] Tractatus quidam in Cantica canticorum sponsi et sponse incerto authore commentaireComme le précédent, cet article pourrait trouver place au n° 38, apparemment sans affectation parmi les livres bibliques.. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 40. [0/28] Virgilii Bucolice, Georgicorum libri 4, Eneidorum commentairePublius Vergilius Maro, Eclogae bucolicae, Georgicon, Æneidos. Comme l’article 0/16 (Prudence), cet article pourrait trouver place au n° 414, apparemment sans affectation parmi les poètes latins. lib. 12. [sign. def.].
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

[Manuscrits cotés numériquement :]

  • item 41. [1] Biblia sacra in uno volumine, num. 1°.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 42. [2] Glossa ordinaria super unam partem biblie, num. 2.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 43. [3] Glosse ordinarie altera pars, num. 3.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 44. [4] Glossa ordinaria super Josue, Judicum, Ruth, Esdre, Tobie, Judith, Esther, Machabeorum, num. 4.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 45. [5] Glossa ordinaria super 4or libros Regum, et duos Paralipomenon, num. 5.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 46. [6] Glossa ordinaria super 4or evangelistas, num. 6.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 47. [7] Glossa ordinaria super omnes epistolas Pauli, num. 7.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 48. [8-11 manquants]
  • item 49. [12] Glossa ordinaria super Genesim et Exodum, num. 12.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 50. [13] Glossa ordinaria super Leviticum, Numerorum, et Deuteronomium, num. 13.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 51. [14] Glossa ordinaria super Isaiam, num. 14.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 52. [15] Glossa ordinaria super Hieremiam et Threnos, num. 15.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 53. [16] Glossa ordinaria super omnes minores prophetas, num. 16.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 54. [17] Glossa super tres libros Salomonis commentaireQuatre livres bibliques sont associés au nom de Salomon : les Proverbia, l'Ecclesiastes, le Canticum Canticorum et la Sapientia Salomonis. Rien ne permet de décider quels sont les trois livres évoqués par cet article., num. 17.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 55. [18] Glossa super Lucam et Joannem, num. 18.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 56. [19] Glossa super Mattheum et Marcum, num. 19.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 57. [20] Glossa super omnes epistolas Pauli, num. 20.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 58. [21] Glossa super Actus apostolorum, epistolas canonicas et Apocalipsim, num. 21.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 59. [22] Textus totius biblie, num. 22.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 60. [23] Textus alius bibliorum incipiens a prophetis et deinceps, num. 23.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 61. [24] Textus 4or evangelistarum, num. 24.
    Glossa alia super Genesim, num. 24.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0. Voir aussi l’article 28

  • item 62. [25] Glossa alia super Leviticum, num. 25.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 63. [26] Glossa alia super Numerorum, num. 26.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 64. [27] Glossa alia super Deuteronomium, num. 27.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 65. [28] Glossa item alia super Genesim, num. 28.
    Textus alius 4or evangelistarum, num. 28.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0. Voir aussi l’article 24

  • item 66. [29] Glossa item alia super Exodum, et alia quedam, num. 29.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 67. [30] Glossa item alia super Numerum, num. 30.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 68. [31] Glossa super Mattheum, Marcum et Joannem, num. 31.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 69. [32] Glossa super Joannem et Mattheum, num. 32.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 70. [33 manquant]
  • item 71. [34] Glossa super Lucam et Marcum, num. 34.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 72. [35] Mattheus et Marcus glossati, num. 35.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 73. [36] Glossa super Lucam, num. 36.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 74. [37] Glossa super Marcum et Joannem, num. 37.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 75. [38 manquant]
  • item 76. [39] Epistole B. Pauli omnes cum quibusdam glossis interlinearibus, et quibusdam in margine expositionibus, num. 39.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 77. [40] Cantica canticorum et Apocalipsis cum quibusdam glossis interlinearibus, num. 40.
    Liber metricus tradens sacram scripturam cum quibusdam notabilibus in fine, num. 40.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 78. [41] Prophete omnes minores cum quibusdam glossis, num. 41.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 79. [42] Postille Nicolai de Lira super 4 evangelistas commentairePostillae super 4 evangelistas (RB 5896-5900)., num. 42.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 80. [43] Glossa et expositio omnium epistolarum D. Pauli, num. 43.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 81. [44] Concordantie bibliorum, num. 44.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 82. [45] Item adhuc alie concordantie, num. 45.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 83. [46] Item alius concordantie, num. 46.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 84. [47] Libellus quidam declarans omnia vocabula et loca difficilia in bibliis existentia commentaireÉventuellement Guillelmus Brito, Expositio vocabulorum Bibliae (RB 2820) ou la forme abrégée anonyme de cet ouvrage (RB 2821)., num. 47.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 85. [48 manquant]
  • item 86. [49] Liber qui Hugutio intitulatur ubi agitur de vocabulis et synonimis et eorum solutionibus commentaireHugutio Pisanus, Derivationes ? (RB 3864, cette forme particulière du titre est inconnue de Bursill-Hall)., num. 49.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 87. [50 manquant]
  • item 88. [51] Zacharias Chrisopolitanus in unum ex quatuor 1a pars, num. 51.
  • item 89. [52] Zacharias eiusdem 2a pars in unum ex quatuor sive de concordia evangelistarum commentaireRB 8400., num. 52.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 90. [53] Pauli apostoli aliquot epistole cum expositionibus earumdem quas ferunt esse Gilleberti, num. 53.
    Regula b. Benedicti inserta lib. num. 53.
    Tractatus domini Werrici abbatis commentaireGilbertus Porretanus, Commentaria in s. Pauli epistulas (RB 2515-2528). Benedictus abbas Casinensis, Regula (CPL 1852). Guerricus Tornacensis/Igniacensis, In Psalmos (RB 2736). On ne connaît pas de commentaire sur le ps. 132 exclusivement ; il s’agit plus probablement d’une partie du traité, concernant les ps. 1-132 : un tel découpage est attesté par exemple dans Paris, BNF, lat. 15264, provenant de la Sorbonne., super psalmum 132m insertus lib. num. 53.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 91. [54] Expositio cuiusdam incerti auctoris super Danielem, num. 54.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 92. [55] Postilla magistri Willermi de Melitona super Genesim commentaireRB 2927., num. 55.
  • item 93. [56] Postille [Willermi de Melitona] super Exodum, Leviticum et Numeros commentaireRB 2988, 2929, 2930., num. 56.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 94. [57] Continuationes super Cantica canticorum edite a fratre Egidio de Roma ordinis fratrum Eremitarum Beati Augustini, num. 57.
    Postilla super Job, Thoma quodam autore commentaireContinuationes (RB 911, sous ce titre) ; Thomas d’Aquin, Expositio in Job (RB 8027)., num. 57.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 95. [58] Glossa super psalterium interlinearis, num. 58.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 96. [59] Psalterium glossatum cum Canticis, num. 59.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 97. [60] Distinctiones super psalterium commentairePlusieurs auteurs possibles : Michael Meldensis (RB 5638), Petrus Pictaviensis (RB 6783), Odo de Castro Radulphi (RB 6082), l’ouvrage de ce dernier paraissant le plus répandu., num. 60.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 98. [61] Origenis 1a pars Homiliarum super diversos libros biblie commentaireRB 6170 et numéros suivants., num. 61.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 99. [62] Origenis Super Cantica canticorum tractatus duo, in Isaiam prophetam homilie 9, in Jeremiam, In Ezechielem commentaireIn Cant. homiliae 2 (CPG 1432 ; RB 6199) ; In Isaiam prophetam homilie 9 (neuf conservées sur trente-deux, CPG 1437 ; RB 6202, la 9e spuria), In Jeremiam hom. 14 (RB 6205 ; CPG 1438), In Ezechielem hom. 1-14 (CPG 1441 ; RB 6208)., num. 62.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 100. [63] Origenes Super Genesim commentaireIn Gen. hom. 16, Rufino interpr. (CPG 1411 ; RB 6170)., num. 63.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 101. [64] Origenes Super Exodum commentaireIn Exod. hom. 13, Rufino interpr. (CPG 1414 ; RB 6174)., num. 64.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 102. [65] Origenes Super Leviticum commentaireIn Levit. hom. 16, interpr. Rufino (CPG 1416 ; RB 6176)., num. 65.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 103. [66] Origenes Super Numeros commentaireHomiliae 28 in Numeros, interpr. Rufino (CPG 1418 ; RB 6178)., num. 66.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 104. [67] Origenes Super Jesunave et Judicum commentaireIn Jesu Nave hom. 26 (CPG 1420 ; RB 6181) ; In Jud. hom. 9 (CPG 1421 ; RB 6183)., num. 67.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 105. [68] Gregorii Nazianzeni libri octo commentaireÀ Clairvaux (manuscrit coté G 61 dans le catalogue de 1472), les libri octo désignaient les Orationes 2, 38, 39, 41, 26, 17, 6 et 16, Rufino interpr. (CPG 3010 ; J.-P. Bouhot et al., t. 2, p. 445-447)., num. 68.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 106. [69] Origenes De singularitate clericorum, num. 69.
    Prosper De vita contemplativa libri tres, num. 69.
    Sermones s. Cesarii ad monachos inserti commentaireOrigenes de singularitate clericorum parfois attribué à Augustin (CPPM II/3066), ou à Cyprien de Carthage (CPPM II/62, 3239), ou encore à Macrobe (CPPM II/3470), ce texte est attribué à Origène notamment par Douai, BM, 206, manuscrit du XIIe siècle provenant d’Anchin, dont la composition est identique à celle de l'article 69. Prosper d’Aquitaine, en réalité Julien Pomère, De vita contemplativa libri tres (CPL 998 ; CPPM II/3583, 3705). Certains des Sermones ad monachos seraient pseudépigraphes : 21-24 (CPPM I/4395-4398), I (CPPM I/4404), II (CPPM I/4415) et VII (CPPM I/4414). num. 69.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 107. [70] Hieronymi Epistolarum 1a pars, num. 70.
  • item 108. [71] Hieronymi Epistolarum 2a pars, num. 71.
  • item 109. [72] Hieronymi Epistolarum 3a pars commentaireBHM, t. 1 et 2. cum quibusdam aliis opusculis eiusdem, num. 72.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 110. [73] Hieronymus De viris illustribus, et Super Danielem commentaireDe viris inlustribus (BHM 260). Commentarius in Danielem (RB 3358, BHM 215), ou De Antichristo in Danielem (BHM 215a)., et quedam alia, num. 73.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 111. [74] Hieronymus Contra Jovinianum. Apologeticus eiusdem ad Pammachium et alia quedam, num. 74.
    Beda De ratione compoti commentaireLibri 2 adversus Jovinianum (BHM 252). Ep. 49. Apologeticum ad Pammachium (BHM 49). Beda, De temporum ratione (CPL 2320). insertus volumini num. 74.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 112. [75] Hieronymus Super Mattheum. Narratio qualiter Mater Dei Hildephonso episcopo apparuit, num. 75.
    Hermannus De incarnatione Domini commentaireCommentarii in evangelium Matthei (RB 3372 ; BHM 217). Narratio qualiter Mater Dei Hildephonso episcopo apparuit : Hermann de Tournai, auteur du texte suivant, raconte en effet cet épisode dans la Vita s. Hildephonsi (BHL 3920). Hermannus Tornacensis, Tractatus de incarnatione Domini. L’éd. PL de ce texte (t. 180, col. 9-38) reproduit l’édition faite par C. Oudin d’après un manuscrit de Vicoigne daté apparemment de 1149. Sa mention finale est reproduite col. 38 : Hic liber sanctae Mariae de Casa Dei scriptus anno Incarnati verbi millesimo centesimo quadragesimo nono. Ce manuscrit semble avoir séjourné également à Bucilly (I/4). insertus lib. num. 75.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 113. [76] Hieronymus Super epistola Pauli commentaireSuper epistola (sic) Pauli. Hieronymus, Gal. (RB 3381), ou Ephes. (RB 3400), ou Tit. (RB 3401), ou Philem. (RB 3402), ou Ps.-Hieronymus, Super ep. Pauli (RB 3438-3455). BHM 219 : Comment. sur Gal., Eph., Tit., Philem. Parmi les manuscrits conservés provenant d’abbayes proches de Vicoigne, Douai, BM, 241 (Anchin, XIIe s.) contient Ephes. + Philem. ; Douai, BM, 242 (Anchin, XIIe s.) contient Gal. + Tit. ; Valenciennes, BM, 86 (79, Saint-Amand, XIIe s.) contient Gal. + Tit. + Philem. Le libellé de cet article ne permet pas de préciser le contenu exact de l’exemplaire de Vicoigne., num. 76.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 114. [77] Chrysostomus super Mattheum commentaireJohannes Chrysostomus, In Matthaeum homiliae (CPG 4424), ou Ps.-Johannes Chrysostomus, Opus imperfectum in Matthaeum (CPG 4569 ; RB 4350)., num. 77.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 115. [78] Augustinus super psalmos, a psalmo Beatus vir, usque ad psalmum Noli emulari, num. 78.
  • item 116. [79] [Augustinus] a psalmo Noli emulari usque ad psalmum Quid gloriaris in malitia, num. 79.
  • item 117. [80] [Augustinus] a Quid gloriaris usque ad Voce mea, num. 80.
  • item 118. [81] [Augustinus] a Voce mea usque ad Domine exaudi, num. 81.
  • item 119. [82] [Augustinus] a Domine exaudi usque ad Ad Dominum cum tribularer, num. 82.
  • item 120. [83] [Augustinus] a Ad Dominum cum tribularer usque ad finem psalterii commentaireAugustinus, Enarrationes in Psalmos (RB 1463 ; CPL 283), réparties en six volumes : ps. 1-35 juxta hebraeos (n° 78), 36-50 (n° 79), 51-75 (n° 80), 76-100 (n° 81), 101-118 (n° 82), 119-150 (n° 83). Voir aussi l'article 94., num. 83.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 121. [84] Florum psalmorum, prima quinquagesima, num. 84.
  • item 122. [85] Florum psalmorum, 2a quinquagesima, num. 85.
  • item 123. [86] Florum psalmorum, 3a quinquagesima commentaireLietbertus Insulensis, Flores psalmorum (RB 5395) en trois volumes. La même répartition en trois volumes, peu fréquente, se remarque à Braine (III/10-12)., num. 86.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/10

  • item 124. [87] [Augustinus] super Genesim ad litteram libri 12. Item de divinatione demonum. Idem de vera religione. Idem de consensu evangelistarum libri 4 commentaireSuper Genesim ad litteram libri 12 (RB 1459 ; CPL 266). De divinatione demonum (CPL 306). De vera religione (CPL 264). De consensu evangelistarum libri 4 (RB 1467 ; CPL 273)., num. 87.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 125. [88] [Augustinus] denuo super Genesim ad litteram commentaireRB 1459 ; CPL 266. libri 12, num. 88.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 126. [89] [Augustinus] super Genesim contra Manicheos libri 2. Contra hereses. De Agone christiano. De pastoribus. De mendacio. Sermo de avaricia et luxuria. In evangelium secundum Mattheum. In Lucam. Athanasius contra Arrium vel Fotinum. Sermo Augustini de corporis et anime misera vita, num. 89.
    Sermo Joannis de patientia et gratiarum actione insertus lib. num. 89.
    Sermo s. Ambrosii de bono mortis insertus lib. num. 89.
    Sermo s. Effrem de paenitentia commentaireAugustinus, Super Genesim contra Manicheos libri 2 (RB 1456 ; CPL 265). Contra hereses = De haeresibus ad Quotvultdeum liber unus ? (CPL 314). De agone christiano (CPL 296). De pastoribus = sermo 46. De mendacio (CPL 303). Sermo [86] de avaricia et luxuria. Quaestiones evangeliorum (CPL 275), lib. 1 : in Matthaeum, lib. 2 : in Lucam, éd. Mutzenbecher, CCL 44B. Athanasius contra Arrium vel Fotinum, en réalité Vigilius Thapsensis, Altercatio Athanasii Alexandrini contra Arrium (CPL 807). Sermo de corporis et anime misera vita = Ps-Augustinus, Ad fratres in eremo 49 (CPPM 1176). [Ps.]-Joannes Chrysostomus, Sermo de patientia et gratiarum actione (CPG 4620, ce texte présent aussi dans Douai, BM, 306, XIe s., provenant de Marchiennes). Ambrosius, De bono mortis (CPL 129). Sermo s. Effrem de penitentia/patientia (CPG 3915). Ce manuscrit pourrait avoir une parenté avec Douai, BM, 268, XIIe s., provenant d’Anchin, qui contient, dans l'ordre suivant et sous les titres suivants, après le De doctrina Christiana : De pastoribus, De mendacio, De avaricia et luxuria, De corporis et animae misera vita. insertus lib. num. 89.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 127. [90] [Augustini] tractatus 1us super Joannem, num. 90.
  • item 128. [91] [Augustini] super Joannem 2a pars commentaireIn evangelium Johannis tractatus 1-124 (RB 1471). La formulation tractatus primus est probablement empruntée au premier titre figurant dans le manuscrit 90, qui devait contenir la moitié de l’ouvrage environ, d’après le libellé de l’article 91., num. 91 .
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 129. [92] [Augustini] retractationum libri 2. De gratia et libero arbitrio. De correctione et gratia. Altercatio eiusdem et Feliciani. De predestinatione gratie. Ad Renatum de quantitate anime. Ad eumdem de origine animae. De academicis. De definitionibus recte fidei et ecclesiasticorum dogmatum commentaireRetractationum libri 2 (CPL 250). De gratia et libero arbitrio (CPL 352). De correctione (sic) et gratia (CPL 353 : correptione). Altercatio eiusdem et Feliciani = Vigilius Thapsensis, Contra Felicianum arianum (CPL 808). De predestinatione gratie (sic) = [Ps.]-Augustinus, De predestinatione et gratia (CPL 382). Ad Renatum de quantitate anime (CPL 257). Ad eumdem de origine animae = De anima et eius origine libri 4 (CPL 345). Contra Academicos (CPL 253). De definitionibus recte fidei et ecclesiasticorum dogmatum, en réalité Gennadius Massiliensis, De ecclesiasticis dogmatibus liber, ou Diffinitio ecclesiasticorum dogmatum (CPPM II/174)., num. 92.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 130. [93] [Augustini] libri confessionum 3. De bono coniugali. De heresibus. De heresi Manicheorum. Sermo de decem c[h]ordis. De opere monachorum. De utilitate penitentie. De doctrina ecclesie. Contra eos qui male intelligunt verbum Apostoli dicentis Si quis edificat etc. commentaireLibri confessionum 3 (CPL 251). De bono conjugali (CPL 299). De heresibus (CPL 314). De heresi manicheorum = [Ps.]-Augustinus, Commonitorium quomodo sit agendum cum Manicheis (CPL 533, le même titre est attesté dans Bruges, Bibl. Publ., 119, provenant de Thosan). Sermo 9 de decem cordis. De opere monachorum (CPL 305). [Ps.]-Augustinus, De utilitate agendae penitentie = sermo 351. De doctrina ecclesie = de doctrina christiana ? (CPL 263). Contra eos qui male intelligunt verba apostoli dicentis 'Si quis edificat’ etc. = [Ps.]-Augustinus, Sermo 104 (CPPM I/889) = sermon 179 de Césaire d’Arles., num. 93.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 131. [94] [Augustinus] super psalterium commentaireEnarrationes in psalmos (RB 1463 ; CPL 283) ? Voir aussi les articles 78-83., num. 94.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 132. [95] [Augustinus] de vita beata libri 2. Soliloquiorum libri 2. De immortalitate anime. De moribus ecclesie. De moribus monachorum. Epistola ad Simplicianum. Ad eundem de diversis questionibus. Liber octaginta trium questionum commentaireDe beata vita libri 2 (CPL 254). Soliloquiorum libri 2 (CPL 252). De immortalitate anime (CPL 256). De moribus ecclesie catholice et de moribus monachorum, sic pro manicheorum (CPL 261). Epistola [37] ad Simplicianum. Ad eundem de diversis questionibus (CPL 290). De diversis quaestionibus 83 (CPL 289)., num. 95.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 133. [96] [Augustinus] de Civitate Dei commentaireCPL 313., num. 96.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 134. [97] [Augustinus] de Trinitate, num. 97.
    Hugo Super hierarchiam angelicam commentaireAugustinus, De Trinitate libri 15 (CPL 328) ; Hugo de S. Victore, Super hierarchiam angelicam Ps.-Dyonisii Areopagitae (Goy 2.2.4.1). insertus lib. num. 97.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 135. [98] [Augustinus] De vera fide ad Petrum, cum expositionibus epistolarum ad Romanos, et ad Corinthios, num. 98.
    Hugo De sacramentis ecclesie qui speculum ecclesie dicitur commentaireAugustinus [Ps.], en réalité Fulgence de Ruspe, De vera fide ad Petrum (CPL 826) ; Expositiones quarumdam propositionum ex epistola ad Romanos (CPL 280) ; Ad Corinthios est moins aisé à justifier, Augustin n’ayant pas commenté les épitres aux Corinthiens : peut-être y-a-t-il eu confusion avec l'Epistulae ad Galatas expositio (CPL 282) ? De sacramentis ecclesie qui speculum ecclesie dicitur = soit le Speculum de mysteriis ecclesie parfois attribué à Hugues de Saint-Victor, inc. De sacramentis ecclesiae ut tractarem, soit le Tractatus de ordine missae intitulé aussi Speculum ecclesie d’Hugues de Saint-Cher (Kaeppeli, n° 1990). Même titre dans l’article 278. insertus lib. num. 98.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/6 (ou est-ce III/135-136) ?

  • item 136. [99] [Augustinus] Contra 5 genera errorum. De decem cordis. De opere monachorum, et multis aliis, num. 99.
    Isidorus iunior de differentiis. Idem ad Masonam insertus lib. num. 99.
    Seneca de institutione morum commentaireContra 5 genera errorum = Quotvultdeus Carthaginensis, Adversus quinque haereses (CPL 410 ; CPPM I/1204 et 6401). De decem cordis, sic pour chordis = sermo 9. De opere monachorum (CPL 305). De differentiis désigne soit le De differentiis rerum (CPL 1202), soit le De differentiis verborum (CPL 1187), ces deux ouvrages étant d’Isidorus Hispalensis, et non d’Isidorus iunior. Isidorus Hispalensis, Ep. 4 ad Masonam/Massonem episcopum (CPL 1209, lettre pseudépigraphe d’après CPPM II/1076). Certains manuscrits des lettres de Sénèque présentent le titre de De institutione morum. À défaut, il pourrait s’agir du De moribus attribué à Martin de Braga (Bloomfield, n° 3609 ; CPL 1090), présent aussi dans l’article 185, sous le titre de Formula honeste vite ad regem Hispanie. insertus lib. num. 99.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 137. [100] Hilarius de Trinitate libri 12. De synodis ad Constantium, et alia eiusdem opuscula, num. 100.
    [Augustinus] Contra Cresconium, num. 100.
    Orosius Ad Augustinum de priscillianistis, et responsio Augustini ad Orosium omnia inserta Hilario commentaireHilarius Pictaviensis, De Trinitate libri 12 (CPL 433). De synodis (CPL 434). Liber ad Constantium imperatorem (CPL 460). Augustinus, Contra Cresconium (CPL 335). Orosius ad Augustinum = Commonitorium de errore Priscillianistarum et Origenistarum (CPL 573). Responsio Augustini ad Orosium = Ad Orosium contra Priscillianistas et Origenistas (CPL 327)., lib. num. 100.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 138. [101] [Augustini] epistolarum pars 1a, num. 101.
  • item 139. [102] [Augustini] epistolarum commentaireCPL 262. pars 2a, num. 102.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 140. [103] [Augustinus] iterum de Civitate Dei cum quibusdam aliis opusculis, num. 103.
    Anselmus Cur Deus homo lib. 2 cum aliis opusculis omnia inserta libro numeri 103.
    Cyprianus de 12 abusibus seculi commentaire[Augustinus], De Civitate Dei (CPL 313). Anselmus Cantuariensis, Cur Deus homo libri 2. [Ps.]-Cyprianus Carthaginensis, De duodecim abusivis saeculi (CPL 1 106)., insertus libr. num. 103.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 141. [104] Damasceni libri 4 qui Mansur dicuntur, in quibus est traditio certa orthodoxe fidei, in quo volumine plures continentur authores, num. 104. [Augustinus] de agone christiano. De libero arbitrio cum aliis opusculis, num. 104.
    Beda de arte metrica insertus volumini num. 104.
    Bernardus de dispensatione et precepto cum epistolis ad diversos commentaireJohannes Damascenus, De fide orthodoxa (CPG 8043), en 4 livres, traduction latine par Robert Grosseteste. Augustinus, De agone christiano (CPL 296). De libero arbitrio (CPL 260). Beda, De arte metrica (CPL 1565). Bernardus Claraevallensis, De precepto et dispensatione, et Epistole ad diversos., omnia inserta libro numeri 104.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 142. [105] [Augustinus] de doctrina christiana cum aliis commentaireCPL 263., num. 105.
  • item 143. [106] [Augustinus] super Joannem cum aliis opusculis, num. 106.
    Expositio divini mysterii edita a Cenomanensi episcopo nomine Hildeberto commentaireAugustinus, Tractatus in evangelium Johannis (CPL 278). Hildebertus Cenomanensis, Expositio divini mysterii, ou Versus de Mysterio misse. inserta volum. num. 106.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 144. [107] Vita s. Salaberge, num. 107.
    Eustachii [de Lens] tractatus duo de operibus sex dierum. Item plurime questiones super 3m Sententiarum. Eiusdem Magistri Eustachii Viconiensis super hymnos et canonem liber insertus volum. num. 107.
    Cathegorie Aristotelis translate a B. Augustino commentaireVita s. Salaberge, abbatisse s. Joannis Laudunensis (22/IX ; BHL 7463-7464). Sur les oeuvres d’Eustache de Lens, voir surtout A. Le Mire, Ordinis Praemonstratensis Chronicon, 1613, p. 170. A. Bondéelle-Souchier, « Un texte retrouvé : la Cosmographia Moysi d’Eustache de Lens », Scriptorium, t. 50/1, 1996, p. 123-132, s’efforce de faire le point sur cette question aux notes 4 et 5. Les Plurimae questiones super 3m Sententiarum, dont l’auteur n’est pas précisé, doivent probablement être considérées comme anonymes. [Ps.]-Augustinus, Cathegorie decem ex Aristotele decerptae (CPL 362). insertus volumini numeri 107.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 145. [108] [Eustachii de Lens] expositio super Regulam B. Augustini commentaireEustache de Lens, In Regulam s. Augustini ad Gervasium Praemonstratensem. Le seul fragment connu de cet ouvrage est le prologue, édité par PL 198, col. 73-74, sans indication de source. inserta volum. num. 108.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 146. [109] [Augustinus] super sermonem Domini in monte, num. 109.
    Pronosticorum liber Juliano episcopo auctore. Miraculum per s. Hilarium in synodo Rome ostensum, num. 109.
    Sermo quidam Athanasii de imagine Dei commentaireAugustinus, Super sermonem Domini in monte (CPL 274), probablement présent aussi, sous forme anonyme, dans l’article 123. Julianus Toletanus, Prognosticon futuri saeculi (CPL 1258), voir aussi l’article 279. Miraculum per s. Hilarium in synodo Rome ostensum (BHL 3893). Sermo quidam Athanasii de imagine Dei = [Ps.-]Athanasius [Alexandrinus], Narratio de cruce seu imagine Berytensi, interpr. Anastasio Bibliothecario (CPG 2262 ; BHL 4227). Valenciennes, BM, 514 (Vies de saints, XIIe s., provenant de Saint-Amand) contient précisément la relation de ces deux miracles aux f. 142 et 199, ainsi que la Vita s. Servatii (BHL 7633), présente à Vicoigne aux articles 167 et 174. insertus lib. num. 109.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 147. [110] Eustachius de Lens doctor theologus canonicus Viconiensis in Cosmographiam Mosi commentaireMosi, sic pour Moysi. Ce texte est signalé à Vicoigne par A. Le Mire, Ordinis Praemonstratensis Chronicon, 1613, p. 170. Voir aussi A. Bondéelle-Souchier, op. cit. note 107., num. 110.
    [+]

    Conservation : Soissons, BM, 3 (3) [images]

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 148. [111] Gregorii 1a pars librorum Moralium, num. 111.
  • item 149. [112] Gregorii 2a pars librorum Moralium, num. 112.
  • item 150. [113] Gregorii 3a pars librorum Moralium commentaireMoralia in Job (RB 2634)., num. 113.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 151. [114] Gregorii Moralium libri 35. Homiliarium in Ezechielem, partes due. Pastoralis commentaireMoralia in Job (RB 2634-2637 ; CPL 1708). Homiliae in Ezechielem (RB 2643 ; CPL 1710). Regula pastoralis (CPL 1712). libri 2, num. 114.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 152. [115] Gregorii Registrum commentaireRegistrum epistularum (CPL 1714)., num. 115.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 153. [116] Gregorii Homilie 22 in Ezechielem commentaireHomiliae in Ezechielem (RB 2643 ; CPL 1710). Le livre 1 contient douze homélies, le livre 2 en contient quarante. Le chiffre de 22 homélies peut être une mauvaise lecture, ou une transcription erronée, du chiffre 12., num. 116.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 154. [117] Biblia versificata, atque expositiones Gregorii super 4 evangelia commentaireBiblia versificata : éventuellement la Margarita Bibliae de Guido Vicentinus (Kaeppeli, n° 1417), mais l'Aurora de Pierre Riga, ou le poème de Leonius, ou encore d’autres ouvrages sont possibles. Gregorius, Homiliae in evangelia (RB 2646 ; CPL 1711)., num. 117.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 155. [118] Gregorii Dialogorum liber. In fine habetur sermo de festivitate omnium sanctorum commentaireDialogorum libri 4 (CPL 1713). Le Sermo de festivitate omnium sanctorum n’est apparemment pas de saint Grégoire. On rencontre de nombreux auteurs (Pierre de Blois, Bernard de Clairvaux, Gerson, Eudes de Châteauroux, etc.) de sermons sur ce thème, ainsi que des sermons anonymes., num. 118.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 156. [119 manquant]
  • item 157. [120] Isidori ethymologiarum commentaireCPL 1186. libri 20, num. 120.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/28

  • item 158. [121] Bernardus super Cantica. Item de consideratione ad Eugenium papam commentaireSermones super Cantica (86), De consideratione ad Eugenium papam libri 5., num. 121.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 159. [122] Bernardi sermones plures commentaireÉtant donné le contenu des articles 121, 125 et 128, il s’agirait plutôt des sermones per annum, varii ou diversi., num. 122.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 160. [123] Bernardus de scala humilitatis. Item de humilitate cum aliis quibusdam, num. 123.
    [Eustachii de Lens] Expositio orationis dominice inserta lib. num. 123.
    Epistola Methodii de Antichristo inserta lib. num. 123.
    Sermo Domini in monte commentaireDouai, BM, 376, manuscrit de la fin du XIIe s., provenant de Marchiennes, présente les mêmes titres pour plusieurs ouvrages de s. Bernard : la Scala humilitatis (f. 1v) correspond au De gradibus humilitatis et superbiae, le De humilitate (f. 19) recouvre des extraits des Sermones in laudibus Virginis matris (hom. 4, § 9-11 + hom. 1, § 5, 6, 8 + hom. 2, § 17). L'Expositio orationis dominice n’est pas signalée parmi les oeuvres connues d’Eustache de Lens (voir note 107). [Ps.]-Methodius Patarensis, Epistola de Antichristo, lettre transmise dans le Liber Floridus. Le Sermo Domini in monte, dont l’auteur n’est pas précisé, est probablement d’Augustin (CPL 274), voir aussi l’article 109. insertus lib. num. 123.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 161. [124] Bernardus de gratia et libero arbitrio. Tractatus de diligendo Deo et alia quedam, num. 124.
    [Anselmus Cantuariensis] super Intravit Jesus in quoddam castellum insertus volumini numeri 124.
    Sermo s. Bernardi de B.V. Maria commentaireBernardus Claraevallensis, De gratia et libero arbitrio, De diligendo Deo. Anselme de Laon, et non de Canterbury, est l’auteur de trois sermons (1, 2 et 3) super « Intravit Jesus in quoddam castellum » (Luc 10, 38 ; Schneyer, t. 1, p. 289). Bernardus Claraevallensis, Sermones 4 in laudibus Virginis matris. Sermo au singulier indique éventuellement un extrait, comme dans l’article 123. insertus lib. num. 124.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 162. [125] Bernardi sermones plures, inter quas ponuntur homilie ipsius super psalmum Qui habitat commentaireSermones plures, voir commentaire de l’article 122. Homiliae super ps. Qui habitat (ps. 90) = Homiliae 17 in quadragesimo., num. 125.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 163. [126] Libellus quidam incerto auctore, cui preponitur expositio quedam super canticum Athanasii commentaireCanticum Athanasii : le Symbolum Quicumque du ps.-Athanase (CPL 167) ?, num. 126.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 164. [127] Libellus continens aliquos sermones Gregorii ut putatur, num. 127.
    Vita B. Job commentaireSermones Gregorii = homiliae ? (ce titre recouvre un homiliaire dans Paris, BNF, lat. 813-814). Vita B. Job = Pierre de Blois, Vita s. Job, ou Compendium in Job (non répertorié dans BHL). Ce texte est contenu entre autres dans Valenciennes, BM, 516 (Saint-Amand, XIIe + XIIIe s., Vies de saints)., inserta lib. 127.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 165. [128] Libellus quidam alius, qui incipit Ad audiendum ut credimus, videtur esse Bernardi commentaireBernardus Claraevallensis, Sermones (22) de conversione ad clericos., num. 128.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 166. [129] Expositio cuiusdam incerti autoris super Apocalipsim excepta ex Beda. Item expositio super librum Tobie, et alia quedam, num. 129.
    Sermones Domini Geriaci abbatis commentaireIn Apocalypsim libri 3 (RB 1640 ; CPL 1363 ; Laistner et King, p. 25-30, pas de version abrégée de ce texte). In librum patris Tobiae allegorica expositio (RB 1608 ; CPL 1350). Geriacus abbas désigne vraisemblablement Guerricus Tornacensis ou Igniacensis, dont les sermons sont répertoriés par Schneyer, t. 2, p. 248-252. inserti lib. num. 129.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 167. [130] Glosse quedam super quosdam libros Biblie, num. 130.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 168. [131] Beda de tabernaculo Moysi libri 3, de templo Salomonis commentaireDe tabernaculo Moysi libri 3 (CPL 1345), De templo Salomonis (CPL 1348). liber unus, num. 131.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 169. [132] Beda super Proverbia Salomonis commentaireCPL 1351, num. 132.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 170. [133] Beda super Parabolas Salomonis commentaireCPL 1351, num. 133.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 171. [134] Gregorius de vera penitentia insertus lib. num. 134.
    Sermo de dedicatione ecclesie commentaireGregorius, De vera penitentia = éventuellement l'Epistola de vera penitentia de Pélage (CPL 743). Les auteurs possibles d’un Sermo de dedicatione ecclesie sont innombrables. La mention insertus Hugoni indique soit que le texte principal, non annoncé, était d’Hugues (mais on ne trouve aucun texte d’Hugues dans les manuscrits dont la cote fait défaut), soit qu’il y a eu une erreur de transcription de la cote, et qu’il faudrait remplacer 134 par un numéro compris entre 135 et 139, qui contiennent des textes d’Hugues : précisément l’article IV/5, qu’on peut identifier avec III/135, contient un De vera penitentia anonyme. insertus Hugoni num. 134.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 172. [135] Hugo De vanitate, De arca Noe, et De donis s. spiritus. Hugonis 1a pars de sacramentis, et in fine miraculum quoddam ad laudem Dei genitricis Marie commentaireDe vanitate mundi (Goy 2.2.4.5), De arca Noe (Goy 2.2.4.3. et 2.2.3.4), De septem donis Spiritus sancti (Goy 2.2.5.5). De sacramentis christianae fidei (Goy 2.2.3.9). Valenciennes, BM, 207 (Saint-Amand, XIIe s.) contient lui aussi la première partie du De sacramentis, suivie par un Quoddam miraculum ad laudem et honorem perpetue Virginis Dei genitricis Marie, inc. Apud omnipotentem Dominum numquam procul dubio fui (= miraculum de imagine, non répertorié par BHL). De plus, le contenu de Valenciennes, BM, 208 (Saint-Amand, XIIe s.) correspond à celui de l’article 136., num. 135.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/5 et 6, partie

  • item 173. [136] Hugonis 2a pars de sacramentis commentaireVoir le commentaire de l’article 135., num. 136.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/6, partie

  • item 174. [137] Hugonis Liber sententiarum. Idem Super Lamentationes Jeremie, et quedam epistole commentaireHugo de S. Victore, Sententiae de divinitate (Goy 2.2.3.6), ou Summa sententiarum (Goy 2.4.1.4, douteux), ou De sacramentis christianae fidei (Goy 2.2.3.9), ce dernier texte portant parfois le titre de Liber sententiarum de veteri/novo testamento (voir l’annotation du manuscrit non coté dit « Cyprianus »). Adnotationes elucidatoriae in Threnos Jeremiae (Goy 2.2.2.8). Les lettres, dont l’auteur n’est pas précisé ici, sont éventuellement adressées à Bérenger de Tours, d’après IV/7., num. 137.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/5, IV/7

  • item 175. [138] Hugonis Claustrum anime commentaireHugo de Folieto, De claustro animae. Voir aussi l’article 307., num. 138.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/8 (ou est-ce III/307 ?)

  • item 176. [139] Hugonis Postille super Pentatheucum commentaireLe terme postillae indiquerait Hugues de Saint-Cher comme auteur (RB 3632-3640), mais les textes qui entourent ce traité orienteraient plutôt vers Hugues de Saint-Victor. Ce titre pourrait alors désigner ses Adnotationes elucidatoriae in Pentateuchum (Goy 2.2.2.2), texte qui paraît figurer aussi, sous un autre titre, en tête de l'article suivant. Est-ce une redite ? Une erreur de classement a pu également placer un ouvrage d’Hugues de Saint-Cher parmi ceux d’Hugues de Saint-Victor., num. 139.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 177. [140] Quedam notule super Genesim, Exodum et Leviticum. Item Tractatus de libero arbitrio, de gratia. Item Tractatus m. Hugonis de sapientia Christi. Item quedam expositiones diversarum auctoritatum et materiarum in sacra scriptura repertarum, et alia, num. 140.
    Tractatus alius eiusdem Hugonis, qui incipit Ibo mihi insertus libro num. 140.
    Tractatus M. Hugonis de virtute orandi commentaireNotule super Genesim, Exodum et Leviticum : Douai, BM, 362 (Marchiennes, XIIe s.) et BM, 365 (Anchin, XIIe s.) contiennent des Expositiones super Genesim, Exodum, Leviticum, qui correspondent aux Adnotationes elucidatoriae in Pentateuchum d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.2.2). Le titre que porte ce traité dans Douai, BM, 365, Hugonis de Sancto Victore super prologum b. Hieronymi in Pentateuchum, incite à un rapprochement avec le texte contenu dans le manuscrit non coté dit « Papias » ; de plus, Douai, BM, 365 contient aussi la Relatio miraculi présente dans l’article 160. Tractatus de libero arbitrio (Goy 2.4.1.9, texte pseudépigraphe, en réalité de Vivien de Prémontré ?), mais peut-être faut-il inverser les termes de gratia et de libero arbitrio, et proposer pour auteur saint Bernard ou saint Augustin ? Hugo de S. Victore, De sapientia animae Christi (Goy 2.2.3.8). Expositiones diversarum auctoritatum et materiarum in sacra scriptura repertarum : voir l’article 0/1. Hugo de S. Victore, De amore sponsi ad sponsam (Goy 2.2.4.7). De virtute orandi (Goy 2.2.5.7), voir aussi l’article 277. insertus libro num. 140.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 178. [141] Hugonis Expositio super tria capitula libri Ecclesiastis, idem De ordinatione claustri materialis commentaireHugo de Sancto Victore, Homilie 1-19 in Eccle. (RB 3812, douteux pour Goy 2.4.1.16). La dernière homélie porte en effet sur le premier verset du chapitre iv sur les douze que comporte l’Ecclésiaste. Cette précision sur le contenu permet de privilégier ce texte plutôt que le commentaire d’Hugues de Saint-Cher, présent dans l’article 142. De ordinatione claustri materialis = livre 2 du De claustro animae d’Hugues de Fouilloy., num. 141.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 179. [142] Hugonis Postille super librum Sapientie et Ecclesiasten commentaireHugo de S. Caro, In Sap. (RB 3684-3685), In Eccle. (RB 3679-3681)., num. 142.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 180. [143] Hugonis Postille super 1am partem Isaie, num. 143.
  • item 181. [144] Hugonis Postille super 2am partem Isaie commentaireHugo de S. Caro, In Is. (RB 3688-3689)., num. 144.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 182. [145] Hugo Super evangelium Lucae commentaireHugo de S. Caro, In Luc. (RB 3721 ou 3722)., num. 145.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 183. [146] Hugo Super evangelium Joannis commentaireHugo de S. Caro, In Jo. (RB 3723 ou 3724)., num. 146.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 184. [147] Hugo Super Apocalipsim commentaireHugo de S. Caro, In Apoc. (RB 3769, 3770 ou 3771)., num. 147.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 185. [148] Hugo De institutione novitiorum et de disciplina monachorum et alia quedam, num. 148.
    Ivo Carnotensis De sacramento dedicationis. De sacramento neophitorum et alia quedam eiusdem, num. 148.
    Drogonis abbatis Laudunensis Sententie de passione, sepultura, resurrectione et ascensione Christi commentaireHugo de S. Victore, De institutione novitiorum et de disciplina monachorum = De disciplina religiosorum (Goy 2.2.5.1). Ivo Carnotensis, De sacramento dedicationis = sermon 4. De sacramento neophitorum = sermon 1 du même auteur. Le manuscrit 249 de la BM de Valenciennes (XIIe s., Saint-Amand) contient dans l’ordre : Gilbert Crispin, Dialogus inter judeum et christianum (voir article GP) ; Libellus Ivonis Carnotensis de sacramento dedicationis ; Id, De sacramento neophitorum, ainsi que les sermons 2, 3, 5 ; Hildebertus Cenomannensis, Divini mysterii expositio et autres pièces (voir article 106) ; Hugo de S. Victore, De institutione novitiorum ; et des extraits divers. Ces textes sont tous présents à Vicoigne. Drogo abbas S. Johannis Laudunensis, Meditatio in passionem et resurrectionem Christi, éd. PL 166, col. 1515-1546, même titre dans Valenciennes, BM, 196, XIIe s. (?) provenant de Saint-Amand. inserte libro num. 148.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 186. [149] Cyprianus iterum De 12 abusionibus seculi. Recapitulationes super Genesim, Exodum, Leviticum et Numeros, et quedam alia, num. 149.
    Hugonis Postille super Genesim, num. 149.
    Expositio quedam brevis super orationem dominicam inserta libro numeri 149.
    Hieronymus Ad Eustochium de virginitate servanda, insertus Cypriano num. 149.
    Commonitorium cuiuslibet episcopi ad sacerdotes subditos sibi, ceterosque ministros ecclesiastici ordinis commentaire[Ps.]-Cyprianus Carthaginensis, De duodecim abusivis saeculi (CPL 1106). Les Recapitulationes super Genesim, Exodum, Leviticum et Numeros désignent éventuellement des vers mnémotechniques du type de ceux que contient Valenciennes, BM, 22, provenant de Spanheim, intitulés Recapitulationes Veteris Testamenti. Hugo de S. Caro, Postille in Genesim (RB 3632) serait éventuellement mieux placé comme partie de l’article 139, d’autant plus que dans la liste alphabétique, cet article suit immédiatement le n° 138. Expositio quedam brevis super orationem dominicam = éventuellement [Cyprianus Carthaginensis], Liber de dominica oratione (CPL 43), puisqu’un autre texte est attribué à cet auteur dans ce même recueil, mais beaucoup d’autres auteurs sont possibles, parmi lesquels Hugues de S. Victor, Super orationem dominicam (Goy 2.2.5.6). Hieronymus, Ep. 22 ad Eustochium de virginitate servanda. Commonitorium cuiuslibet episcopi : ce texte (éd. PL 96, col. 1375-1380, parmi des textes anonymes du VIIIe siècle) a été également été attribué au pape Léon IV [ps.], avec le titre d'Admonitio synodalis (S. Kuttner et R. Elze, A catalogue of canon and roman law manuscripts in the Vatican Library, 1986 [Studi e Testi 322, p. 120]). insertum libro numeri 149.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 187. [150] Flavii Josephi libri antiquitatum, et de bello judaico, num. 150.
    Genealogia patrum antiquorum usque ad Christum commentaireFlavius Josephus, Antiquitates judaicae, libri 20, interpr. Rufino Aquileiensi ; De bello judaico libri 7, interpr. Rufino Aquileiensi. De nombreux manuscrits, répertoriés par F. Blatt, contiennent à la fois, et dans des organisations variées, tout ou partie de ces deux ouvrages. Petrus Pictaviensis, Genealogia et chronologia patrum ab Adam usque ad Christum. Ce dernier texte figure également dans Auxerre, BM, 145 (132), manuscrit de Saint-Marien. inserta lib. num. 150.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 188. [151] Historia scholastica et Actus Apostolorum magistri Petri Comestoris commentaireHistoria scholastica (RB 6543-6564). La partie concernant les Actus Apostolorum (RB 6565) est en réalité de Petrus Pictaviensis. Dans ce manuscrit, elle se présentait apparemment séparée du texte précédent. Goffridus ou Galfridus de Trano, Summa super rubricas Decretalium (RFHMA, t. 5, p. 175) : ce texte semble mal placé ici, mais la cote se lit indiscutablement « 151 ». Cependant, il se trouve que la cote 251, au milieu des livres de droit, n’est pas occupée : 151 pourrait alors être une erreur, pour 251. Hieronymus, Liber hebraicarum questionum in Genesim (BHM 200). [Ps.] Hieronymus, De decem temptationibus populi Israel in deserto (BHM 409). Le De questionibus hebraicis in libros Regum et Paralipomenon (BHM 412) a été attribué à tort à saint Jérôme. , num. 151.
    Summa M. Godefridi super titulis Decretalium, num. 151.
    Hieronymi liber hebraicarum questionum. Hieronymus de decem temptationibus. De questionibus Regum et Paralipomenon, omnia inserta lib. num. 151.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 189. [151 ?] Hugo de origine artium insertus Hieronymo ubi agit de interpretatione nominum hebraicorum.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 190. [152] Boetius cum expositione Magistri Gilleberti Pictaviensis episcopi super librum de Trinitate. De hebdomadibus. De duabus naturis Christi, num. 152.
    Historia item alia eiusdem Petri Comestoris commentaireCet article regroupe les commentaires de Gilbert de la Porrée sur plusieurs des Opuscula sacra de Boèce : 1. « Quomodo Trinitas unus Deus ac non tres dii sunt » sive de trinitate (CPL 890) ; 3. « Quomodo substantiae in eo, quod sint, bona sint » sive De hebdomadibus (CPL 892) ; 5. Liber contra Eutychen et Nestorium de duabus naturis et una persona Christi (CPL 894). Valenciennes, BM, 197 (Saint-Amand, XIIe s.) contient le premier et le troisième texte. Historia scolastica Petri Comestoris (voir l’article 151)., num. 152.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 191. [153] Boetii de consolatione Philosophie, num. 153.
    Historia ecclesiastica Eusebii Cesariensis commentaireBoethius, De consolatione Philosophiae (CPL 878). Eusebius Cesariensis, Historia ecclesiastica, transl. Rufino Aquileiensi (RFHMA, t. 4, p. 394)., num. 153.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 192. [154] Historia tripartita Cassiodoro commentaireHistoria scolastica ou tripartita. Le prologue est de Cassiodore (RFHMA, t. 3, 1970, p. 150-151). auctore, num. 154.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/27

  • item 193. [155] Vite Patrum commentaireVitae Patrum (BHL 6524-6547). Voir aussi l’article 175 : De vitis Patrum. num. 155.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/26 ?

  • item 194. [156] Joannes Cassianus de decem collationibus patrum, et translatio s. Stephani Constantinopolim, num. 156.
    Chrysostomus de reparatione lapsi commentaireJoannes Cassianus, De decem collationibus patrum (Conlationes, CPL 512, première partie). Translatio s. Stephani Constantinopolim [interpr. Anastasio Bibliothecario] (BHL 7857-7858). Chrisostomus de reparatione lapsi = soit [Ps. Johannes] Chrysostomus, en réalité Johannes mediocris, De reparatione lapsi primi hominis (CPL 922 ; CPPM I/1308), soit plutôt Ad Theodorum lapsum libri 1-2 (CPG 4305), texte qui porte précisément ce titre à Belval. insertus lib. num. 156.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 195. [157] Ioannes Cassianus in 7 mediis collationibus patrum, item in 7 ultimis collationibus commentaireCPL 512, deuxième et troisième parties., num. 157.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 196. [158] De vita et moribus philosophorum. Item tres partes rudimenti, et nota in fine 3e partis. De 4a parte et de aliis et authore libri. Item exceptum de libro 3o et urbe Roma, a Romulo usque ad Alexandrum magnum et Pyrrhum eius avunculum. Item de conditoribus urbis Ephesii, ortu et fine Amazonum, num. 158.
    Item historia Troianorum commentaireLes deux premiers titres de cet article paraissent coïncider, l’un avec le Liber de vita et moribus philosophorum de Gualterius Burlaeus (Bloomfield, n° 1475), ou avec le Breviloquium de vita et moribus philosophorum de Johannes Guallensis (Bloomfield, n° 1098 ; Glorieux, n° 322 c), l’autre avec un ouvrage de grammaire, soit l’Elementarium de Papias (Bursill-Hall, Census, p. 315, liste de manuscrits) dit aussi Rudimentum, soit des Rudimenta grammaticae anonymes (Bursill-Hall, Census, manuscrits aux n° 24.2 ; 24.3 ; 288.145.2). Le reste du recueil étant constitué de textes historiques, on peut proposer aussi pour le Rudimentum le De viris illustribus seu De vita et moribus virorum illustrium tum sanctorum quam aliorum philosophorum de Johannes de Columna (RFHMA, t. 3, p. 516 ; Kaeppeli, n° 2251), ainsi qu’un abrégé d’histoire ancienne. L’incipit Egipti sapientes est celui du De gestis Alexandri de Julius Valerius. L’incipit Sapientissimi Egiptii est celui des Gesta Alexandri Magni, texte anonyme. [Ps.] Dares Phrygius, De excidio Troiae ou Historia Troianorum (RFHMA, t. 5, p. 517), texte présent aussi dans Douai, BM, 880 (Anchin, fin du XIIe s.). Homerus Asianus, In historiam troianam carmen latinum. Caius Julius Caesar, De bello gallico (Reynolds et Wilson, p. 35-36). Il n’existe apparemment pas de version abrégée de l'Historia romana de Paul Diacre (CPL 1181), mais la dénomination d'abbreviatio se justifie peut-être par le fait que Paul Diacre se sert du Breviarium d’Eutrope (MGH, Auctores antiqui, II, 4). C. Sallustius Crispus, De bello Cathilinaris (sic) = De conjuratione Catilinae. De bello Jugurtino (Reynolds et Wilson, p. 341-347). et quedam alie omnes inserte libro numeri 158.
    Alexandri historia que incipit Egipti sapientes etc. Item eiusdem alia historia que incipit Sapientissimi Egiptii etc. inserta utraque libro numeri 158.
    Historia Alexandri. incipit Egipti sapientes. Item eiusdem alia historia incipit Sapientissimi Egiptii.
    Homerus de bello troiano metrice insertus lib. num. 158.
    Julii Cesaris de bello gallico liber insertus lib. num. 158.
    Pauli historie romane abbreviatio inserta lib. num. 158.
    Salustius de bello Cathilinaris. Item de bello Jugurtino, insertus lib. num. 158.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 197. [159] Orosii Chronica ad Augustinum contra paganos, de miseria mundi, num. 159.
    Eusebii, Hyeronimi, deinde Prosperi chronica inserta lib. num. 159.
    Sigeberti monachi Gemblacensis Conographia inserta volumini num. 159.
    Valerius Maximus insertus lib. num. 159.
    Vita s. Gaugerici commentairePaulus Orosius, Historiae adversus paganos (CPL 571). De miseria mundi renvoie éventuellement au même texte, qui porte également le titre d’Ormesta (au sens de miseria ou calamitas) mundi. La chronique d’Eusèbe de Césarée, traduite par Jérôme (BHM 203), a été continuée par Prosper d’Aquitaine = Epitoma chronicon ab a. 379-445 (Potthast, t. 2, p. 941). Sigebertus Gemblacensis, Conographia, sic pour Chronographia [de 381 à 1111] (Potthast, t. 2, p. 1016-1017). Valerius Maximus, Factorum et dictorum memorabilium libri 9 (Reynolds et Wilson, p. 428-433). Vita s. Gaugerici ep. Cameracensis (11/VIII, BHL 3268-3291). Des extraits de ce dernier texte figurent dans les Annales de Hainaut de Jacques de Guise, IX, 18-21 et 22-24 = BHL 3287 et 3289. inserta lib. num. 159.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 198. [160] Historie Jerosolimitane libri 9. Historia Francorum Jerusalem peregrinantium Domini Fulgeri libri 3. Relatio miraculi in regione Saxonum facti. Historia Mahometi versificata, num. 160.
    Descriptio locorum circa Jerusalem adiacentium inserta libro numeri 160.
    Figura de situ Jerusalem et locis adiacentibus, inserta volum. num. 160.
    Genealogia Flandrentium comitum commentaireRobertus monacus de S. Remigio, Historie Jerosolimitane libri 9 (Potthast, t. 2, p. 978-980). Fulcherius Carnotensis, Historia hierosolymitana (RFHMA, t. 4, p. 601). Relatio miraculi in regione Saxonum facti tempore Heriberti Coloniensis = Miraculum s. Magni de saltantibus factum tempore Heriberti episcopi Coloniensis, narratio Otberti (Vita s. Magni, BHL 5156 ou 5157). Ce texte (BHL 5156) est présent au f. 3 de Douai, BM, 365 (Anchin, XIIe s.), recueil déjà évoqué à propos de l’article 140. Il figurait aussi à Belval (Charleville-Mézières, BM, 246D/II, f. 261v-262). L’Historia Mahometi versificata désigne éventuellement un texte attribué à tort à Hildebertus Cenomannensis et dû en réalité à Embricho Moguntinus (éd. PL 171, col. 1343-1366), ou les Otia de Machomete de Galterus de Compendio (RFHMA, t. 4, p. 632). Ce texte figure aussi dans l’article 166. Les deux mentions, Descriptio locorum circa Jerusalem adiacentium, et Figura de situ Jerusalem et locis adiacentibus, sont-elles un doublet ? Peut-être le De situ Jerusalem et de locis sanctis de Bède (CPL 2332), mais d’autres textes sont possibles, en particulier le De situ locorum Terrae sanctae de Fretellus, texte présent aussi dans Douai, BM, 882 (Marchiennes, XIIe s. ex.), manuscrit qui contient aussi le texte de Foucher de Chartres et l'Historia Machometi versificata, présents tous deux dans l’article 160. Genealogia brevis comitum Flandriae (RFHMA, t. 4, p. 663) ? inserta lib. num. 160.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 199. [161] Fratris Vincentii 1a pars speculi historialis, num. 161.
    Historia Pilati inserta lib. num. 161.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : IV/24

  • item 200. [161 bis] [Vincentii Belvacensis] 2a pars fuit combusta casu Valencenis. [num. 161 bis]
  • item 201. [162] Fratris Vincentii 3a pars speculi historialis, num. 162.
  • item 202. [163] Fratris Vincentii 4a pars speculi historialis commentaireVincentius Bellovacensis, Speculum historiale, exemplaire complet (Kaeppeli, n° 3987). La mention relative au deuxième volume, non coté (d’où le « bis » qui lui a été affecté), indique que la cotation est postérieure à la disparition de ce volume. La prise de Valenciennes à laquelle il est fait allusion ici, est soit celle de 1567, soit celle de 1677. La date de 1567 paraît plus probable, puisque le manuscrit d’Eustache de Lens, entré à Prémontré au plus tard en 1662, figure encore dans le catalogue alphabétique de Vicoigne (art. 110). Ce volume (Soissons, BM, 3) avait déjà échappé aux flammes et avait été racheté à Valenciennes en 1476, ce qui suggère que d’autres occasions de destructions de manuscrits, liées ou non à des guerres, ont certainement existé. Historia Pilati, ou Gesta/Acta Pilati (RB 179)., num. 163.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/25

  • item 203. [164] Historia Britannorum, cui interponitur prophetia Merlini. Item Historia Britannorum versificata. Item alia Historia Britannorum Guilelmi Malmesberiensis monachi, interponuntur leges Willelmi Regis Anglorum commentaireGalfridus Monumetensis, Historia Britannorum (RFHMA, t. 4, p. 620-622), f. 1-54 de Valenciennes, BM, 792. Prophetia Merlini = Libellus Merlini, livre 7 de l'Historia Regum Britannie (ibid., p. 623), § 112-117 de l’éd. N. Wright, t. 1. Historia Britannorum versificata : parmi les textes figurant dans Valenciennes, BM, 792, deux peuvent répondre à cette désignation : soit l'Historia Britannorum in versibus 28 (f. 54v), soit l'Historia Britonum versificata attribuée au ps. Alexander Nequam (f. 55-82). Historia Britannorum Guilelmi Malmesberiensis monachi (Potthast, t. 1, p. 558) = Gesta regum Angliae, f. 85-158 de Valenciennes, BM, 792. Les Leges Willelmi Regis Anglorum se placent dans le livre 3, entre les § 297 et 298 de l’éd. PL 179, col. 955-1392. Elles ne figurent apparemment que dans la famille A de manuscrits (quatre exemplaires recensés). Plutôt qu’à la Prophetia Merlini, qui est bien le livre 7 de l'Historia Regum Britannie (RFHMA, t. 4, p. 623), la mention Merlini Ambrosii expositio lib. 7, pourrait renvoyer à l'Explanatio in prophetiam Merlini d’Alain de Lille, qui figure aux f. 159-224 de Valenciennes, BM, 792 sous le titre Expositio Mellini Ambrosii. D’après M.-Th. d’Alverny, Alain de Lille. Problèmes d’attribution (Alain de Lille, Gautier de Châtillon, Jakemart Giélée et leur temps, 1980, p. 27-46), ce texte serait attribué à tort à cet auteur. Annales quedam de gestis Britonum, Saxonum, Danorum et Normannorum, f. 231-237 de Valenciennes, BM, 792. La date de 165 pour les Annales brevissime est une mauvaise lecture pour 1065, que le recours au manuscrit permet de corriger, puisque ce texte figure aux f. 238v-259 de Valenciennes, BM, 792., num. 164.
    Merlini Ambrosii expositio lib. 7 inserta lib. num. 164.
    Annales quidam de gestis Britonum, Saxonum, Danorum et Normannorum. Item alii annales brevissime incipientes ab anno 165, inserti libro num. 164.
    [+]

    Conservation : Valenciennes, BM, 792 [images]

    Attestation : I/2, IV/2 ou 30

  • item 204. [165] Pantheon ut vocant, Godefridi Viterbiensis, num. 165.
    Martini cuiusdam commentaireGodefridus Viterbiensis, Pantheon (RFHMA, t. 5, p. 170). Pour Martinus, voir aussi les art. 175, 176 et 422. S’il ne s’agit pas de la Chronica romanorum pontificum et imperatorum de Martin de Troppau (RFHMA, t. 7, p. 489-490), texte assez répandu, y compris à Vicoigne (art. 422), on peut penser à Martinus Fuldensis (RFHMA, t. 7, p. 486) ou à Martinus monachus Pictaviensis, auteur d’une Historia monasterii Novi Pictaviensis (RFHMA, t. 7, p. 490). inserta lib. num. 165.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/31

  • item 205. [166] Historia animalium, num. 166.
    Historia metrica Mahometi. Item alia historia eiusdem Mahometi, que fuit vita et doctrina ipsius prosaico sermone commentaireAristoteles, Historie animalium libri 10, interpr. Guillelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 66, voir aussi l’article 169). Historia metrica Mahometi : voir l’article 160, où sont proposées les attributions au ps. Hildebertus Cenomannensis, en réalité Embricho Moguntinus, ou à Galterus de Compendio. Pour l'Alia historia Mahometi... prosaico sermone, plusieurs identifications sont possibles : soit une Vita Mahometi anonyme, soit la Doctrina Mahometi d’Hermannus Sclavo, soit le Tractatus contra Machometum de Raimundus Martini de Sobiratis (Kaeppeli, n° 3399 suppl.), ou encore des textes d’Alain de Lille, et d’autres auteurs. et alia quedam eodem pertinentia, num. 166.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 206. [167] Hugo Super tota pulchra es. Miraculum ad honorem B. Virginis, et Marie Magdalene. De mercenario agrario. De muliere quam B. Maria liberavit. Descriptio qualiter [//] Domini sit delatum ab Jerosolimis. Relatio vel passio imaginis facta in Beritho. Tria miracula ad laudem B. Virginis Marie. De monacho S. Nichasii qui datus est Sathane, num. 167.
    Sermo quidam brevis de celebritate animarum commentaireHugo de S. Victore, Canticum pro assumptione b. Mariae (Goy 2.2.5.8, ce titre attesté). Les titres des miracles suivants paraissent renvoyer à des miracles de la Vierge, sauf 2, Descriptio qualiter [sudarium ?] Domini sit delatum ab Jerosolimis (numéros BHL compris entre 4209 et 4214), et Relatio vel passio imaginis facta in Beritho (BHL 4227) qui sont relatifs à la passion du Christ. Sermo quidam brevis de celebritate (sic) animarum : éventuellement de celebratione missarum ? Vita s. Hugonis Cluniacensis (29/IV ; BHL 4007-4015). Bernardus Claraevallensis, Vita s. Malachie (3/XI ; BHL 5188-5189). Vita s. Servatii episcopi Tungrensis (13/V ; BHL 7611-7641, éventuellement 7633 si c’est le texte qui figure dans Valenciennes, BM, 514), ce texte présent aussi dans l’article 174. Vita s. Bernardi abbatis (20/VIII ; BHL 1207-1238). insertus lib. num. 167.
    Vita s. Hugonis Cluniacensis. Vita s. Malachie. Vita s. Servatii episcopi. Vita s. Bernardi abbatis, omnes inserte lib. num. 167.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 207. [168] Richardus de sancta Trinitate, de interiori homine, de contemplatione, et alia eiusdem, num. 168.
    Expositio quedam de ultima visione Ezechielis commentaireRicardus de S. Victore, De Trinitate libri 6. De interiori homine = soit De statu interioris hominis (Is. 1, 5-6) RB 7333, soit De eruditione interioris hominis (Dan.) = RB 7338. De contemplatione peut correspondre soit au De gratia contemplationis, ou Benjamin maior (RB 7324), soit au De preparatione animi ad contemplationem, aussi appelé Beniamin minor (RB 7325) ; il pourrait s’agir aussi de l’ensemble des deux traités. Ricardus de S. Victore, In visionem Ezechielis (Ez. 1, 5-10) = RB 7337., inserta libro 168.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 208. [169 Expositio quedam de ultima visione Ezechielis...] que denuo habetur lib. num. 169.
    Historie animalium libri 10, de progressu animalium, de causa motus animalium commentaireRicardus de S. Victore, In visione Ezechielis (Ez. 1, 5-10) = RB 7337. Aristoteles, Historie animalium libri 10, interpr. Guillelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 66), De progressu animalium liber 1 (Lacombe, n° 67), De motu animalium liber 1 (Lacombe, n° 68). À rapprocherdes articles 166 et 367. et alia quedam, num. 169.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 209. [170] Fratris Nicolai liber exemplorum. Item dieta salutis commentaireNicolaus de Hanapes, Exempla sacre scripture (Kaeppeli, n° 3094). Guillelmus de Lanicea, Dieta salutis (Bloomfield, n° 2301)., num. 170.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 210. [171] Vita s. Martini episcopi. Vita s. Brictii episcopi. Vita s. Ambrosii episcopi, num. 171.
    Dialogi Severi de vita s. Martini inserti lib. num. 171.
    Passio s. Blasii episcopi et martyris commentaireVita s. Martini episcopi (11/XI, BHL 5610-5652 : soit par Sulpice Sévère, soit par Paulin de Périgueux, soit par Grégoire de Tours, ou par d’autres auteurs). Vita s. Brictii episcopi : Sulpitius Severus, Dialogi (BHL 1451) ou Gregorius Turonensis (BHL 1452-1454). Vita s. Ambrosii episcopi (soit l’évêque de Cahors = BHL 369-374 ; soit l’évêque de Milan = BHL 377-381). Dialogi Severi de vita s. Martini (BHL 5614-5616). Passio s. Blasii episcopi et martyris (BHL 1370-1380, éventuellement la Passio s. Blasii par Guarimpotus Neapolitanus, ou la Passio metrica s. Blasii par Altmannus de S. Floriano). Saint Biaise était l’un des patrons de Vicoigne., inserta lib. num. 171.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 211. [172] Vita s. Norberti, et de principio huius nostre ecclesie Viconiensis. Liber viarum Dei, num. 172.
    Revelatio assumptionis B. Marie commentaireVita s. Norberti (6/VI, BHL 6248-6250) et de principio huius nostre ecclesie Viconiensis : il s’agit probablement de deux textes différents, car aucune des vies de saint Norbert ne fait allusion aux débuts de Vicoigne. En revanche, la chronique de Vicoigne, attribuée à Nicolas de Montigni, sacristain vers 1305-1308 (RFHMA, t. 5, p. 546 : Historia monasterii Viconiensis) est intitulée Fundatio coenobii Viconiensis sive brevis historia canonicorum Ordinis S. Augustini. Le seul exemplaire conservé, Valenciennes, BM, 530 (485), XVIe s., porte précisément à la p. 239 la note suivante, qui se réfère de façon indubitable au manuscrit décrit par l’article 172 : « Exemplar de principio institutionis hujus ecclesie Viconiensis, prout habetur in libello quodam ubi vita b. Norberti continetur ». Aux p. 261-264 de Nancy, BM, 1765 (992/18), figure un extrait intitulé De principio ecclesiae Viconiensis qui correspond à toute la partie primitive de la chronique (18 § dans l'éd. MGH, SS, t. 24, 1879, p. 294-313), mais ne comprend pas la Continuatio auctore Nicolao. Hugo a rajouté en tête la mention suivante : « Viconia. Ex ms. antiquo Viconiensi ». Elisabeth Schonaugiensis, Liber viarum Dei = Vita s. Elisabeth, cap. VI. Revelatio assumptionis B. Marie = Id., Visio de resurrectione B. Mariae (Visiones II. 31, alias IV, prol., BHL 5355). Ces deux textes, avec toutefois le titre de Resurrectio au lieu de revelatio assumptionis pour le deuxième, figurent à la suite dans Douai, BM, 865 (Anchin, XIIe s., vies de saints). inserta lib. num. 172.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/3

  • item 212. [173 manquant]
  • item 213. [174] Legenda aurea a fratre Jacobo Januensi composita, cui preponitur vita s. Servatii commentaireJacobum Zannensem (sic pour Januensem) = Jacobus de Voragine, Legenda aurea (RFHMA, t. 6, p. 137-138 ; Kaeppeli, n°2154), voir aussi l’article 175. La Vita s. Servatii (BHL 7611-7641) est aussi présente dans l’article 167., num. 174.
  • item 214. [175] Chronica Martini. Item Legenda aurea per fratrem Jacobum Zannensem compilata. Item plurima in fine scripta metrice et prosaice, scilicet de Susanna, de judicio, de Maria Magdalena, et passio s. Agnetis, de vitis PP. Vita Malchi. De s. Marina. De s. Maria Egiptiaca. De s. Paulo primo eremita. De s. Maugaldo martyre. De Congdalo et visionibus ab eo visis. De s. Patricio, num. 175.
    Abbreviatio figuralis historie D. Ivonis Cluniacensis abbatis commentaireChronica Martini (voir les articles 165, 176 et 422). Legenda aurea per fratrem Jacobum Januensem compilata (voir l’article 174). De Susanna (BHL 7937 : Passio, ou Epitome metricum, extrait de Flodoard, De Christi triumphis apud Italiam, VII, 1). [Ps.]-Marbodus Redonensis, Versus Sybillae (Oracula Sybillina) de die judicii. De Maria Magdalena (BHL 5439-5513, éventuellement le chapitre xxvi du livre 1 du De triumphis Christi et sanctorum Palestinae de Flodoard, intitulé De Magdalena, Lazaro et Josepho justo). Passio s. Agnetis (BHL 156-167, les passions métriques sont répertoriées aux numéros BHL 159-164). De vitis Patrum (BHL 6524-6547), à rapprocher de l’article 155. Hieronymus, Vita Malchi (21/X, BHL 5190 ; CPL 619 ; BHM 263). De s. Marina (17/VII, BHL 5528-5530), soit un extrait des Vitae Patrum, soit l’une des deux vies métriques (BHL 5530 et 5530c) de sainte Marine. Vita s. Mariae Egiptiacae (BHL 5415-5421, soit Flodoard, De triumphis Christi et sanctorum Palestinae, lib. 3, cap. 4 = BHL 5418, soit Hildebertus Cenomannensis = BHL 5419-5420, soit Vita metrica = BHL 5421). Hieronymus, Vita s. Pauli primi eremitae (BHL 6596 ; CPL 617 ; BHM 261). De s. Maugaldo (sic), voir : Marbodus Redonensis, Vita s. Magnobodi ep. Andegavensis (16/X, BHL 5153). De Congdalo (sic) = Speculum historiale, 27, 88, ou Marcus Ratisponensis, Visio Tnugdali. De s. Patricio (17/III, BHL 6492-6518, éventuellement Henricus de Salteria, Purgatorium s. Patricii = BHL 6510-6512). Girardus Alverniensis, Abbreviatio figuralis historiae, dédiée en 1272 à Ivo I, abbé de Cluny, cité ici à tort comme auteur (RFHMA, t. 5, p. 147-148 : Girardus de Antwerpia). Ce texte est présent également dans l’article 176, à moins qu’il ne s’agisse d’un doublet. inserta volumini numeri 175.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/26

  • item 215. [176] Chronica Martini. Abbreviatio figuralis historie a D. Ivone Cluniacensi abbate. De miseria hominis. Rationes eorum que aguntur circa officium divinum. Abbreviata legenda de mirabilibus mundi a magistro Jacobo de Vitriaco, num. 176.
    Frater Egidius De regimine principum, domus et civitatis insertus volum. num. 176.
    Cato versificatus insertus lib. num. 176.
    Flores Senece inserti lib. num. 176.
    Flores Tullii inserti lib. num. 176.
    Ovidius De vetula commentaireChronica Martini (voir les articles 165, 175 et 422). Abbreviatio figuralis historie a D. Ivone Cluniacensi abbate (voir l’article 175). De miseria hominis = ou Anselmus Cantuariensis, Meditatio I de humanae conditionis dignitate et miseria, ou Innocent III, De miseria humanae conditionis (Bloomfield, n° 3618), ou encore pièce anonyme en 127 vers (Bloomfield, n° 6403 ; Walther, n° 20245). Le même titre figure dans l’article 312. Rationes eorum que aguntur circa officium divinum : texte non identifié. Jacobus de Vitriaco, Abbreviata legenda de mirabilibus mundi = Historia hierosolymitana abbreviata (RFHMA, t. 6, p. 142-143). Ægidius Romanus, De regimine principum, domus et civitatis (Zumkeller, n° 54 : De regimine principum ; Glorieux, n° 400q : même titre), voir aussi les articles 184 et 185. [Ps.] Marbodus Redonensis, Proverbia Catonis philosophi (Bloomfield, n° 6242 ; Walther, n° 19923). Flores Senece, Flores Tullii : Valenciennes, BM, 181 (Saint-Amand, XIIe s.), présente aux f. 113-117v un florilège alphabétique avec des extraits de Cicéron et de Sénèque (Munk-Olsen, t. 2, p. 871, Floril. C. 61.5). [Ps.] P. Ovidius Naso, De vetula., insertus libro num. 176.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 216. [177] Historia item alia Mahometi, que fuit vita et doctrina ipsius commentaireVoir l’article 166., num. 177.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 217. [178] Gemma anime de divinis officiis, num. 178.
    Innocentius 3us de officio misse commentaire[Honorius Augustodunensis], Gemma anime de divinis officiis, présent aussi en tête de Douai, BM, 357 (Anchin, XIIIe s.). Innocentius III, De officio et ordine missae. insertus lib. num. 178.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 218. [179] Domini Roberti abbatis liber de divinis officiis ad imperatorem Ludovicum pium, num. 179.
    Expositio eiusdem Eustachii [de Lens] super canonem, inserta lib. num. 179.
    Expositio symboli, et de horis diei quid sanctificent, et liber de officiis, omnia inserta lib. num. 179.
    Liber quidam de officiis ecclesiasticis, insertus libro num. 179.
    Tractatus alius de divinis officiis insertus num. 179.
    Tractatus quidam de officio misse, insertus num. 179.
    Joannes de Garlandia ad episcopum Londinensem de mysteriis eclesie metrice scriptis, insertus lib. num. 179.
    Tractatus de numero et ordine sacramentorum et misse sacrificio editus ab Hugone ut apparet insertus libro num. 179.
    Liber quidam de sacramentis commentaireRobertus ne peut pas désigner Rupert de Deutz, son Liber de divinis officiis étant dédié à Cuno, évêque de Ratisbonne. Aucun texte de Pascase Radbert ne convient non plus. En revanche, le Liber officialis (De divinis officiis libri 4) d’Amalaire de Metz est dédié à Louis le Pieux, comme le montre l'Epistula ad Ludovicum imperatorem de officiali libro (CSLMA, t. 1, AMAL. 14). Expositio Eustachii [de Lens] super canonem : voir note 107. Expositio symboli, et de horis diei quid sanctificent, et liber de officiis : cet énoncé ne permet pas de décider s’il s’agit là de traités différents, ou de l’énumération de chapitres d’un même ouvrage. La désignation du Liber quidam de officiis ecclesiasticis, du Tractatus alius de divinis officiis, du Tractatus quidam de officio misse est également trop vague pour permettre des identifications assurées. Joannes de Garlandia (ad [Fulk Bassett, 1244-1259] episcopum Londinensem), De mysteriis eclesie. Le titre de Tractatus de numero et ordine sacramentorum et misse sacrificio n’est relevé par Goy pour aucun des traités attribués à Hugues de Saint-Victor ; cependant le De sacramentis Christianae fidei (Goy 2.2.3.9) traite des sacrements au livre 2, pars 6-15, et fait allusion à la messe à la pars 8, cap. XIV. A défaut, le De officiis ecclesiasticis de Robertus Paululus, édité (PL 177, 405-456) dans l'Appendix ad Hugonis opera dogmatica pourrait éventuellement convenir. Le Liber quidam de sacramentis est peut-être un doublet, dû aux multiples renvois nécessités par le classement alphabétique du catalogue. Les trois occurrences du tractatus de divinis officiis peuvent relever de la même explication, mais la mention alius indique qu’il se trouvait au moins deux textes portant ce titre dans le recueil insertus lib. num. 179.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 219. [180] Regula b. Augustini exposita per fratrem Humbertum de Romanis commentaireExpositio super Regulam b. Augustini (Kaeppeli, n° 2016, vers 1248-1254)., num. 180.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 220. [181] Repertorium plurimarum auctoritatum diversarum et aliarum rerum commentaireRepertorium plurimorum auctoritatum diversarum et aliarum rerum : ce titre pourrait s’appliquer à la table alphabétique de la Catena aurea de Thomas d’Aquin (Glorieux, n° 14 ae, ak, ap, aq), dont le prologue dans Toulouse, BM, 47 (I, 198) commence par ces mots : Prologus in tabulam seu repertorium auctoritatum et dictorum notabilium... Le fait que les ouvrages de cet auteur sont regroupés à Vicoigne entre les cotes 331 et 360 affaiblit toutefois cette hypothèse d’identification., num. 181.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 221. [182] Gerardi de Leodio Ordinis Predicatorum liber de doctrina cordis. Gilleberti Pictaviensis episcopi sermo quidam de natali Domini commentaireEn réalité Hugues de Saint-Cher, Liber de doctrina cordis (Bloomfield, n° 4038, avec attribution à Gerardus de Leodio). L’identification de l’auteur est dûe à G. Hendrix (voir son édition, H. S. Caro 's Traktaat De doctrina cordis, Leuven, Bibliotheek van de Faculteit Godgeleerdheid, 1995). Kaeppeli, plus ancien, n’a pas de référence pour cet ouvrage. Gilbertus Porretanus, Pictaviensis episcopus, Sermo quidam de natali Domini (Schneyer, t. 2, p. 187, T6). Ce sermon figure entre autres dans Valenciennes, BM, 197 (Saint-Amand, XIIe siècle), aux f. 87v-88, en compagnie d’autres textes de Gilbert de la Porrée (In Boetii de Trinitate, In Boetii de duabus naturis Christi), également présents à Vicoigne (III/152). insertus lib. num. 182.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 222. [183 manquant].
  • item 223. [184] Liber de regimine principum editus a fratre Egidio de Roma Augustinensi, num. 184.
    Aristotelis liber de secretis secretorum, sive de regimine principum et dominorum commentaireÆgidius Romanus, Liber de regimine principum (Zumkeller, n° 54). Voir aussi les articles 176 et 185. Aristoteles [Ps., interprete Johanne Hispalensi], Secretum secretorum, voir G. Lacombe et al., Appendix I, p. 93). , insertus lib. num. 184.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 224. [185] Summa theologice veritatis. Item de regimine principum fratris Egidii ad regem Philippum pulchrum. Item Formula honeste vite ad regem Hispanie. Item Eruditio regum ad s. Ludovicum commentaireHugo Ripelin, Compendium theologice veritatis (Kaeppeli, n° 1982 ; RS 368). Voir aussi les articles 188, 310, 311. De regimine principum fratris Egidii ad regem Philippum pulchrum, voir les articles 176 et 184. Ps.-Martinus Bracarensis, Formula honeste vite ad regem Mironem Hispanie (Bloomfield, n° 3609 ; CPL 1090), voir aussi l’article 99. Guibertus Tornacensis, Eruditio regum [et principum] ad s. Ludovicum, éd. A. De Poorter, 1914 (Philosophes belges, 9)., num. 185.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 225. [186] Alanus de maximis theologie commentaireAlanus Insulensis, De regulis sacrae theologiae, ou Regulae celestis iuris. Voir aussi l’article 365. cum aliis eiusdem opusculis, num. 186.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 226. [187] De disciplina claustri. De decem preceptis. de clavibus ecclesiasticis, Auctoritate SS. PP., de sacramento conjugii, de sacramento baptismi, cum expositione quadam baptisterii. Item de corpore Domini. Item de prescientia Dei. De libero arbitrio, et novissime de quinque sensibus, num. 187.
    Epistole quedam familiares inserte lib. num. 187.
    Liber quidam de creatione hominis commentaireLes premières mentions de cet article font penser au sommaire d’un ouvrage dont le titre serait manquant, ou à un recueil d’extraits, qu’il n’a pas été possible d’identifier. Il a donc été décidé de le ranger dans la rubrique [Florilegium]. Il paraît impossible de trancher entre plusieurs hypothèses concernant le De creatione primi hominis : un texte portant ce titre (inc. Verbum bonum vita sapiens) est attribué à Hugues [de Saint-Victor ?]. Il figure entre autres dans Douai, BM, 366 (Marchiennes, XIIe siècle). R. Goy le recense sous le titre de De tribus diebus (2.2.3.5), sans citer l’exemplaire de Douai. Ce titre peut désigner aussi le chapitre II du tractatus 3 de la Summa sententiarum attribuée à Hugues de Saint-Victor de façon douteuse (Goy 2.4.1.4), inc. Hiis excussis restat agere de creatione hominis. Des Sententiae de creatione primi hominis attribuées à Drogo cardinalis figurent au f. 11v de Valenciennes, BM, 196 (Saint-Amand, XIIe siècle). J. Leclercq (« Drogon et saint Bernard », RéAug., t. 43, 1-2, 1953, p. 19-20) a démontré qu’il s’agit en réalité d’extraits de sermons de saint Bernard., insertus lib. num. 187.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 227. [188] Compendium theologice veritatis Alberti commentaireEn réalité Hugo Ripelin. Voir aussi les articles 310 et 311., num. 188.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 228. [189] Abbreviatio expositionis abbatis Joachim cum pluribus aliis opusculis, num. 189.
    Collectio catholice et canonice scripture ad defensionem ecclesiastice hierarchie, et ad instructionem et preparationem simplicium Christi contra pericula imminentia ecclesie generali per hypocritas, pseudipredicatores, et penetrantes domos et otiosos et curiosos et girovagos commentaireJoachimus Florensis, Expositio super Apocalypsim, partes I-VI (RB 4016) ? Un commentaire sur Jérémie (RB 4039) a été attribué à tort à cet auteur. Guillaume de Saint-Amour, Collectio catholice et canonice scripture (Glorieux, n° 160 1), texte présent aussi dans l’article 204., num. 189.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 229. [190] Speculum morale Vincentii commentaire[Ps.]-Vincentius Bellovacensis, Speculum morale, œuvre d’un compilateur anonyme de la fin du XIIIe siècle (Kaeppeli, n° 3986)., num. 190.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 230. [191] Pantheologie sive summe Reignerii de Pisis Ordinis Predicatorum, volumen 1um. num. 191.
  • item 231. [192] Pantheologie secundum volumen commentaireRainerius Jordanis de Pisis, † 1348, Pantheologia (Kaeppeli, n° 3429)., num. 192.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 232. [193] Summe Antonini archiepiscopi Florentini prima et secunda pars, num. 193.
  • item 233. [194] Summe eiusdem Antonini 3a pars, num. 194.
  • item 234. [195] Summe eiusdem Antonini 4a pars commentaireAntoninus ep. Florentinus, † 1459, Summa theologiae I-IV (Kaeppeli, n° 239 : Summa moralis ; RS 69)., num. 195.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 235. [196] Summa Remundi de casibus, num. 196.
    Innocentii pape 4i Constitutiones commentaireRaimundus de Pennaforti, † 1275, Summa de casibus penitentiae l. 1-3 (Kaeppeli, n° 3407). La Summa de matrimonio (Kaeppeli, n° 3408) en constitue le quatrième livre (Diaz y Diaz, n° 1324), voir les articles 199 et 203. Innocentius papa IV (1243-1254), Constitutiones novae, novellae, ou novissimae (DDC, t. 7, col. 1029-1062, en particulier 1031 ; RFHMA, t. 6, p. 246-248). Des Constitutiones novissimae, ou Decretales d’Innocent IV, accompagnées de l'apparatus de Garsias, figurent dans Douai, BM, 602 (Anchin, XIVe siècle). inserte lib. num. 196.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : IV/15 (ou est-ce III/199 ou 203 ?)

  • item 236. [197] Summa virtutum commentaireSumma virtutum : éventuellement celle de Guillaume Péraud (Bloomfield, n° 2118 ou 5079), mais d’autres auteurs sont possibles : Guillelmus de Militona, Thomas d’York, [Ps.]-Thomas d’Aquin (Bloomfield, n° 2273, 5279) ; il existe aussi des Summe virtutum anonymes (Bloomfield, n° 3068, 31 13, 3602, 5775, 6481)., num. 197.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 237. [198] Summa vitiorum commentaireSumma vitiorum : éventuellement celle de Guillaume Péraud (Bloomfield, nos 4983 ou 6042), mais d’autres auteurs sont possibles : [Ps.]-Robert Grossetête, Hugues de Saint-Victor ? Henricus de Frimaria (Bloomfield, nos 5005, 6455, 6456) ; un ouvrage de ce titre est attribué de façon douteuse à Raymond de Pennafort (Kaeppeli, n° 3412) ; il existe également des ouvrages anonymes (Bloomfield, nos 809, 2221, 3430)., num. 198.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 238. [199] Summa casuum f. Remundi Ordinis Predicatorum cum quibusdam expositionibus marginalibus commentaireVoir les articles 196 et 203., num. 199.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0 ; IV/15 (ou est-ce III/196 ou 203 ?)

  • item 239. [200] Summa confessorum f. Joannis Lectoris commentaireJohannes de Friburgo, Summa confessorum (Kaeppeli, n° 2344)., num. 200.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 240. [201] Summa alia confessorum [Joannis Lectoris] commentaireVoir l’article 200., num. 201.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 241. [202] Summa casuum consciencie fratris Bartholomei de Pisis Ordinis Predicatorum commentaireBartholomaeus de S. Concordio Pisanus, † 1347, Summa de casibus conscientiae (Kaeppeli, n° 436), num. 202.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 242. [203] Summa casuum M. Remundi commentaireVoir les articles 196 et 199., num. 203.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/15 (ou est-ce III/196 ou 199 ?)

  • item 243. [204] Collectio item alia catholice et canonice scripture commentaireVoir l’article 189. etc. num. 204.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 244. [205] Summa Philippi cancellarii Parisiensis commentairePhilippus cancellarius Parisiensis, † 1236, Summa (RS 698), à distinguer de la Summa de bono, et de la Summa super psalterium. Voir ses sermons à l’article 284., num. 205.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 245. [206] Petri Lombardi 1a pars Sententiarum, num. 206.
  • item 246. [207] Petri Lombardi 2a pars Sententiarum commentaireRS 1. À rapprocher des articles 216 et 217., num. 207.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/1

  • item 247. [208] Summa M. Guillelmi Altissiodorensis super 4or libros Sententiarum commentaireGuillelmus Autissiodorensis, Summa aurea I-IV (RS 281)., num. 208.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 248. [209] Bonaventura super primum Sententiarum num. 209.
  • item 249. [210] Bonaventura super secundum Sententiarum num. 210.
  • item 250. [211] Bonaventura super 3um Sententiarum num. 211.
  • item 251. [212] Bonaventura super 4um Sententiarum commentaireJohannes Fidanza de Bagnorea dit Bonaventura, † 1274 (RS 111). num. 212.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 252. [213] [Bonaventurae] iterum super primum Sententiarum commentaireVoir l’article 209. num. 213.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 253. [214] Item [Bonaventurae] iterum super 2um Sententiarum commentaireVoir l’article 210. num. 214.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 254. [215] Questiones magistri Godefridi commentaireGodefridus de Fontanis, † 1306, Quaestiones disputatae et Quodlibeta (Glorieux, n° 198 d et e)., num. 215.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 255. [216] Petri Lombardi 4or libri Sententiarum commentaireÀ rapprocher des articles 206 et 207., num. 216.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0 ; IV/1 (voir aussi III/206-207 et 219-221)

  • item 256. [217] Petri Lombardi iterum 4or libri Sententiarum commentaireÀ rapprocher des articles 206 et 207., num. 217.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0 ; IV/1 (voir aussi III/206-207 et 219-221)

  • item 257. [218] Eustachii questiones 14 de ordine Minorum et fratris Roberti eiusdem ordinis questiones 12, num. 218.
    Fratris Rugerii Ordinis minorum tractatus de materia. Fratris Egidii questiones de valle pholarium (sic), fratris Guilielmi de Marca commentaireEustachius Atrebatensis O.M., † 1291, Questiones 14 (Glorieux, n° 313, d à o répertorie en tout 81 quaestiones) ; la Summa theologiae de Robert [Grossetête ?], O.M., porte aussi le titre de Quaestiones IV. Fratris Rugerii [Bacon ?] Ordinis minorum, Tractatus de materia = Quaestiones super lib. Physicorum (Glorieux, n° 312 a et b). Thomas d’Aquin est l’auteur d’un Tractatus de materia (Glorieux, n° 14 dl), circulant parfois sous forme anonyme. Fratris Egidii de Valle pholarium (sic pro scholarium) = Gilles du Val des Écoliers (Glorieux, n° 382 ne répertorie que des sermons, mais pas de Quaestiones). Guillelmus de Marca (sic pro de Mara, † v. 1285 ?) est l’auteur de Quaestiones disputatae (Glorieux, n° 317 b). La position des précisions sur l’Ordre auquel appartiennent les auteurs fait penser qu’il pouvait s’agir de mentions interlinéaires, maladroitement intégrées. Pour une raison similaire, la même imprécision a pu régner au sujet de la répartition des ouvrages entre les auteurs., omnia inserta lib. num. 218.
  • item 258. [219] Fratris Petri Super Sententias liber 1us, num. 219.
  • item 259. [220] Fratris Petri Super 2um Sententiarum, num. 220.
  • item 260. [221] Fratris Petri Notule super 4um Sententiarum commentaireFrater Petrus peut se rapporter à de nombreux auteurs de commentaires sur les Sentences : Petrus de Aquila O.M. (RS 653), Petrus Aboves O.M. (RS 656), Petrus Aureoli O.M. (RS 657), Petrus de Candia O.M. (RS 665), Petrus Johannis Olivi O.M. (RS 676), Petrus de Palude O.P. (RS 677 ; Kaeppeli, n° 3286), Pierre de Tarantaise, O.P, devenu pape sous le nom d’innocent V (RS 690 ; Kaeppeli, n° 3340). Notule désigne un abrégé, et est employé en particulier pour désigner une version abrégée des Sentences elles-mêmes., num. 221.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/1 (voir aussi III/216-217 et 206-207)

  • item 261. [222] Richardus super 4 Sententiarum commentaireRicardus de Mediavilla, Super 4 sententiarum (RS 722 ; Glorieux, n° 324 a)., num. 222.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 262. [223] Questiones et quodlibeta quatuor magistrorum, scilicet magistri Richardi de Manerville Ordinis Minorum, 2o fratris Egidii Augustiniani, 3o M. Jacobi de Viterbio Augustini (sic), 4o M. Petri de Alvernia commentaireRicardus de Mediavilla, 1249 ?-1300 ? (Glorieux, n° 324 c-f) ; Ægidius Romanus, 1247-1316 (Glorieux, n° 400) ; Jacobus de Viterbio Augustini (sic), 1255-1308 (Glorieux, n° 401 ; Zumkeller, n° 441) ; Petrus de Alvernia, † 1304 (Glorieux, n° 210). L’inventaire IV est plus précis sur le contenu de ce recueil., num. 223.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/14

  • item 263. [224] Fratris Egidii de Roma Augustini 1us Sententiarum cum suis correctionibus commentaireÆgidius de Roma Augustini (sic), 1247-1316 (RS 43/I ; Zumkeller, n° 63 ; Glorieux, n° 400 K). Voir aussi l’article 225. L’expression cum suis correctionibus indique-t-elle qu’il s’agit d’un exemplaire d’auteur du commentaire sur les Sentences, ou de l’exemplaire personnel de Gilles de Rome du texte même des Sentences ?, num. 224.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 264. [225] Fratris Egidii de Roma super 1um Sententiarum commentaireVoir l’article 224., num. 225.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 265. [226] Gregorii pape Decretalium commentaireGregorius IX, Decretalium libri 5 (DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les art. 240, 241, 242 et 248. libri 5, num. 226.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/16 (ou est-ce III/240, ou 241, ou 242, ou 248 ?)

  • item 266. [227] Domini Joannis Monachi apparatus super 6o Decretalium commentaireJohannes Monachi, Apparatus super Sextum Decretalium Bonifacii VIII (DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les articles 244 et 245., num. 227.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 267. [228] Summe 1a pars super titulis decretalium, a domino archiepiscopo Ebredinensi (sic) compilata, qui vulgari vocabulo Hostiensis dicitur, num. 228.
  • item 268. [229] Summe Hostiensis altera pars commentaireEbredinensi, sic pour Ebredunensi. Henricus de Segusia, Summa super titulis Decretalium (Ch. Lefebvre, « Hostiensis », DDC, t. 5, col. 1211-1227)., num. 229.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 269. [230] Gratiani decretum cum apparatu Bartoli commentaireGratiani decretum, autres exemplaires aux articles 231 et 246. Plutôt que de Bartolus de Saxoferrato, † 1357, qui est un commentateur de droit civil uniquement, il s’agit probablement de Bartholomeus Brixiensis, auteur d’un Apparatus au Décret de Gratien très répandu, dont le nom a pu être abrégé, mal lu, ou mal reproduit (G. Le Bras, dans DDC, t. 2, 1937, col. 216-217)., num. 230.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/17 (ou est-ce III/231 ou 246 ?)

  • item 270. [231] Gratiani decretum alterum commentaireGratiani decretum (« Corpus juris canonici », DDC, t. 4, col. 611-614 et 678-680). Autres exemplaires aux articles 230 et 246., num. 231.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/17 (ou est-ce III/230 ou 246 ?)

  • item 271. [232] Commentum decretalium, num. 232.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 272. [233-236 manquants].
  • item 273. [237] Summa Joannis de Anchona super Decretalibus commentaireJohannes de Ancona, Summa titulorum (1265-1268), présente en particulier dans Bruges, Bibl. publ., 377, manuscrit provenant des Dunes., num. 237.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 274. [238] Innocentii apparatus super 5 libros Decretalium. Item Bernardus Compostellanus additus dicto apparatui commentaireInnocentius IV, Apparatus super 5 libros Decretalium, vers 1245 (DDC, t. 7, col. 1029-1062 ; RFHMA, t. 6, p. 246-248). Bernardus Compostellanus / Hispanus junior † 1267, auteur de la Margarita, table analytique, et de la Lectura aurea, commentaire (G. Barraclough, dans DDC, t. 3, 1937, col. 777-779). C’est plus probablement de ce dernier ouvrage qu’il est question ici. de mandato dicti Innocentii pape 4, num. 238.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/20

  • item 275. [239] Domini Guidonis Archidiaconi Boniensis (sic) Rosarium iuris super Decreta commentaireBoniensis, sic pour Bononiensis. Guido de Baysio, † 1313, Rosarium ou Apparatus in Decretum (G. Mollat, « Gui de Baysio », DDC, t. 5, col. 1007-1008)., num. 239.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 276. [240] Textus Decretalium Gregorii noni commentaireVoir aussi les articles 226, 241, 242 et 248., num. 240.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/16 (ou est-ce III/226, ou 241, ou 242, ou 248 ?)

  • item 277. [241] Textus alius Decretalium Gregorii commentaireVoir aussi les articles 226, 241, 242 et 248. num. 241.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/16 (ou est-ce III/226, ou 240, ou 242, ou 248 ?)

  • item 278. [242] Textus alius Decretalium commentaireVoir aussi les articles 226, 240, 241 et 248. cum glossis num. 242.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/16 (ou est-ce III/226, ou 241, ou 240, ou 248 ?)

  • item 279. [243] Textus Clementinarum cum apparatu Domini Joannis Andree commentaireGlossa in Clementinas [Clementi V] (DDC, t. 6, col. 89-92). Valenciennes, BM, 270 (Saint-Amand, XIVe siècle) contient le commentaire de Jean d’André sur les Clémentines, ainsi que d’autres textes de droit., num. 243.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 280. [244] Domini Joannis Monachi iterum apparatus super 6o Decretalium commentaireJoannes Monacus, 1250-1314, Apparatus in Sexto Decretalium = Glosa aurea (R. Naz, dans DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les articles 227 et 245., num. 244.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 281. [245] Bonifacii 8 Decretalium liber, num. 245.
    Magistri Joannis Monachi cardinalis Apparatus super 6um Decretalium et super quasdam Extravagantes commentaireBonifacii VIII Decretalium liber [Sextus] (articles « Boniface VIII », DDC, t. 2, col. 941-942, et « Corpus juris canonici », DDC, t. 4, col. 633-635), même texte à l’article 249. Magistri Joannis Monachi cardinalis, Apparatus super 6um Decretalium [Bonifatii VIII] (voir aussi les articles 227 et 244) et super quasdam extravagantes [Bonifatii VIII] (DDC, t. 6, col. 112-113). insertus lib. num. 245.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/21 (ou est-ce III/249 ?)

  • item 282. [246] Concordantia discordantium canonum commentaireDecretum Gratiani. Autres exemplaires de ce texte aux articles 230 et 231., num. 246.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/17 (ou est-ce III/230 ou 231 ?)

  • item 283. [247] Petrus de Salines super Decreto commentairePetrus de Salinis, Lectura super Decreto (DDC, t. 6, 1454)., num. 247.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 284. [248] Decretalium libri quinque commentaire[Gregorius IX], Decretalium libri quinque. Voir aussi les articles 226, 240, 241 et 242., num. 248.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/16 (ou est-ce III/226, ou 241, ou 242, ou 240 ?)

  • item 285. [249] Bonifacii 8 liber 6us Decretalium, num. 249.
    Decreta electionum a Domino Henrico Hostiensi et Velletrensi episcopo Cardinali composita inserta lib. num. 249.
    Magistri G. de Mandagolo (sic) Libellus super electionibus faciendis, insertus lib. num. 249.
    Summa M. Radulphi de Compendio ordinis iudiciarii commentaireBonifacius VIII, Liber 6“' Decretalium (même texte à l’article 245). Henricus de Segusio, Decreta electionum (voir article 228). Guillelmus de Mandagolo, sic pour Mandagoto, Tractatus super electionibus faciendis, composé avant 1294. Plutôt que de Radulphus de Compendio, dont on ne connaît aucun ouvrage, peut-être s’agirait-il de Ricardus Anglicus (S. Küttner, « Ricardus Anglicus », DDC, t. 7, col. 676-681), auteur d’une Summa de ordine iudiciario, présente dans Douai, BM, 644 (provenant d’Anchin, XIIIe + XIVe siècles), avec des Distinctiones du même auteur ? Noter la présence d’un Ordo iudiciarius, sans auteur indiqué, à l’article 374. inserta lib. num. 249.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/21 (ou est-ce III/245 ?)

  • item 286. [250] Joannes Faventinus super decretis commentaireSumma decreti, v. 1171. Distinguer Joannes Faventinus, † v. 1187, d’un dominicain homonyme (Kaeppeli, n° 2322)., num. 250.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 287. [251 manquant].
  • item 288. [252] Bartholomei Brixiensis questiones brevem summulam dominicalium questionum commentaireBartholomei Brixiensis † 1258, Quaestiones dominicales et veneriales, ou Brevis summula, ouvrage qui connut un grand succès (G. Le Bras, dans DDC, t. 2, 1937, col. 216-217). La formulation du titre, qui mélange les deux dénominations sous lesquelles cet ouvrage est désigné et paraît incomplète (etc.), pourrait s’expliquer par la présence d’une correction interlinéaire qui n’aurait pas été substituée, mais intégrée au milieu du titre primitif. etc., num. 252.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 289. [253] Martiniana decreti et decretalium a fratre Martino Ordin. Predicatorum commentaireMartinus Oppaviensis, † 1278 (Kaeppeli, n° 2973). La Margarita martiniana porte sur le Décret, la Margarita Decretalium sur les Décrétales (DDC, t. 6, 837)., num. 253.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 290. [254] Summa textus et apparatus Decretalium commentaireSumma, textus et apparatus Decretalium : ce titre non attesté s’explique éventuellement par une hésitation, non résolue, sur le terme adéquat., num. 254.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 291. [255] Apparatus decretorum commentaireDécrets = collections canoniques, comme celles de Burchard de Worms, d’Yves de Chartres, ou comme le Décret de Gratien (DDC, t. 4, col. 1062). Faute de précisions, il n’est pas possible de savoir de quel apparatus il est question ici., num. 255.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 292. [256] Magistri Petri de Sampsone distinctiones super decreta[lia] commentairePetrus de Sampsone, Lectura Decretalium (R. Naz, dans DDC, t. 6, col. 1498)., num. 256.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 293. [257] Summa Monaldi de iure canonico commentaireMonaldus Justinopolitanus, O.M., † avant 1285, Summa de jure canonico (R. Naz, dans DDC, t. 6, col. 928)., num. 257.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 294. [258] Tabula iuris canonici et civilis, edita a fratre Joanne Allemano ordinis minorum commentaireJohannes Alamannus (d’Erfurt ou de Saxonia), O.M., XIVe siècle, Tabula utriusque iuris (R. Naz, « Jean d’Erfurt », DDC, t. 6, col. 98-99)., num. 258.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 295. [259] Speculum iudiciale M. Guilermi Durandi commentaireGuillemus Durandi, † 1296, Speculum iudiciale (L. Falletti, « Guillaume Durand », DDC, t. 6, aux col. 1034-1052)., num. 259.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/18

  • item 296. [260] Domini Justiniani sacratissimi principis Digestorum seu Pandectarum liber commentaireDigesta ou Pandectae, en cinquante livres (« Corpus juris civilis», DDC, t. 4, col. 648-651). Voir aussi l’article 262. Les livres 1-24 constituent le Digestum vetus (voir l’article 275)., num. 260.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 297. [261] Domini Justiniani Codicis repetite prelectiones commentaireLes Repetite prelectiones comportent les cours et les exercices d’application sur le Codex de Justinien, qui fait l’objet des articles 265 et 269., num. 261.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 298. [262] Domini Justiniani aliud volumen Digestorum seu Pandectarum commentaireVoir l’article 260., num. 262.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 299. [263] Commentum Alexandri super Codice commentaireAlexander Tartagnus de Imola, † 1477, Commentum super Codicem. A. Sabbatani, De vita et operibus Alexandri Tartagni de Imola (Quademi di studi senesi, 27), 1972, étudie aux p. 122 sq. les manuscrits, dont la diffusion paraît exclusivement italienne. Le commentaire sur le Codex ne couvre que trois livres, et encore partiellement (p. 78, n. 30). La formulation feliciter est probablement empruntée à l'explicit du manuscrit. feliciter, num. 263.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 300. [264] Summa Codicis per Dominum Azonem Alexandri magistrum. Item Questiones f. Egidii de Roma de mensura angelorum commentaireAzo, juriste de Bologne, † v. 1220, peut éventuellement être considéré comme le maître de l’auteur de l’article précédent, bien que de façon indirecte. Il est en effet l’auteur d’une Summa Codicis. Ægidius Romanus, Questiones 10 de mensura angelorum (Zumkeller, n° 6 ; Glorieux, n° 400n)., num. 264.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 301. [265] Domini Justiniani Codicis commentaireCodex Justiniani, en douze livres (DDC, t. 4, col. 645). Voir aussi les articles 261 et 269. liber primus, num. 265.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 302. [266] Summa que vocatur directoria iuris in foro conscientie et iudiciali composita a fratre Petro Quisvel, Ordinis minorum commentairePetrus Quesvel, XIVe siècle, O.M., de Norwich, Summa directoria iuris in foro conscientie et iudiciali, somme pour les confesseurs en 4 livres dont chacun peut être utilisé indépendamment des autres (A. Teetaert, dans DTC, fasc. 132, col. 1536)., num. 266.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 303. [267] Summa M. Godefridi commentaireGofridus de Tranis, † 1245, Summa super rubricas Decretalium Gregorii IX (R. Naz, dans DDC, t. 5, 952)., num. 267.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 304. [268] Domini Gonfredi Beneventani libellus super iure canonico commentaireRoffredus/Gaufredus Beneventanus, Libellus super iure canonico., num. 268.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 305. [269] Libri Codicis 9 commentaireLe Codex Justiniani comporte douze livres dans son intégralité. Cependant le DDC, au t. 4, col. 645, fait remarquer que « les manuscrits du Xe au XIIe siècle n’ont que les livres I à IX ». L’indication du nombre de livres peut ainsi donner une idée de la date de l’exemplaire. Sur le Codex, voir aussi les articles 261 et 265., num. 269.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 306. [270] Summe quedam iuris civilis, num. 270.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 307. [271] Libri legis romane institutionis commentaireLibri legis romane institutionis = Justiniani Institutiones, en quatre livres (« Corpus juris civilis », DDC, t. 4, col. 651-652). Voir aussi l’article 273., num. 271.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 308. [272] Lex salica 4 libris distincta commentaireLex Francorum salica, éd. MGH, Leges sect. I, IV, 1-2, 1962-1969 (CPL 1813). Bien que le texte de la Loi salique se présente plutôt sous forme d’articles, on peut rencontrer aussi une répartition du Pactus legis salicae en trois livres, l'Edictus domni Chilperici regis pro tenore pacis formant un quatrième livre., num. 272.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 309. [273] Libri 4 institutionum commentaireLibri 4 Institutionum [Justiniani], voir l’article 271. Deux traductions françaises sont connues : l'une en vers par Richard d’Annebaut vers 1280 (HLF, t. 33, p. 111-112), l’autre en prose par un clerc normand anonyme, éd. F. Olivier-Martin, 1935. gallice, num. 273.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 310. [274 manquant].
  • item 311. [275] Libri 24 commentaireLibri 24 = Digestum vetus, en 24 livres (DDC, t. 4, col. 675). Le Digeste figure aussi aux articles 260 et 262., num. 275.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 312. [276] Sermones facti in diversis locis per fratrem Joannem du Fayt doctorem theologum prius monachum S. Amandi in Pabula, et postmodum abbatem S. Bavonis Gandensis (sic), lectura dignissimi. Item in fine libri, tractatus sive quinque specula scilicet prelatorum, subditorum, sacerdotum, hominum mundanorum, quintum vero speculum ac potius stimulus penitentie, composita per priorem domus Leodii Ordinis Carthusiensis commentaireS. Bavonis Gandensis (sic pour Gandavensis). Joannes du Fayt † 1395, Sermones. Douai, BM, 509, daté de 1475-1500 (provenant d’Hasnon, puis du collège anglais de Douai, dont il porte un ex-libris daté de 1774) présente le même titre, mais ne contient pas les Quinque specula. En revanche, Mons, Bibl. publ., 96/313 (provenance non précisée) présente le même contenu, et le même titre de stimulus penitentie pour la cinquième partie, que l’exemplaire de Vicoigne. Jacobus de Gruitrode, Prieur des Chartreux de Liège, Specula omnis status vitae humanae (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 110). virum sane vita et doctrina clarum, num. 276.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 313. [277] Sermones 25 Domini Stephani Tornacensis episcopi. Sermones 4 de nativitate Domini et alia. num. 277.
    Ailredi tractatus ad Ivonem Wardonensem monachum de mora triduana Jesu in Jerusalem. Item eiusdem liber qui dicitur Speculum charitatis, inserti libro numeri 277.
    Disciplinale magistri Hugonis de S. Victore. Liber alius eiusdem de oratione ad Deum inserta lib. num. 277.
    Richardus contra Judeos de verbis Isaie Ecce virgo concipiet commentaireStephanus Tornacensis, Sermones (Schneyer, t. 5, 509-513, énumère quarante-huit sermons en tout. La PL 211, col. 567-476, en compte trente-et-un, dont cinq sur la Nativité). Ailredus Rievallensis, De Jesu puero duodenni. Id., Compendium speculi charitatis. La même association, en ordre inversé, des deux textes d’Ælred s’observe dans Douai, BM, 392 (Anchin, XIIe siècle), mais accompagnée de textes différents de ceux de Vicoigne. Le titre de Disciplinale, rare, pour le De institutione novitiorum d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.5.1), est attesté dans Douai, BM, 380 (Marchiennes, XIVe siècle). Le titre de De oratione ad Deum pour le De virtute orandi d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.5.7) est attesté au moins dans Valenciennes, BM, 43 (Saint-Amand, XIIe siècle). Le même texte figure aussi dans l’article 140. Richardus de S. Victore, De Emmanuele (Is. 7, 14-16), lib. 1-2 (RB 7334)., insertus lib. num. 277.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 314. [278] Sermones 50 super orationem dominicam Hermanni de Petra Carthusiensis Ordinis, num. 278.
    Domini Anthonii de Butrio Bononiensis speculum confessionale insertum lib. num. 278.
    Magistri Dionysii de Lemmis (sic) alias Riquel Ordinis Carthusiensis speculum conversionis peccatorum insertum lib. num. 278.
    Speculum aureum anime peccatricis a quodam Carthusiano editum. Item aliud speculum humane vite a Roderico Zamorensi Sancti Angeli castellano utrumque insertum lib. num. 278.
    Speculum ecclesie D. Hugonis Cardinalis insertum lib. num. 278.
    Tractatus artis bene moriendi insertus lib. num. 278.
    Venerabilis M. Joannis Gerson Alphabetum divini amoris commentaireHermannus de Steeken, ou de Petra, Sermones 50 super orationem dominicam (RB 3240). Anthonius de Butrio Bononiensis, † 1408, juriste. En fait de Speculum confessionale, on trouve sous son nom un texte intitulé Modus confitendi attesté au moins dans Bologna, Coll. di Spagna F. Dionysius de Lemmis (sic pour) Lewis ou RycKel, Speculum conversionis peccatorum (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 75), ou Speculum peccatoris (Bloomfield, n° 985). Jacobus de Gruytrode ou Gruitwede, Speculum aureum anime peccatricis (Bloomfield, n° 6326). Rodericus Sancius de Arevalo, Speculum humane vite. Speculum ecclesie. Hugo de S. Caro, Tractatus de ordine missae, ou Speculum ecclesie (Kaeppeli, n° 1990). Même titre de Speculum ecclesie dans l'article 98. Parmi les auteurs possibles du Tractatus artis bene moriendi, Nicolaus de Dinkelsbühl (Bloomfield, n° 1076, autres attributions possibles), ou Jacobus de Paradiso/Juterborg (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 111). [Ps ?]-Joannes [Charlier de] Gerson, Alphabetum divini amoris. insertum lib. num. 278.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 315. [279] Sermones Mauricii de tempore et sanctis. Item de qualitate virtutis, et qualiter sibi consentientes informet. Item de statu animarum defunctorum ante resurrectionem corporum. Item de origine humane mortis. Item de conflictu angelorum et demonum in egressibus animarum. Item contra Manicheos qui paterni dicuntur commentaireMauricius de Sulliaco (Schneyer, t. 4, p. 170-177 : quatre-vingt-quinze sermons de tempore et de sanctis). De qualitate virtutis, et qualiter sibi consentientes informet = Julianus Pomerius, De vita contemplativa (CPL 998), lib. 3, cap. 16. De statu animarum defunctorum ante resurrectionem corporum = vraisemblablement le livre 2 du Prognosticon futuri saeculi de Julien de Tolède (CPL 1258), intitulé De animabus defunctorum quomodo se habeant ante ultimam corporum resurrectionem. De origine humane mortis : voir aussi l’article 109 (Julianus Toletanus, Prognosticon futuri saeculi, livre 1) ? En revanche, aucun chapitre des traités attribués à Julien Pomère et à Julien de Tolède ne porte le titre de De conflictu angelorum et demonum in egressibus animarum, ni même un titre approchant. Contra Manicheos qui paterni (sic pour paterniani) dicuntur : il est question des Paterniens dans les Libri 4 ad Turbantium de Julien d’Eclane (CPL 774), et dans les deux traités Contra Julianum d’Augustin (CPL 351 et 356)., num. 279.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/4

  • item 316. [280] Sermones M. Stephani de Longtonne de tempore et sanctis commentaireÉtienne Langton (Schneyer, t. 5, p. 466-507 : 457 sermons en tout)., num. 280.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 317. [281] Sermones fratris Guidonis Ordinis Predicatorum de tempore et sanctis commentaireGuido Ebroicensis, 1290-1293, Sermones de tempore et de sanctis (Kaeppeli, n° 1400 ; Schneyer, t. 2, p. 319-365). Ce texte est présent aussi dans Valenciennes, BM, 226 (Saint-Amand, XIVe s., sans auteur indiqué), et dans Douai, BM, 461 (Summa sermonum, 1293, provenant des Dominicains de Douai)., num. 281.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 318. [282] Sermones quidam de tempore incerto auctore, num. 282.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 319. [283] Distinctiones fratris Nicolai de Gorra ordinis Predicatorum. et alia quedam, num. 283.
    Sermones item alii de tempore incerto auctore. Item quedam compendiosa expositio in illud Hec sunt verba que locutus est Moyses. Item summula Raymundi Ordinis Predicatorum, num. 283.
    Sermones M. Stephani de tempore et sanctis commentaireNicolaus de Gorran, † 1295, Distinctiones alphabeticae (Kaeppeli, n° 3090), autres exemplaires de ce texte dans le manuscrit NM, et à l’article 314. « Hec sunt verba que locutus est Moyses » est l’incipit du Deutéronome. Summula Raymundi Ordinis Predicatorum : Kaeppeli ne répertorie pas de « Summula » dans la notice consacrée à Raymond de Pennafort (nos 3400-3413), mais les manuscrits subsistants présentent parfois les titres de « Summa abbreviata » (Paris, BNF, lat. 3522A et Bruges, Bibl. publ., 154), et aussi de « Summula » (Bruges, Bibl. publ., 243 et 246 en particulier). Parmi les auteurs possibles de Sermones de tempore et de sanctis prénommés Étienne, Schneyer répertorie au t. 5 Étienne de Vemisy, Étienne de Mont-Saint-Éloi, Étienne de Besançon, Étienne Bérord., num. 283.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 320. [284] Sermones Cancellarii Parisiensis commentairePhilippus cancellarius Parisiensis, † 1236, Sermones (Schneyer, t. 4, p. 818-868, 723 numéros). Voir sa Summa à l’article 205., num. 284.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 321. [285] Sermones fratris Henrici Teuthonici de tempore commentaireÉventuellement Henricus de Colonia I, † 1254 (Kaeppeli, n° 1737-1745). cum diversis aliis opusculis, num. 285.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 322. [286] Sermo quidam incerto auctore, num. 286.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 323. [287] Sermones alii incerto auctore de tempore, num. 287.
    Honorii pape 3 privilegium generale totius Ordinis Premonstratensis commentaireLe seul texte connu du pape Honorius III concernant l’Ordre de Prémontré est une lettre datée du 6 août 1225, adressée à l’évêque de Laon et à l’abbé de Prémontré, concernant des faits de simonie, éditée par G. M. Van der Velden, « Documenten betreffende de Orde van Prémontré verzermeld door Merselius Macharen in 1445 », Analecta Praemonstratensia, t. 58, 1982, p. 35-95, à la p. 83, sous la rubrique Bijlage VII : Privilegium trigesimum quartum. Il est plus probable qu’il s’agisse en réalité de la bulle Apostolicae disciplinae, émanant d’Honorius II (1124-1130) et datée du 16 février 1126, qui confirme l’observance et les possessions des chanoines de Notre-Dame de Prémontré et qui, à ce titre, était fondamentale pour l’ensemble de l’Ordre, d’où le nom de Privilegium generale qui lui est donné (Ph. Jaffé-G. Wattenbach, Regesta pontificum romanorum, t. 1, 1885, p. 828, n° 7244 [5232])., insertum lib. num. 287.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 324. [288] Sermones de tempore et sanctis fratris Nicolai de Biardis commentaireNicolaus de Biard/Byard, Sermones de dominicis et sanctis (Kaeppeli, n° 3047, son appartenance à l’Ordre des Dominicains n’est pas certaine, voir l’article 319 où il est dit franciscain, et Catholicisme, t. 9, col. 1251 ; Schneyer, t. 4, p. 228-250 : 242 n°). Ses Distinctiones sont citées dans les articles 319, 323, 325., num. 288.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 325. [289] Sermones fratris Guiberti de Tornaco Ordinis Minorum ad diversos status commentaireGuibertus Tornacensis (Schneyer, t. 2, p. 282-318, les « sermones ad status » occupent les numéros 188-288). Ce texte figure aussi, mais sans auteur indiqué, dans Douai, BM, 505 (Anchin, XIVe siècle). Voir aussi l’art. 298., num. 289.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 326. [290] Sermo fratris Joannis de Bruxella provincialis commentairePlutôt que Johannes Mombaer/Mauburnus, chanoine de Windesheim, réformateur, puis abbé de Livry, 1460-1501, à qui le terme de provincialis ne paraît pas convenir, le nom de Johannes de Bruxella pourrait désigner l'auteur du Sermo Capituli generalis anni 1419, inc. Candor est enim lucis aeternae, conservé dans le manuscrit 1164 de Montserrat, aux f. 114-124 (A. Olivar, Catàleg dels manuscrits de la Biblioteca del monestir de Montserrat, Montserrat, 1977 [Scripta et documenta 25])., num. 290.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 327. [291] Sermones de sanctis fratris Gilberti commentaireSermones dominicales et de sanctis de Guibertus Tornacensis, O.F.M., † 1284 (Glorieux, n° 311c) ?, num. 291.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 328. [292] Sermones de tempore et sanctis incerto auctore, num. 292.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 329. [293] Sermones diversi incertis auctoribus, num. 293.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 330. [294] Volumen diversis concinnatum opusculis, num. 294.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 331. [295] Sermones de tempore incerto auctore, num. 295.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 332. [296] Sermones de tempore et sanctis incerto auctore, num. 296.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 333. [297] Themata sermonum de tempore et sanctis, incerto auctore digna lectura, num. 297.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 334. [298] Sermones Emberti (sic) ad omnem statum commentaireLes Sermones ad omnem statum désignent éventuellement la collection des sermons de Guibert de Tournai portant ce titre (voir l’article 289), Emberti pouvant être une mauvaise lecture de Guiberti., num. 298.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 335. [299] Sermones de tempore et sanctis commentaireÆgidius Romanus, Expositio in decretalem « Firmiter » de summa Trinitate et fide catholica (Zumkeller, n° 68 ; Glorieux, n° 400 ar : Expositio in decretalem de summa Trinitate et de celebratione missae, avant 1294). incerto auctore, num. 299.
    Expositio super decretum firmiter credimus, edita a fratre Egidio ordinis Eremitarum S. Augustini inserta lib. num. 299.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 336. [300] Sermones diversi de sanctis, incertis auctoribus, num. 300.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 337. [301] Isidorus De litteris latinis. De orthographia. De partibus orationis grammatices, et alia plura eiusdem commentaireCes titres attribués à Isidore se rapportent aux Etymologiae (CPL 1186) et désignent respectivement les chapitres iv (de litteris latinis), v (de grammatica), vi (de partibus orationis), et xxvii (de orthographia) du livre 1. Damasus papa, Summa quorumdam voluminum duorum testamentorum hexametris versibus breviter comprehensa (RB 2040, sans indication de manuscrits conservés). Aucun traité de Servius ne réunit les deux centres d’intérêt ici indiqués. Le De accentu est probablement le Commentum in artem Donati (ou De accentibus). Pour le De arte metrica, trois textes sont possibles : 1) l'Ars de centum metris, 2) le De metris Horatii, 3) le De arte et metris du [ps.] Servius., num. 301.
    Damasi pape Commendatio sacre textus biblie, metrice scripta, inserta volum. num. 301.
    Tractatus Servii de accentu et arte metrica insertus lib. num. 301.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 338. [302] Notabilia et sententie Ethicorum. Lepra 7 vitiorum. Distinctio tractatus vitiorum. De virtute in communi. De theologicis virtutibus. Verbum abbreviatum super canticum Quicumque vult salvus esse. Fides confessa a M. Petro Abailardo. Confessio fidei trinitatis. De 68 heresibus. De heresibus judeorum. De incitamentis ad amandum Deum. Multa bona de amore proximi. De dilectione inimicorum. De vera amicitia. De ordine charitatis. De his que adversantur charitati. Collatio virtutum ad sex dies. Quanta sit anime prerogativa. De dilectione proximi. Divisio charitatis in communione sanctorum. Beneficia Dei. De sapore veri amoris. De fideli amico. num. 302.
    Tractatus pulcherrimus de fide, spe et charitate. Alius item tractatus de charitate et dilectione Dei commentaire Les mentions qui suivent le premier titre font penser à un sommaire énumérant des têtes de chapitres. C’est peut-être un recueil d’extraits sur les vices et les vertus, et en particulier sur la charité, qui résiste à l’identification., insertus uterque lib. num. 302.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 339. [303] [Bonaventurae] Breviloquium. Item sermo quidam rithmicus et metricus, cum quibusdam aliis opusculis, num. 303.
    Bernardi Meditationes. Item eiusdem Confessio. Notabile speculum anime, omnia inserta volum. num. 303.
    Isidori Etymologiarum ultima pars 5i libri inserta lib. num. 303.
    Soliloquium Hugonis insertum lib. num. 303.
    Vincentii abstractiones a 4 partibus chronicorum commentaireBreviloquium (Glorieux, n° 305 Kj), voir aussi l’article 310. [Ps.-]Bernardi Claraevallensis, Meditationes. [Ps.-]Bernardi Claraevallensis, Confessio. Le titre de Speculum anime peut s’appliquer à plusieurs ouvrages dont les auteurs sont Johannes Peckham, Antonius de Bitonto, Armandus de Lauzières, ou encore Henricus de Hassia. Rien ne permet ici de privilégier l’un ou l’autre. La dernière partie du livre 5 des Etymologiae (CPL 1186), intitulé De legibus et de temporibus, désigne probablement les passages relatifs à la chronologie. Hugo de S. Victore, Soliloquium de arra animae (Goy 2.2.4.8). Les Vincentii abstractiones a 4 partibus chronicorum désignent éventuellement le texte contenu dans Valenciennes, BM, 829 (61 1) et 830 (Saint-Amand, XIVe siècle), intitulé Flores hystoriarum ex hystoriali Speculo fratris Vincentii [Belvacensi] ... excerpti a magistro Adam, clerico episcopi Claromontensis (RFHMA, t. 2, p. 117). Quaestiones b. Thomae (Glorieux, n° 14), voir aussi l’article 358. inserte lib. num. 303.
    Questiones b. Thome intitulate secundum ordinem alphabeti, inserte lib. num. 303.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 340. [304-305] Vite religiose 2a et 3a pars, quarum 1a habetur libro num. 305, 2a et 3a hoc num. [num. 304 et 305].
  • item 341. [305] Tractatus timoris, qui dici potest Frenum anime incerto authore. Alphabetum vite religiose commentaireL’Ordinarium seu Alphabetum vite religiose de Johannes Gallensis (Bloomfield, n° 5005 ; Glorieux, n° 322e) comporte effectivement trois parties. Un Alphabetum religiosorum a également été attribué à saint Bonaventure (Glorieux, n° 305 dq, douteux). Le titre de Frenum anime ne paraît pas attesté., etiam incerto auctore, num. 305.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 342. [306] Breviatio utilis totius, maxime decretorum commentaireLe titre de Breviatio utilis totius ne semble figurer dans aucun manuscrit actuellement conservé. C’était probablement un aide-mémoire de droit canonique, ou une introduction au Décret de Gratien., num. 306.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 343. [307] [Bonaventurae] expositio arboris vite. De preminentia contemplative vite ad activam, et alia, num. 307.
    Dyonisii epistola ad Timotheum de passione apostolorum Petri et Pauli, inserta lib. num. 307.
    Tractatus de quinque verbis Domini in cruce, editus a Domino Ernaldo quondam Bone vallis abbate, insertus libro num. 307.
    Tractatus M. Hugonis de Folieto de claustro anime commentaire Expositio arboris vitae = Lignum vitae ? (Glorieux, n° 305 ak). De preminentia contemplative vite ad activam = Julianus Pomerius, De vita contemplativa (CPL 998). [Ps]-Dyonisius Areopagita, Epistola ad Timotheum de passione apostolorum Petri et Pauli (BHL 6671). Le De quinque verbis Domini in cruce d’Ernaud de Bonneval porte plus souvent le titre de De sex verbis Domini in cruce. Douai, BM, 372/II (provenant d’Anchin, n.d.) contient ce texte au f. 126, avec le même titre qu’à Vicoigne, parmi des ouvrages de Bernard et d’Hildebert. Hugues de Fouilloy, De claustro animae, voir aussi l’article 138. insertus lib. num. 307.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/8 (ou est-ce III/138 ?)

  • item 344. [308] Tractatus quidam de sacramentis commentaireDe sacramentis, titre trop vague pour permettre une identification., num. 308.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 345. [309] Sermones quidam, num. 309.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 346. [310] Compendium theologice veritatis Alberti cum aliis quibusdam, num. 310.
    [Bonaventurae] iterum Breviloquium commentaireÀ l’article 188, même titre de Compendium theologice veritatis, avec la même attribution. Breviloquium : voir aussi l’article 303. insertum volum. num. 310.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 347. [311] Compendium item aliud theologice veritatis commentaireVoir les articles 188 et 310., num. 311.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 348. [312] [Augustini] liber soliloquiorum. Item pharetra incerto auctore 4 libris distincta. Item de miseria hominis commentaireAugustinus, Soliloquia (CPL 252). Pharetra : voir l’article 0/15. Le De miseria hominis est présent aussi à l’article 176. et alia quedam, num. 312.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 349. [313] Boetii commentaria in Isagogas commentaireBoethius, In [Porphyrii] Isagogen commentorum editio duplex (CPL 881). Même ouvrage dans l’article 371., num. 313.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 350. [314] Themata et distinctiones Nicolai Gorre Ordinis Predicatorum. Item distinctiones eiusdem Gorre commentaireThemata et distinctiones = Sermones de tempore, de sanctis, sermones singuli (Kaeppeli, n° 3091). Distinctiones : voir aussi les articles NM et 283., num. 314.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 351. [315 manquant].
  • item 352. [316] Distinctiones fratris Mauricii secundum litterarum ordinem commentaireMauricius Pruvinensis, ou Hibernicus, O.F.M., Distinctiones verborum secundum ordinem alphabeti. Même ouvrage à l’article 322. distincte, num. 316.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 353. [317] Florigerus sive manipulus florum collectus e diversis libris operum divi Augustini a M. Thoma de Hibernia commentaireThomas de Hibernia, Manipulus florum (Bloomfield, n° 0091). Même ouvrage à l’article 318., num. 317.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 354. [318] Florigerus alter [Thomae de Hibernia] commentaireVoir l’article 317., num. 318.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 355. [319] Distinctiones fratris Nicolai de Biardis Ordinis Minorum commentaireNicolaus de Biard/Byard, O.M., Distinctiones, v. 1250 (RB, 5693-5694 ; Kaeppeli, n° 3045, appartenance de cet auteur à l’O.P. non assurée). Même ouvrage aux articles 323 et 325. Sermons du même auteur à l’article 288., num. 319.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 356. [320] Sermones de tempore et sanctis incerto auctore, num. 320.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 357. [321 manquant].
  • item 358. [322] Distinctiones iterum fratris Mauritii commentaireMême ouvrage à l’article 316. etc., num. 322.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 359. [323] Distinctiones item fratris Nicolai de Biardis commentaireMême ouvrage aux articles 319 et 325., num. 323.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 360. [324] Sermones sive summa sanctorum a fratre Everardo Ordinis Vallis scholarium commentaireEvrardus de Valle scholarium, † 1272, Sermones de sanctis (Schneyer, t. 2, p. 2-15). editi, num. 324.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 361. [325] Distinctiones iterum alie fratris Nicolai Biard commentaireMême ouvrage aux articles 319 et 323. num. 325.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 362. [326] Distinctiones item alie plures incertorum autorum quibus adduntur quidam sermones de tempore et sanctis, num. 326.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 363. [327] Alphabetum narrationum Patrum commentairePeut-être l'Alphabetum narrationum d’Arnoldus Leodiensis (Bloomfield, n° 0448 ; Glorieux, n° 61a) inc. Antiquorum patrum exemplo didici nonnullos., num. 327.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 364. [328] Themata totius anni, incerto auctore, num. 328.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 365. [329] Collectanea quedam, num. 329.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 366. [330] Themata sive sermones de dominicis, incerti num. 330.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 367. [331] S. Thome Aquinatis in Cantica Canticorum commentaireThomas Aquinatis, In Cantica Canticorum : soit le commentaire authentique non retrouvé (RB 8030), soit l’un des commentaires faussement attribués à Thomas d’Aquin (RB, 8031-8036,1). Glorieux, n° 14, fait état de deux Postilla in Canticum Canticorum, l’une pseudo (eq), l’autre authentique (er).. num. 331.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 368. [332] Thomas in Proverbia, et Job commentaireThomas de Aquino [ps.], In Proverbia (RB 8028,1 ; non cité par Glorieux). L'Expositio in Job iuxta litteralem sensum (RB 8027 ; Glorieux, n° 14 bf) est considérée comme authentique., num. 332.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 369. [333] D. Thomas iterum de veritate catholice fidei commentaireDe veritate catholice fidei = Summa contra gentiles (Glorieux, n° 14 y). Même texte à l’article 334., num. 333.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/13 (ou est-ce III/334 ?)

  • item 370. [334] D. Thomas de veritate catholice fidei contra errores infidelium. Item tractatus de sortibus Alberti Thome ut quidam volunt. Item Albertus de fato commentaireVoir l’article 333. Thomas de Aquino, De sortibus (Glorieux, n° 14 co). De fato est le titre d’une quaestio disputata (comment. in Aristotelis librum Physicorum, l. 2, tr. 2c 19s) répertoriée par P. Glorieux comme faussement attribuée aussi bien à Albert le Grand (n° 6 en) qu’à Thomas d’Aquin (n° 14 ew)., num. 334.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/13 (1er texte, ou est-ce III/333 ?)

  • item 371. [335] D. Thome 1a pars summe, num. 335.
  • item 372. [336] D. Thome 1a 2e summe, num. 336.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/11

  • item 373. [337] D. Thome 2a 2e, num. 337.
  • item 374. [338] S. Thome 3a pars summe commentaireThomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax)., num. 338.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 375. [339] S. Thome 1a pars summe iterum, num. 339.
  • item 376. [340] Thome secunda pars summe, num. 340.
  • item 377. [341] Thome secunda pars summe secundi libri commentaireThomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax)., num. 341.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 378. [342] Thome 1a pars summe, num. 342.
  • item 379. [343] Thome 1a pars 2bus partibus, num. 343.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : IV/11 ?

  • item 380. [344] Thome 2a pars 2e partis, num. 344.
  • item 381. [345] Thome 3a pars summe commentaireThomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax)., num. 345.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 382. [346] Thomas Super 1um Sententiarum, num. 346.
  • item 383. [347] Thomas Super 2um Sententiarum, num. 347.
  • item 384. [348] Thomas Super 3um Sententiarum, num. 348.
  • item 385. [349] Thomas Super 4um Sententiarum commentaireComment. in Sententiarum libros 4 (Glorieux, n° 14 f ; RS 846)., num. 349.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/12

  • item 386. [350] Thomas abbreviatus super 1um Sententiarum, num. 350.
  • item 387. [351] Thomas [abbreviatus ?] super 2um Sententiarum, num. 351.
  • item 388. [352] Thomas [abbreviatus ?] super 3um Sententiarum, num. 352.
  • item 389. [353] Thomas [abbreviatus ?] super 4um Sententiarum commentaireIl pourrait s’agir des Quaestiones breves et solutiones super libros Sententiarum Thomae de Aquino et Petri de Tarentasia I-IV, abrégé anonyme présent au moins dans Paris, Bibl. de l’Arsenal, 1116, f. 1-34, non répertorié dans RS., num. 353.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 390. [354] Thome 1a pars super 3um Sententiarum commentaireVoir les articles 346-349., num. 354.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 391. [355 manquant].
  • item 392. [356] Thome Super 4um Sententiarum commentaireVoir les articles 346-349., num. 356.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 393. [357] Thome Summe 2a pars commentaireVoir les articles 335-338., num. 357.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/11 ?

  • item 394. [358] Thome Questiones commentaireThomas de Aquino, Quaestiones disputatae (Glorieux, n° 14 K, 1, ao, bh, bi, bt, cv). Voir aussi l’article 303. num. 358.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 395. [359] Thome Scripta super libros posteriorum. Item Super libros de anima. item Super libro physicorum. item Super lib. Metaphysices commentaireThomas de Aquino, In Aristotelis Analytica posteriora (Glorieux, n° 14 ba). Comment. in Aristotelis de anima libros 3 (Glorieux, n° 14 ar, as). Super libro (sic) physicorum = Comment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Comment. in 12 libros Aristotelis Metaphysicorum (Glorieux, n° 14 bz)., num. 359.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 396. [360] Alberti liber de sensu et sensato commentaireAlbertus Magnus, Comment. in Aristotelis De sensu et sensato (Glorieux, n° 6 at)., num. 360.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 397. [361] Thome Sententie super librum physicorum commentaireComment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Même traité à l’article 359., num. 361.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 398. [362] Aristotelis liber ethicorum, num. 362.
    Thome expositio super librum Ethicorum, alias Domini Roberti Liconiensis commentaireAristoteles, Libri 10 Ethicorum (Lacombe, n° 48) ; Thomas de Aquino, Comment. in Aristotelis Ethicam ad Nicomachum (Glorieux, n° 14 at) ; Robert Grosseteste, ou de Lincoln, est également l’auteur d’une traduction et d’un commentaire sur l’Ethique à Nicomaque d’Aristote. inserta libro num. 362.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 399. [363] Thomas super 1um de anima commentaireThomas de Aquino, Comment. in Aristotelis librum Ium de anima (Glorieux, n° 14 ar). Voir aussi l’article 364., num. 363.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 400. [364] Thome Super librum physicorum. Item liber de causis. Item de sensu et sensato. Item super librum de anima. Item de celo et mundo commentaireThomas de Aquino, Comment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Id., Comment. in Ps.-Aristotelis librum de causis (Glorieux, n° 14 bq). Id., Comment. in Aristotelis de sensu et sensato (Glorieux, n° 14 au). Id., Comment. in Aristotelis librum lum de anima (Glorieux, n° 14 ar), voir aussi l’article 363. Id., Comment. in Aristotelis de celo et mundo libros 3 (Glorieux, n° 14 cr). num. 364.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 401. [365] Alexandri tractatus de sacram. altaris, num. 365.
    Fratris Egidii Augustinensis tractatus contra gradus et formarum pluralitates. Item tractatus eiusdem de sacramento corporis et sanguinis Christi. Item questio de pluralitate formarum in Christo, num. 365.
    Alanus iterum de maximis theologie, sive memoriale rerum difficilium insertus libro num. 365.
    S. Thome Super Sententias secundus liber. Item eiusdem correctorium. Item correctorium huius correctorii, omnia inserta lib. num. 365.
    Tractatus quidam super Genesim ad litteram, et de operibus sex dierum commentaireAlexandre de Halès, Questio de figuris altaris inc. Primo quod necesse est figurari ; ce texte est présent au moins dans Prague, SK, UK, IV D 13, avec les mêmes désignations de titre et d’auteur qu’à Vicoigne. Ægidius Romanus, Tractatus contra gradus et formarum pluralitates (Zumkeller, n° 29, de gradu formarum ; Glorieux, n° 400m). Tractatus de sacramento corporis et sanguinis Christi = soit les Sermones de corpore Christi (Zumkeller, n° 14, ou De corpore Christi compendium, Glorieux, n° 400ax), soit les Theoremata 50 de corpore Christi (Zumkeller, n° 15 ; Glorieux, n° 400i). Questio de pluralitate formarum in Christo (Glorieux, n° 400m1). Alanus Insulensis, De maximis theologie, sive memoriale rerum difficilium, texte présent aussi dans l’article 186. Thomas de Aquino, Super Sententias secundus liber (RS 846, 2). Le premier Correctorium peut être celui de Guillaume de la Mare (Glorieux, n° 317 d et e ; RS 889-890) ou un Correctorium anonyme (RS 891). Le Correctorium corruptorii Thomae est attribué à tort à Gilles de Rome (Glorieux, n° 400 cf). Le Tractatus quidam super Genesim ad litteram, et de operibus sex dierum pourrait éventuellement correspondre au chapitre i du tract. 3 de la Summa sententiarum attribuée à Hugues de Saint-Victor (Goy 2.4.1.4, attribution douteuse), inc. Sicut diximus in principio creaturarum., insertus lib. num. 365.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 402. [366 manquant].
  • item 403. [367] Aristoteles de progressu animalium commentaireAristoteles, De progressu animalium liber I (Lacombe, n° 67, libri naturales). Voir aussi l’article 169. cum aliis opusculis, num. 367.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 404. [368] Aristotelis libri ethicorum 10, politicorum commentaire Aristoteles, Libri ethicorum 10 (libri morales, Lacombe, n° 48), autres exemplaires aux articles 373 et 378. Aristoteles, Politicorum libri 8 (politica, Lacombe, n° 55), autres exemplaires aux articles 379 et 380. libri 8 cum quibusdam aliis, num. 368.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 405. [369 manquant].
  • item 406. [370] [Aristotelis] libri phisicorum commentaireAristoteles, Libri phisicorum, version non précisable (Lacombe, n° 14 à 17, libri naturales). Autres exemplaires aux articles 372, 374, 377, 382, 391. cum aliis, num. 370.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 407. [371] [Aristotelis] libri meteorum (sic) cum aliis, num. 371.
    Item alia [commentaria in Isagogas] [Boetii] commentaireAristoteles, Libri meteorum, version non précisable (Lacombe, nos 23-25, libri naturales). Boethius, Commentaria in Isagogas, même texte dans Particles 313. inserta libro numeri 371.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 408. [372] [Aristotelis] iterum libri phisicorum commentaireAutres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 374, 377, 382, 391. cum aliis, num. 372.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 409. [373, 382, 383] Averrois tractatus de sensu et sensato. De rememoratione. De somno et vigilia. De morte et vita. insertus tribus diversis voluminibus num. 373 et 382 et 383.
    [Aristotelis] iterum libri ethicorum commentaireAverroes, Compendium Aristotelis libri de sensu et sensato (Lacombe, n° 112, Parva naturalia). Averroes, Compendium Aristotelis libri de memoria et rememoratione (Lacombe, n°113, Parva naturalia). Averroes, Compendium Aristotelis libri de somno et vigilia (Lacombe, n° 114, Parva naturalia). Étant donné son environnement, le De morte et vita peut être identifié avec le Compendium Aristotelis libri de longitudine et brevitate vitae d’Averroes (Lacombe, n° 115, Parva naturalia). Autres exemplaires des Libri ethicorum aux articles 368 et 378. cum aliis, num. 373.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 410. [374] [Aristotelis] tertio libri phisicorum cum aliis, num. 374.
    Ordo iudiciarius commentaireAutres exemplaires des Libri physicorum aux articles 370, 372, 377, 382, 391. L'Ordo iudiciarius désigne un ouvrage de droit attribué à divers auteurs (Tancrède de Bologne, Jean d’André, Damase, Richard l’Anglais), et circulant aussi sous forme anonyme (voir Douai, BM, 649, XIIe siècle, provenant de Marchiennes). Cet ouvrage serait mieux placé au numéro 274, apparemment disponible. Une Summa M. Radulphi de Compendio ordinis iudiciarii se rencontre à l’article 249., num. 374.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 411. [375 manquant].
  • item 412. [376] [Aristotelis] rethorice commentaireAristoteles, Rethorice libri 3, nova translatio a Guilelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 59, Rhetorica). libri 3, num. 376.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 413. [377] [Aristotelis] quarto libri phisicorum commentaireAutres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 372, 374, 382, 391. cum aliis, num. 377.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 414. [378] [Aristotelis] iterum libri ethicorum commentaireAutres exemplaires de cet ouvrage aux articles 368 et 373. cum aliis, num. 378.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 415. [379] [Aristotelis] iterum libri politicorum cum aliis, num. 379.
    Petri Blesensis tractatus de amicitia christiana. Postilla fratris Egidii Romani in epistolam ad Romanos commentaireLibri politicorum : voir aussi les articles 368 et 380. Petrus Blesensis, Tractatus de amicitia Christiana et de dilectione proximi. Ægidius Romanus, Postilla in epistolam ad Romanos (RB 913 ; Glorieux, n° 400 ag). inserta libro num. 379.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 416. [380] [Aristotelis] tertio libri politicorum commentaireAutres exemplaires de cet ouvrage aux articles 368 et 379. cum aliis, num. 380.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 417. [381] [Aristotelis] libri de anima commentaireLacombe, nos 26 ou 27 (libri naturales) selon qu’il s’agit de la vetus ou de la nova translatio, cette dernière par Guillaume de Moerbeke. cum aliis, num. 381.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 418. [382] [Aristotelis] quinto libri phisicorum cum aliis num. 382.
    Liber de speculis commentaireAutres exemplaires des libri phisicorum aux articles 370, 372, 374, 377, 391. [Ps.]-Euclides, Liber de speculis, interprete Gerardo Cremonensi ou Jordano Nemorario, ce dernier pouvant être le véritable auteur du traité. incerto auctore cum annotationibus et figuris insertus lib. num. 382.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 419. [383] Egidius Romanus ordinis fratrum eremitarum in librum elenchorum Aristotelis commentaireÆgidius Romanus, In libros 2 elenchorum Aristotelis (Lacombe, n° 9, Libri logicales, Sophistici elenchi ; Zumkeller, n° 21 ; Glorieux, n° 400 de)., num. 383.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 420. [384] Averrois abbreviatio commentariorum in librum physicorum et in librum de anima commentaireAverroes, Abbreviatio commentariorum in librum physicorum = Aristotelis physica cum commentario magno (Lacombe, n° 105). In librum de anima = Aristotelis De anima cum commentario magno, interprete Michaele Scoto (Lacombe, n° 111, Libri naturales). num. 384.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 421. [385] [Aristotelis] libri metaphisicorum commentaireAristoteles, Libri metaphisicorum (Libri metaphysicales ; Lacombe, nos 38-43 selon version, plus probablement n° 42 : nova translatio, par Guillaume de Moerbeke). cum aliis, num. 385.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 422. [386] Volumen sine titulo, num. 386.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 423. [387] Fratris Egidii Romani tractatus de bona fortuna. Item in 8 libros politicorum commentaireÆgidius Romanus, Expositio in Aristotelis librum de bona fortuna (Zumkeller, n° 31 ; Glorieux, n° 400u). Id., In 8 libros politicorum Aristotelis (Glorieux, n° 400 bu, attribution douteuse). et alia quedam, num. 387.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 424. [388] Algazelis liber philosophie, num. 388.
    Avicenne logica. Eiusdem libellus de ortu scientiarum. Eiusdem de motu cordis, item liber physicorum, omnes inserti volumini numeri 388.
    Proclus cum commentario translatus a fratre Guilermo de Morbeca commentaireAlgazel, Summa theoricae philosophiae, interprete Dominico Gundissalino. Avicenna, Logica, interpretibus Johanne Hispalensi et Dominico Gundissalino. [Ps]-Avicenna, en réalité Alfarabi, Libellus de ortu scientiarum, interprete Dominico Gundissalino. [Ps]-Avicenna, en réalité Alfredus Anglicus ou Sareshel, De motu cordis. Avicenna, Liber sufficientie, 2e coll. (libri naturales) I. Physica, livres 1-3. Plusieurs traités de Proclus [Diadochus] ont été traduits par Guillaume de Moerbeke (Glorieux, n° 2 1) : Elementatio theologica (Glorieux, n° 21 m), Expositio Timaei Platonis (Glorieux, n° 21 s), De 10 dubitationibus circa providentiam (Glorieux, n° 21 w), De providentia et fato (Glorieux, n° 21 x), De malorum subsistentia (Glorieux, n° 21 y), Comment. in Platonis Parmenidem (Glorieux, n° 21 ac, douteux). insertus lib. num. 388.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 425. [389] Eustachii metropolitani Nicee enarratio in 10 libros moralium Aristotelis commentaireEustachii, sic pour Eustracii, Commentum in Aristotelis Ethicam ad Nicomachum (Lacombe, n° 48 : Aristote, Libri morales). Le terme d'Enarratio se rencontre dans Paris, Bibl. de l’Arsenal, 698 (XIVe siècle, Carmes de la Place Maubert) et dans Paris, Bibl. Mazarine, 3473 (origine anglaise, provenant des Jacobins de Paris)., num. 389.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 426. [390] Avicenne libri canonum. Item tractatus de medicina, num. 390.
    Bartholomei Anglici Ordinis Minorum tractatus de proprietatibus rerum commentaireAvicenna, Libri 5 canonum medicinae, interprete Gerardo Cremonensi. Le titre suivant, Tractatus de medicina, correspond-il à une redite, ou à une apposition, ou désigne-t-il un autre ouvrage, anonyme ? Bartholomeus Anglicus, Tractatus de proprietatibus rerum, en dix-neuf livres. Un ouvrage de titre proche, sans indication d’auteur, figure à l’article 394. 19 distinctus libris, num. 390.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/29

  • item 427. [391] [Aristotelis] sexto libri phisicorum commentaireAutres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 372, 374, 377, 382. cum aliis num. 391.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 428. [392] Averrois Mehemet sive colliget libri 7. Breviarium filii Serapionis medici, num. 392.
    Breviarium fili (sic) Serapionis medici translatum a magistro Gerardo Cremonensi commentaireAverroes, Mehemet sive colliget, sive de medicina libri 7 (même titre dans Vendôme, BM, 233 et dans Paris, Bibl. Sorbonne, 128). Le Breviarium, interpr. Gerardo Cremonensi, est habituellement attribué à Sérapion le père., insertum lib. num. 392.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 429. [393] Volumen mineralium commentaireD’après l’environnement, le texte le plus probable serait le De mineralibus d'Avicenne, interprete Alfredo Anglico/Sareshel, ou le De mineralibus libri 5 d’Albert le Grand (Glorieux, n° 6 ag), ou encore un texte anonyme. incerto auctore num. 393.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 430. [394] Liber de proprietatibus rerum naturalium tam corporalium quam spiritualium commentaireNi l’auteur, ni le nombre des livres n’étant précisés, il peut s’agir d’un texte différent de celui de l’article 390, malgré la ressemblance des titres., num. 394.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/32

  • item 431. [395] Volumen aliud sine titulo et incerti auctoris num. 395.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 432. [396 manquant].
  • item 433. [397] Alberti de quatuor coequinis (sic). Eiusdem de homine. Eiusdem de virtutibus omnibus commentaireAlbertus Magnus, Summa de creaturis (Glorieux, n° 6 cl). Les titres annoncés sont ceux de la première (De quatuor coequinis (sic pour) coaequivis), de la deuxième (De homine), et de la troisième (De virtutibus omnibus) partie de l’ouvrage., num. 397.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 434. [398] Alberti de animalibus commentaireAlbertus Magnus, Comment. in Aristotelis de animalibus (Glorieux, n° 6 bf). libri 26, num. 398.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 435. [399] Plinii naturalis historie libri 18. num. 399.
    Julii Solini de situ orbis terrarum, et de singulis mirabilibus que in mundo habentur commentaireC. Plinius Secundus, Naturalis historie (Reynolds et Wilson, p. 307-316). L’ouvrage entier comporte 37 livres. C. Julius Solinus, Collectanea rerum memorabilium, ou Polyhistor (Reynolds et Wilson, p. 391-393)., omnia inserta lib. num. 399.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 436. [400] Magistri Bernardi de Gordonio Lilium medicine. Eiusdem de ingenio morbi curandi. De conservatione humane vite, et alia quedam, num. 400.
    Tractatus Bernardi de Gordonio de generatione in preclaro studio Montis Pessulani commentaireParmi les ouvrages de Bernard de Gourdon relevés par L. E. Demaitre, Doctor Bernard de Gordon : professor and practitioner, Toronto, 1980 (Studies and Texts, 51), figurent en effet Lilium medicine, De 10 ingeniis curandorum morborum. De conservatione vite humane. Le De sterilitate mulierum pourrait éventuellement correspondre au De generatione. Voir aussi E. Wickersheimer, p. 75-76, et Suppl., 1979, p. 43-44. Le De viribus cordis d’Avicenne (Glorieux, n° 211a) est une interpolation placée à la suite du livre IV De anima., insertus libro num. 400.
    [Avicenne] de viribus cordis insertus libro num. 400.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 437. [401] Johannitii Isagogarum liber, Philareti Liber de pulsibus, Urinarium (sic) liber autore Theophili (sic). Hiprocratis (sic) pronostica. Eiusdem aphorismi. Thegni que dicitur ars parva. Idem de regimine oculorum commentaireJohannitius, Isagoge in Tegni Galeni, ouvrage présent également dans les articles 404 et 407 (Thorndike et Kibre, col. 1833). Philaretus, Liber de pulsibus, ouvrage présent aussi dans l’article 402 (Thorndike et Kibre, col. 1885). Urinarium (sic pour Urinarum) liber autore Theophili (sic pour Theophilo) = Theophilus, Liber de urinis (Thorndike et Kibre, col. 1921). Hiprocratis (sic pour Hippocratis) Prognostica (Thorndike et Kibre, col. 1824). Hippocrates, Aphorismi (Thorndike et Kibre, col. 1823), ouvrage présent aussi dans l’article 407. Galenus, Liber Thegni, ou Ars parva (Thorndike et Kibre, col. 1801). Le De regimine oculorum ne paraît pas faire partie des ouvrages de Galien, à moins qu’il ne s’agisse du De regimine acutorum morborum (Thorndike et Kibre, col. 1801)., num. 401.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 438. [402] Fen. 21 incognitus autor, num. 402.
    Philaretus de pulsibus commentaireFen. 21 incogniti autoris désigne probablement un fragment souvent commenté des Libri 5 canonis d’Avicenne, situé dans le livre III, fen. 21, cap. De generatione embrionis (Thorndike et Kibre, col. 316 et 1087). Philaretus, Liber de pulsibus (voir l’article 401). insertus lib. num. 402.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 439. [403 manquant].
  • item 440. [404] Isagoge Johannicii iterum commentaireJohannitius, Isagoge, présent également dans les articles 401 et 407. cum quibusdam aliis opusculis, num. 404.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 441. [405] Platearius de simplici medicina. Quid pro quo. Liber ponderum. Rubrice thesauri pauperum. num. 405.
    Magistri Petri Hispani Thesaurus pauperum insertus libro num. 405.
    Tractatus de anatomia omnium membrorum insertus num. 405.
    Tractatus de certis signis mortis insertus num. 405.
    Tractatus de passionibus puerorum commentairePlatearius, Circa instans, sive de simplici medicina (Thorndike et Kibre, col. 211). Nicolaus Salernitanus, Quid pro quo (G. Sarton, t. 1, p. 240). Liber ponderum = soit le De ponderibus et mensuris de Galien, soit l’un des nombreux petits textes anonymes sur ce thème. Petrus Hispanus, Thesaurus pauperum (Thorndike et Kibre, col. 1883). Tractatus de anatomia omnium membrorum = éventuellement l'Anatomia de Galien ? Le Tractatus de certis signis mortis peut correspondre soit au Secreta signa sanitatis et mortis faussement attribués à Hippocrate, soit à un extrait du Flos medicinae Salerni scholae, soit encore aux Prognostica de Galien. Un traité anonyme attribué à tort à Galien, inc. Ut testatur Hippocrates, est intitulé De passionibus puerorum (Thorndike et Kibre, col. 1624). insertus num. 405.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 442. [406] Medicine artis diversa opuscula absque titulis, incertis authoribus, num. 406.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 443. [407] Galeni Isagoge, Aphorismi Hipocratis (sic), et liber pronosticorum de pulsibus, liber urinarum commentaireGaleni, Isagoge = Johannitius, Isagoge ad artem parvam Galeni, voir aussi les articles 401 et 404. Aphorismi Hipocratis (sic pour Hippocratis), voir aussi l’article 401. Liber pronosticorum, voir aussi l'article 401. Il faut probablement séparer de pulsibus de liber pronosticorum, et l’associer au liber urinarum qui suit, pour obtenir le De pulsibus et urinis de Galien., num. 407.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 444. [408] Isaac de febribus commentaireIsaac Judaeus, Liber febrium (Thorndike et Kibre, col. 1829)., num. 408.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 445. [409] Theodorici Ordinis Predicatorum de Chirurgia 4 libris distincta commentaireTheodoricus Borgognoni, De Chirurgia 4 libri (Kaeppeli, n° 3678)., num. 409.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 446. [410] Eiusdem Avicenne principis Abohali liber translatus a magistro Gerardo Cremonensi commentaireAvicenna, Liber canonis translatus a magistro Gerardo Cremonensi., num. 410.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 447. [411] Gerardus super Isagogas Johannitii, num. 411.
    Glossule tabularum M. Guilielmi Salernii inserte libro num. 411.
    Magistri Salerni Glossule tabularum commentaireGerardus de Solo, Commentum in Isagogas Johannitii (E. Wickersheimer, p. 185-186). Les Glossule tabularum de Guillaume de Salerne figurent deux fois dans cet article, en raison d’un double renvoi du catalogue alphabétique : à partir de Glossule et à partir de Magistri. inserte lib. num. 411.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 448. [412] Seneca de Remediis fortuitorum ad Gallionem. Senece Epistole ad Paulum apostolum, et D. Pauli ad Senecam. Eiusdem Epistolarum moralium ad Lucilium lib. 22. Eiusdem ad Eburcium (sic) Liberalem amicum suum de Beneficiis sive liberalitate lib. 7. Eiusdem ad Neronem, et alia quedam, num. 412.
    Expositio glosse magistralis in Epistolas D. Pauli ad Romanos et ad Corinthios commentaire[Ps.] L. Annaeus Seneca, De Remediis fortuitorum ad Gallionem. Les Senece Epistole ad Paulum apostolum, et D. Pauli ad Senecam sont également un texte pseudépigraphe, à la différence des trois suivants : Epistolarum moralium ad Lucilium lib. 22, Ad Eburcium (sic pro Æbutium) Liberalem amicum suum de Beneficiis sive liberalitate lib. 7 (voir aussi l’article 419), et De clementia ad Neronem libri 2 (Reynolds et Wilson, p. 357-360). [Petrus Lombardus ?], Collectanea in Epistolam D. Pauli ad Romanos (RB 6655), Id., Collectanea in Ep. D. Pauli ad Corinthios (RB 6656-7)., inserta lib. num. 412.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/22

  • item 449. [413] Nicolai de Sanctis natione Capuani Rethorica moralis de officiis membrorum humani corporis, num. 413.
    [Augustini] regula \cum/ quadam expositione, inserta est volumini numeri 413.
    Regula Augustini cum quadam expositione inserta num. 413.
    Magistri Gualteri de Castellione commentaireNicolaus de Sanctis, Opusculum de officiis membrorum humani corporis moraliter textum ad Clementem IV, [1265-1268], texte présent aussi dans Escorial, f. IV. 28. La Regula d’Augustin (deux entrées différentes) est éventuellement un texte pseudépigraphe selon la version qui figurait dans ce recueil (voir CPL 1839). L’auteur du commentaire n’est pas précisé, pas plus que le titre de l’ouvrage de Gautier de Châtillon. liber insertus num. 413.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 450. [414 manquant].
  • item 451. [415] Marci Tullii ad Herennium Rethoricum commentaireMarcus Tullius Cicero, Ad Herennium Rethorica (Reynolds et Wilson, p. 99-100)., num. 415.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 452. [416] Ovidii Metamorphoseos commentaireP. Ovidius Naso, Metamorphoseos lib. 15 (Reynolds et Wilson, p. 276-282). lib. 15 et alia quedam, num. 416.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 453. [417] Ovidii Metamorphoseos lib. 15 cum annotationibus interlinearibus, num. 417.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 454. [418] Matheoluli Bigami tractatus metrice ac rithmice commentaireMatheus Bononiensis, Lamentationes Matheoluli (4 livres). num. 418.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 455. [419] Alanus Anticlaudianus de antiruphino. Alexander Nequam. Liber qui dicitur Unus omnium, etc., num. 419.
    Brucus (sic) de victoria Veneris commentaireAlanus ab Insulis, Anticlaudianus, dit aussi De antiruphino. Alexander Nequam/Neckham, œuvre non précisée. Liber qui dicitur « Unus omnium » = L. Annaeus Seneca, De beneficiis 3, 28, 2 (ce texte présent aussi dans l’article 412). La proximité de Brucus (sic) de victoria Veneris avec l’Anticlaudianus incite à proposer la présence de deux textes sous cette mention : d’une part le poème intitulé Brutus, traitant de l’origine troyenne des rois de Grande-Bretagne, et d’autre part le Contra amorem Veneris. Le Brutus est vraisemblablement l’œuvre d’un « admirateur » anglais ou normand de l’Anticlaudianus (M.-Th. d’Alverny, « Alain de Lille, Problèmes d’attribution », Alain de Lille, Gautier de Châtillon, Jakemart Giélée et leur temps, Actes du Colloque de Lille, octobre 1978, Lille, 1980, p. 27-46, aux p. 35-36). Le Contra amorem Veneris pourrait être une œuvre de jeunesse d’Alain de Lille (M.-Th. d’Alverny, Alain de Lille, Textes inédits, avec une introduction sur sa vie et ses œuvres, Paris, 1965 [Etudes de Philosophie médiévale, 52], p. 42-44). insertus lib. num. 419.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 456. [420] Joannes Januensis ordinis Predicatorum summa sive Catholicon commentaireJoannes de Balbis Januensis, Catholicon (Kaeppeli, n° 2199). Mêmes formes du nom de l’auteur et du titre dans Douai, BM, 754 (Anchin, début du XIVe siècle) et dans Valenciennes, BM, 398 (Saint-Amand, 1432)., num. 420.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/19

  • item 457. [421] Epistolares quedam formule puerorum captui non absimiles olim Lovanii in pedagogio Lilii lecte. Item tractatus duo de salute corporis editus a Guilielmo Salieto (sic), alter de salute anime a cardinali de Turrecremata, num. 421.
    Nicolai Peroti Sipontini episcopi Cornucopie commentaireEpistulares quedam formule ... = formulaire de lettres destiné à l’enseignement. Guilielmo Salieto, sic pour Guillelmus de Saliceto, Summa conservationis et curationis (RFHMA, t. 5, p. 320). Johannes de Turrecremata, O.P., 1388-1468, Salus animae seu stabilimentum fidei catholicae. Cet ouvrage figure parmi ceux qui lui sont attribués par M. Tadin, dans DDC, t. 6, 1957, col. 122-127 ; Kaeppeli, t. 3, p. 24-43, n’en fait pas mention. Guillelmus de Saliceto semble être l’auteur d’un unique traité sur ce sujet : duo se justifie soit par les deux termes (conservationis et curationis) présents dans le titre de son traité, soit par l’ensemble formé par les deux traités sur le salut du corps et de l’âme. Nicolaus Perotti, Cornucopie sive Commentaria linguae latinae, non répertorié par Bursill-Hall., num. 421.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 458. [422] Martini Chronica Ordinis fratrum Predicatorum, Imperatorum et Pontificum summorum num. 422.
    Alexandri de Villa Dei textus cum commentario commentaireMartinus Oppaviensis, Chronica romanorum pontificum et imperatorum (RFHMA, t. 7, p. 489-490). Voir aussi les articles 165, 175, 176. Alexander de Villa Dei, Doctrinale (Bursill-Hall, Census, p. 361, manuscrits). Cet ouvrage a fait l’objet de nombreux commentaires, anonymes ou non (Jean de Garlande, Bartholomeus de Sancto Concordio). incerti auctoris insertus libro numeri 422.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 459. [423] Priscianus minor. Item Barbarismus commentairePriscianus minor = livres XVII et XVIII (De constructione) des Institutiones grammatice. Barbarismus = soit la troisième partie de l'Ars grammatica de Donat, soit un texte-anonyme (Bursill-Hall, Census, p. 300-301 et 361, listes de manuscrits).. num. 423.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 460. [424] Prisciani grammatici libri 16 commentairePriscianus, Institutiones maiores grammatice, libri 16 (Bursill-Hall, Census, p. 368-369, liste de manuscrits).. num. 424.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

  • item 461. [425] Petrus Helie super Priscianum maiorem de voce, de littera, de syllaba, de dictione commentairePetrus Helie, Summa super Priscianum. De voce et De dictione sont les titres du premier et du troisième chapitre, De littera et De sillaba correspondent aux divisions du deuxième chapitre, intitulé De Orthographia (Petrus Helias, « Summa super Priscianum », éd. L. Reilly, Toronto, 1993 [Sudies and Texts 113], p. 57)., etc. num. 425.
    [+]

    Conservation :

    Attestation : I/0, IV/0

Commentaires :

1. Le dernier feuillet de l’index, qui contient la lettre Z, et dont le verso est blanc, a été par erreur relié au milieu de la lettre H, et numéroté 325. La série alphabétique reprend sans lacune, avec la suite de la lettre H, au f. 326 recto.

2. Ordre alphabétique approximatif, puisque Augustinus précède Aristoteles, Albertus, Alexander, etc. D’autre part, Gilles de Rome est à chercher dans A sous la forme « Egidius » et dans F sous les formes « Frater Egidius/Fratris Egidii ». De nombreux auteurs sont répertoriés dans les lettres D (sous Dominus/Domini) et F (sous Frater/Fratris). Il arrive ainsi que le même texte soit répertorié plusieurs fois, sous des rubriques différentes. Et il est souvent difficile de retrouver un texte ou un auteur, faute de pouvoir deviner sous quel libellé il a été classé.

3. Ces manuscrits ont parfois reçu aussi une cote numérique : ainsi, « Hilarius» correspond au numéro 100, « Cyprianus » au n° 149.

4. Pour la date de la prise de Valenciennes, on pourrait hésiter au moins entre 1567 ou 1677. Mais les occasions de pillage ont été assurément plus nombreuses : ainsi le manuscrit 110 (aujourd’hui Soissons, BM, 3), volé et ayant échappé de justesse aux flammes, fut racheté à Valenciennes en 1476 par l’abbaye de Vicoigne. Si sa reliure actuelle, datée de 1662, a bien été faite à Prémontré, le manuscrit avait donc quitté Vicoigne avant cette date. La prise de Valenciennes qui constitue le « terminus a quo » de la cotation serait probablement alors celle de 1567.

5. Il est en effet plus avantageux de travailler à partir d’unités codicologiques, même artificiellement reconstituées, car c’est souvent l’association des textes qui fournit des pistes pour leur identification. Cependant, peu de manuscrits subsistants de Vicoigne ont été retrouvés.

6. En effet, la mention « insertus/a/um in libro/volumini numeri... » ne paraît pas pouvoir s’appliquer au texte principal d’un recueil. Les titres ainsi qualifiés ont donc été rangés à la suite de ceux qui ne portent pas cette mention, leur succession exacte n’étant évidemment pas garantie. En revanche, la multiplicité des mentions concernant le même texte permet des recoupements (voir par exemple le n° 158).

7. Ces articles, dont la cote n’est pas indiquée [sign. def.], et qu’il faut cependant pouvoir désigner, ont été classés par ordre alphabétique, et ont reçu une cote fictive commençant par 0 (zéro). Certains peuvent être rapprochés d’articles cotés « nominalement » ou numériquement.

8. Paraît correspondre au n° 149 : Cyprianus iterum de 12 abusionibus seculi. Recapitulationes super Genesim, Exodum, Leviticum et Numeros, et quedam alia, etc. [Ps. ?]-Hugonis [de S. Victore ?], Sententie = soit Sententiae de divinitate (Goy 2.2.3.6), soit Summa sententiarum (Goy 2.4.1.4, attribution douteuse), soit De sacramentis christianae fidei (Goy 2. 2.3. 9), texte qui porte aussi les titres de Sententiae de sacramentis ou Sententiae de veteri (livre 1)/novo (livre 2) testamento. Dans l’article 149, les Sententie Hugonis sont éventuellement assimilables aux Postillae/Recapitulationes in Genesim, ce qui orienterait vers la dernière hypothèse. De triplici silentio, titre attesté pour le De verbo incarnato, collatio 1 (Goy 2.2.3.2.1). De effectibus orationis pourrait correspondre au De virtute orandi (Goy 2.2.5.7) pour lequel le titre de De affectu orationis est attesté.

9. Johannes de Turrecremata, Expositio brevis super psalterium (RB 5003). Robertus de Licio, Sermones de laudibus sanctorum. Ce dernier texte pourrait s’accorder avec la vie de sainte Salaberge, qui figure sous la cote 107. « Eustachius » pourrait alors correspondre au manuscrit 107, décrit comme composite, ou 108, dont le texte principal paraît avoir été omis dans l’Index alphabétique.

10. Gilbertus Crispinus, Disputatio (ou altercatio) judei et christiani. Item quidam sermo de resurrectione Domini = éventuellement CPL 1720 ou 1721, incerti auctoris. Ce texte fait l’objet d’un double renvoi dans la table alphabétique. Excerptiones de definitione anime : un De definitione animae excerptum figure dans Mons, Bibi. Publ., 13/160, provenant de l’abbaye prémontrée de Bonne-Espérance. De penitentia Salomonis, florilège de sentences patristiques, cité entre autres par Philippe de Harvengt (PL 203, col. 644, 645 etc.).

11. Helpericus Autissiodorensis, Liber de computo. Gerlandus computista (Garlandi sic), Compotus, sous plusieurs formes possibles : Compotus usualis, Compotus glossatus, Compotus cum tabula paschali atque eius expositio.

12. Hugo de S. Victore, De origine artium ou Didascalicon de studio legendi (Goy 2.2.1.4 indique aussi le titre, peu répandu, de De origine artium liberalium, qui figure avec celui de Didascalicon dans Douai, BM, 532, XIIIe siècle, provenant d’Anchin). Pourrait correspondre à l’article 151 (Hieronymi liber hebraicarum questionum. Hieronymus de decem temptationibus. De questionibus Regum et Paralipomenon), qui contenait aussi les textes suivants : Historia scholastica et Actus Apostolorum magistri Petri Comestoris, et Summa M. Godefridi super titulis Decretalium.

13. Leonardus Brunus Aretinus, † 1444 : Epistola de amore Girardi (Guistardi sic) et Sigismunde (De duobus amantibus), d’après le Décaméron de Boccace, IV.1. Pius II papa, Epistula de praecepto bene vivendi ad Johannem Peregallum. Augustinus Datus Senensis, Elegantiae (?), inc. Credimus iam dudum a plerisque viris (Bursill-Hall, Census, p. 306, liste de manuscrits). Pius II papa, Epistolae, éd. R. Wolkan, Der Briefwechsel des Eneas Silvius Piccolomini (Fontes rerum austriacarum. 2te Abteilung. Diplomata et acta, t. 61-62, 67, 68), 1909-1912. Sur les 4 lettres adressées à J. de Eich (ou Aich) entre 1444 et 1450, il s’agit probablement, en raison de ses dimensions qui en font un véritable traité, de la lettre 166 de la 1re série (éd. t. 61, p. 453-487) datée du 30/11/1444, plutôt que des lettres 190 de la 1re série (21/10/1445, éd. p. 558-561), et 1* (1/01/1446) ou 43 (23/07/1450) de la 2e série, éd. t. 67, p. 3-4 et 162-163. Tractatus quidam ad Regem Bohemie = De liberorum educatione ad Ladislaum Bohemie regem. Bulla VII retractationum omnium diversorum per eum in minoribus adhuc agentem pro concilio Basiliensi et contra Eugenium summum pontificem scriptorum, 26/04/1463, adressée au recteur et à l’université de Cologne, éd. C. Cocquelines, Bullarum privilegiorum ac diplomatum romanorum pontificum amplissima collectio, t. 3, pars 3, Roma, 1743, p. 100-105.

14. Probablement les Commentariorum in Somnium Scipionis libri 2, plutôt que les Saturnalia. De septem planetis plusieurs traités sont possibles, dus soit à Albert le Grand, soit à Berthold von Regensburg, soit à Conrad Celtes ; sept sont anonymes, l’un d’eux étant en vers. De divisione ponderum = Circa divisiones ponderum (J. Corbett, Catalogue des manuscrits alchimiques latins, t. 1, Bruxelles, 1939, p. 210), ou extrait d’Isidore de Séville, Etymologiae 16, 25 De ponderibus, ou encore extrait de Raban Maur, De universo 18, ou Carmen de ponderibus et mensuris, ed. Poetae minores latini (Coll. Teubner, t. 5, p. 71-83), etc. Noter aussi que Douai, BM, 366 (XIIe siècle, provenant de Marchiennes) contient un De ponderibus et mensuris attribué à Hugues de Saint-Victor (Goy 2.3.2, attribution probable).

15. Nicolas de Gorran † 1295, Distinctiones alphabeticae (Kaeppeli, n° 3090). Voir aussi les articles 283 et 314. Anonymi, Liber exemplorum. Augustinus, Soliloquium (CPL 252). Speculum anime, même titre dans l’article 303. Plusieurs auteurs sont possibles : Armandus de Auzania, Antonius de Bitonto, saint Bonaventure, Johannes Peckham, le plus répandu paraissant être d’Henricus de Hassia. [Ps.]-Bernardus Claraevallensis, Meditationes. Anselmus Cantuariensis, Meditationes. Correspondrait à l’article 315 ?

16. Papias, Elementarium doctrinae rudimentum sive dictionarium. Ars grammatica. Fulgentius Planciades, Epistole ad Calcidium grammaticum de quibusdam partibus in libris diversorum auctorum inventis, texte plus connu sous le nom de De quibusdam nominibus, ou De abstrusis sermonibus. Servius Marius Honoratus, De ultimis syllabis, ou De finalibus ad Aquilinum commentarius. Nicolaus Parisiensis, De constructione (Bursill-Hall, Census, p. 367, 2 manuscrits). Hieronymi glosse in omnes tam veteris quam novi testamenti libros : d’après Valenciennes, BM, 397, qui contient les mêmes textes, il s’agirait là des prologues aux livres de la Bible (RB, numéros compris entre 284 et 544 (A.T.) et 572-829 (N.T). Ce manuscrit, du XIIIe siècle, provenant de Saint-Amand (Bursill-Hall, Census, p. 246, n° 286.2) a servi de modèle pour proposer la succession des textes dans l’exemplaire de Vicoigne. Douai, BM, 752 (Marchiennes, XIIIe siècle) et Douai, BM, 751 (Anchin, XIIe siècle) ont également des contenus très proches.

17. Texte non identifié.

18. Ces volumes pourraient trouver place parmi les numéros 8-11, apparemment sans affectation, mais dont le voisinage est composé de livres bibliques glosés.

19. Petrus de Herenthals, Expositio super librum psalmorum, texte composé en 1374 (RB 6616). À la p. 325 de Nancy, BM, 1765 (992/18), on peut lire une note de la main d’Hugo, intitulée Ex bibl. Viconiensi, relative au commentaire sur les psaumes de Pierre de Harenthals (sic), sans indication de cote.

20. Nicolaus de Anesiaco (Nicolas d’Ennezat, O.P., XIVe siècle, Kaeppeli, n° 3031), Tabula super Decretales. Cet article pourrait trouver place parmi les cotes apparemment sans affectation dévolues aux ouvrages de droit : articles 233, 234, 235, 236, ou même 251 (voir aussi 0/24).

21. Les Diete particulares pourraient être de Jean de Saint-Paul (Wickersheimer, p. 480 ; Suppl., p. 180 : Flores dietarum), ou d’Isaac Israelita. Nicolaus Salernitanus, Antidotarius (Sarton, t. 2, p. 239-240). Cet article, ainsi que les articles 0/6 et 0/10, pourrait trouver place au n° 403, sans affectation parmi les ouvrages de médecine.

22. Geraldus (Gerardus) Bituricensis, Glossule super Viaticum Isaac Israelite (Thorndike et Kibre, col. 324-325). Comme les articles 0/5 et 0/10, cet article pourrait trouver place au n° 403, sans affectation parmi les ouvrages de médecine.

23. Homiliae in Evangelia (RB 2646, CPL 1711) ou in Ezechielem (RB 2643). Correspond éventuellement à l’article 127 (libellus continens aliquot sermones Gregorii ut putatur) ou à l’article 119, apparemment sans affectation parmi les ouvrages de saint Grégoire.

24. Jacobus de Atrebato, De laude Virginis Marie. De conceptione B. Marie. Expositio in ultimam visionem Ezechielis « factum etiam » (RB 3869). De triplici fructu evangelico (Glorieux, nos 122 a, b, d, e).

25. Dans les manuscrits, ce titre est mis en rapport avec Gérard de Liège (voir la mention suivante sans cote indiquée, et l’article 182), mais aussi avec Hugues de Saint-Cher, Gérard de Reims, Bonaventure, Thomas, etc., d’où éventuellement l’hésitation sur l’auteur, même s’il s’agit bien du même texte.

26. Joannes de S. Paulo, Breviarius, ou Practica, en huit livres (Thorndike et Kibre, col. 153, 1284, 1844 ; Wickersheimer, p. 480 ; Suppl., p. 180). Cet article, mais aussi les articles 0/5 et 0/6, pourrait trouver place à la cote 403, apparemment sans affectation parmi les ouvrages de médecine.

27. Voir les articles 216 et 217

28. Petrus de Rossiaco, Manuale de divinis officiis, ou Manuale de mysteriis ecclesiae.

29. Anonymi, Hortus sanitatis, inc. Omnipotentis eternique Dei totius nature, ou Aaron grece, ou encore Quoniam in prioribus divino nobis (Thorndike et Kibre, col. 994 et 1280). Cet article pourrait trouver place au n° 396, cote apparemment sans affectation dans le voisinage d’encyclopédies et d’ouvrages d’Albert le Grand.

30. Paschasii Roberti, sic pour Radberti, De corpore et sanguine Domini.

31. Bloomfield répertorie ce titre comme anonyme (n° 1828), et l’attribue aussi à Gilbertus Tornacensis O.F.M. (n° 2530). Parfois attribué à saint Bonaventure, ce traité a en effet été édité parmi ses ouvrages, le titre des 4 livres correspondant à ceux qu’indique l’article 0/15. L’auteur pourrait être Guillaume de la Fourmenterie (Glorieux, n°311 t). À rapprocher de l’article 312 ([Augustini] liber soliloquiorum. Item pharetra incerto auctore 4 libris distincta. Item de miseria hominis et alia quedam).

32. Aucune oeuvre n’est en cinq livres, ni chez le poète, ni chez Prudence de Troyes. Noter cependant que Douai, BM, 290 contient sept ouvrages attribués à Aurelius Prudentius Clemens, l’ensemble étant intitulé libri 7. Cet article, mais aussi l’article 0/28 (Virgile) pourrait trouver place au n° 414, apparemment sans affectation parmi les poètes latins.

33. À rapprocher des articles 199 (Summa casuum f. Remundi Ordinis Predicatorum cum quibusdam expositionibus marginalibus), 196 (Summa Remundi de casibus) et 203 (Summa casuum M. Remundi).

34. Septingente et Septuaginta propositiones per modum causarum, quarum quelibet habet suam expositionem, et sunt divise in 4 libros : texte non identifié. Galienus de Orto, Abbreviatio in 2am 2e summae theologiae s. Thomae (Kaeppeli, n° 1176). Pourrait trouver place au n° 355, cote sans affectation parmi les ouvrages de Thomas d’Aquin.

35. Johannes de S. Geminiano, † v. 1330, est l’auteur d’une Summa, ou Liber de exemplis et similitudinibus rerum (Kaeppeli, n° 2642), et aussi de sermons (Schneyer, t. 3, p. 722-765).

36. Pourrait correspondre au manuscrit 151 ou plutôt 251 (voir note 151), mais aussi, parmi les cotes sans affectation dévolues aux ouvrages de droit, à l’un des numéros 233, 234, 235, 236. Voir aussi l’article 0/4.

37. Comme l’article 0/27, pourrait trouver place au n° 38, apparemment sans affectation parmi les livres bibliques.

38. Comme le précédent, cet article pourrait trouver place au n° 38, apparemment sans affectation parmi les livres bibliques.

39. Publius Vergilius Maro, Eclogae bucolicae, Georgicon, Æneidos. Comme l’article 0/16 (Prudence), cet article pourrait trouver place au n° 414, apparemment sans affectation parmi les poètes latins.

40. Quatre livres bibliques sont associés au nom de Salomon : les Proverbia, l'Ecclesiastes, le Canticum Canticorum et la Sapientia Salomonis. Rien ne permet de décider quels sont les trois livres évoqués par cet article.

41. Postillae super 4 evangelistas (RB 5896-5900).

42. Éventuellement Guillelmus Brito, Expositio vocabulorum Bibliae (RB 2820) ou la forme abrégée anonyme de cet ouvrage (RB 2821).

43. Hugutio Pisanus, Derivationes ? (RB 3864, cette forme particulière du titre est inconnue de Bursill-Hall).

44. RB 8400.

45. Gilbertus Porretanus, Commentaria in s. Pauli epistulas (RB 2515-2528). Benedictus abbas Casinensis, Regula (CPL 1852). Guerricus Tornacensis/Igniacensis, In Psalmos (RB 2736). On ne connaît pas de commentaire sur le ps. 132 exclusivement ; il s’agit plus probablement d’une partie du traité, concernant les ps. 1-132 : un tel découpage est attesté par exemple dans Paris, BNF, lat. 15264, provenant de la Sorbonne.

46. RB 2927.

47. RB 2988, 2929, 2930.

48. Continuationes (RB 911, sous ce titre) ; Thomas d’Aquin, Expositio in Job (RB 8027).

49. Plusieurs auteurs possibles : Michael Meldensis (RB 5638), Petrus Pictaviensis (RB 6783), Odo de Castro Radulphi (RB 6082), l’ouvrage de ce dernier paraissant le plus répandu.

50. RB 6170 et numéros suivants.

51. In Cant. homiliae 2 (CPG 1432 ; RB 6199) ; In Isaiam prophetam homilie 9 (neuf conservées sur trente-deux, CPG 1437 ; RB 6202, la 9e spuria), In Jeremiam hom. 14 (RB 6205 ; CPG 1438), In Ezechielem hom. 1-14 (CPG 1441 ; RB 6208).

52. In Gen. hom. 16, Rufino interpr. (CPG 1411 ; RB 6170).

53. In Exod. hom. 13, Rufino interpr. (CPG 1414 ; RB 6174).

54. In Levit. hom. 16, interpr. Rufino (CPG 1416 ; RB 6176).

55. Homiliae 28 in Numeros, interpr. Rufino (CPG 1418 ; RB 6178).

56. In Jesu Nave hom. 26 (CPG 1420 ; RB 6181) ; In Jud. hom. 9 (CPG 1421 ; RB 6183).

57. À Clairvaux (manuscrit coté G 61 dans le catalogue de 1472), les libri octo désignaient les Orationes 2, 38, 39, 41, 26, 17, 6 et 16, Rufino interpr. (CPG 3010 ; J.-P. Bouhot et al., t. 2, p. 445-447).

58. Origenes de singularitate clericorum parfois attribué à Augustin (CPPM II/3066), ou à Cyprien de Carthage (CPPM II/62, 3239), ou encore à Macrobe (CPPM II/3470), ce texte est attribué à Origène notamment par Douai, BM, 206, manuscrit du XIIe siècle provenant d’Anchin, dont la composition est identique à celle de l'article 69. Prosper d’Aquitaine, en réalité Julien Pomère, De vita contemplativa libri tres (CPL 998 ; CPPM II/3583, 3705). Certains des Sermones ad monachos seraient pseudépigraphes : 21-24 (CPPM I/4395-4398), I (CPPM I/4404), II (CPPM I/4415) et VII (CPPM I/4414).

59. BHM, t. 1 et 2.

60. De viris inlustribus (BHM 260). Commentarius in Danielem (RB 3358, BHM 215), ou De Antichristo in Danielem (BHM 215a).

61. Libri 2 adversus Jovinianum (BHM 252). Ep. 49. Apologeticum ad Pammachium (BHM 49). Beda, De temporum ratione (CPL 2320).

62. Commentarii in evangelium Matthei (RB 3372 ; BHM 217). Narratio qualiter Mater Dei Hildephonso episcopo apparuit : Hermann de Tournai, auteur du texte suivant, raconte en effet cet épisode dans la Vita s. Hildephonsi (BHL 3920). Hermannus Tornacensis, Tractatus de incarnatione Domini. L’éd. PL de ce texte (t. 180, col. 9-38) reproduit l’édition faite par C. Oudin d’après un manuscrit de Vicoigne daté apparemment de 1149. Sa mention finale est reproduite col. 38 : Hic liber sanctae Mariae de Casa Dei scriptus anno Incarnati verbi millesimo centesimo quadragesimo nono. Ce manuscrit semble avoir séjourné également à Bucilly (I/4).

63. Super epistola (sic) Pauli. Hieronymus, Gal. (RB 3381), ou Ephes. (RB 3400), ou Tit. (RB 3401), ou Philem. (RB 3402), ou Ps.-Hieronymus, Super ep. Pauli (RB 3438-3455). BHM 219 : Comment. sur Gal., Eph., Tit., Philem. Parmi les manuscrits conservés provenant d’abbayes proches de Vicoigne, Douai, BM, 241 (Anchin, XIIe s.) contient Ephes. + Philem. ; Douai, BM, 242 (Anchin, XIIe s.) contient Gal. + Tit. ; Valenciennes, BM, 86 (79, Saint-Amand, XIIe s.) contient Gal. + Tit. + Philem. Le libellé de cet article ne permet pas de préciser le contenu exact de l’exemplaire de Vicoigne.

64. Johannes Chrysostomus, In Matthaeum homiliae (CPG 4424), ou Ps.-Johannes Chrysostomus, Opus imperfectum in Matthaeum (CPG 4569 ; RB 4350).

65. Augustinus, Enarrationes in Psalmos (RB 1463 ; CPL 283), réparties en six volumes : ps. 1-35 juxta hebraeos (n° 78), 36-50 (n° 79), 51-75 (n° 80), 76-100 (n° 81), 101-118 (n° 82), 119-150 (n° 83). Voir aussi l'article 94.

66. Lietbertus Insulensis, Flores psalmorum (RB 5395) en trois volumes. La même répartition en trois volumes, peu fréquente, se remarque à Braine (III/10-12).

67. Super Genesim ad litteram libri 12 (RB 1459 ; CPL 266). De divinatione demonum (CPL 306). De vera religione (CPL 264). De consensu evangelistarum libri 4 (RB 1467 ; CPL 273).

68. RB 1459 ; CPL 266.

69. Augustinus, Super Genesim contra Manicheos libri 2 (RB 1456 ; CPL 265). Contra hereses = De haeresibus ad Quotvultdeum liber unus ? (CPL 314). De agone christiano (CPL 296). De pastoribus = sermo 46. De mendacio (CPL 303). Sermo [86] de avaricia et luxuria. Quaestiones evangeliorum (CPL 275), lib. 1 : in Matthaeum, lib. 2 : in Lucam, éd. Mutzenbecher, CCL 44B. Athanasius contra Arrium vel Fotinum, en réalité Vigilius Thapsensis, Altercatio Athanasii Alexandrini contra Arrium (CPL 807). Sermo de corporis et anime misera vita = Ps-Augustinus, Ad fratres in eremo 49 (CPPM 1176). [Ps.]-Joannes Chrysostomus, Sermo de patientia et gratiarum actione (CPG 4620, ce texte présent aussi dans Douai, BM, 306, XIe s., provenant de Marchiennes). Ambrosius, De bono mortis (CPL 129). Sermo s. Effrem de penitentia/patientia (CPG 3915). Ce manuscrit pourrait avoir une parenté avec Douai, BM, 268, XIIe s., provenant d’Anchin, qui contient, dans l'ordre suivant et sous les titres suivants, après le De doctrina Christiana : De pastoribus, De mendacio, De avaricia et luxuria, De corporis et animae misera vita.

70. In evangelium Johannis tractatus 1-124 (RB 1471). La formulation tractatus primus est probablement empruntée au premier titre figurant dans le manuscrit 90, qui devait contenir la moitié de l’ouvrage environ, d’après le libellé de l’article 91.

71. Retractationum libri 2 (CPL 250). De gratia et libero arbitrio (CPL 352). De correctione (sic) et gratia (CPL 353 : correptione). Altercatio eiusdem et Feliciani = Vigilius Thapsensis, Contra Felicianum arianum (CPL 808). De predestinatione gratie (sic) = [Ps.]-Augustinus, De predestinatione et gratia (CPL 382). Ad Renatum de quantitate anime (CPL 257). Ad eumdem de origine animae = De anima et eius origine libri 4 (CPL 345). Contra Academicos (CPL 253). De definitionibus recte fidei et ecclesiasticorum dogmatum, en réalité Gennadius Massiliensis, De ecclesiasticis dogmatibus liber, ou Diffinitio ecclesiasticorum dogmatum (CPPM II/174).

72. Libri confessionum 3 (CPL 251). De bono conjugali (CPL 299). De heresibus (CPL 314). De heresi manicheorum = [Ps.]-Augustinus, Commonitorium quomodo sit agendum cum Manicheis (CPL 533, le même titre est attesté dans Bruges, Bibl. Publ., 119, provenant de Thosan). Sermo 9 de decem cordis. De opere monachorum (CPL 305). [Ps.]-Augustinus, De utilitate agendae penitentie = sermo 351. De doctrina ecclesie = de doctrina christiana ? (CPL 263). Contra eos qui male intelligunt verba apostoli dicentis 'Si quis edificat’ etc. = [Ps.]-Augustinus, Sermo 104 (CPPM I/889) = sermon 179 de Césaire d’Arles.

73. Enarrationes in psalmos (RB 1463 ; CPL 283) ? Voir aussi les articles 78-83.

74. De beata vita libri 2 (CPL 254). Soliloquiorum libri 2 (CPL 252). De immortalitate anime (CPL 256). De moribus ecclesie catholice et de moribus monachorum, sic pro manicheorum (CPL 261). Epistola [37] ad Simplicianum. Ad eundem de diversis questionibus (CPL 290). De diversis quaestionibus 83 (CPL 289).

75. CPL 313.

76. Augustinus, De Trinitate libri 15 (CPL 328) ; Hugo de S. Victore, Super hierarchiam angelicam Ps.-Dyonisii Areopagitae (Goy 2.2.4.1).

77. Augustinus [Ps.], en réalité Fulgence de Ruspe, De vera fide ad Petrum (CPL 826) ; Expositiones quarumdam propositionum ex epistola ad Romanos (CPL 280) ; Ad Corinthios est moins aisé à justifier, Augustin n’ayant pas commenté les épitres aux Corinthiens : peut-être y-a-t-il eu confusion avec l'Epistulae ad Galatas expositio (CPL 282) ? De sacramentis ecclesie qui speculum ecclesie dicitur = soit le Speculum de mysteriis ecclesie parfois attribué à Hugues de Saint-Victor, inc. De sacramentis ecclesiae ut tractarem, soit le Tractatus de ordine missae intitulé aussi Speculum ecclesie d’Hugues de Saint-Cher (Kaeppeli, n° 1990). Même titre dans l’article 278.

78. Contra 5 genera errorum = Quotvultdeus Carthaginensis, Adversus quinque haereses (CPL 410 ; CPPM I/1204 et 6401). De decem cordis, sic pour chordis = sermo 9. De opere monachorum (CPL 305). De differentiis désigne soit le De differentiis rerum (CPL 1202), soit le De differentiis verborum (CPL 1187), ces deux ouvrages étant d’Isidorus Hispalensis, et non d’Isidorus iunior. Isidorus Hispalensis, Ep. 4 ad Masonam/Massonem episcopum (CPL 1209, lettre pseudépigraphe d’après CPPM II/1076). Certains manuscrits des lettres de Sénèque présentent le titre de De institutione morum. À défaut, il pourrait s’agir du De moribus attribué à Martin de Braga (Bloomfield, n° 3609 ; CPL 1090), présent aussi dans l’article 185, sous le titre de Formula honeste vite ad regem Hispanie.

79. Hilarius Pictaviensis, De Trinitate libri 12 (CPL 433). De synodis (CPL 434). Liber ad Constantium imperatorem (CPL 460). Augustinus, Contra Cresconium (CPL 335). Orosius ad Augustinum = Commonitorium de errore Priscillianistarum et Origenistarum (CPL 573). Responsio Augustini ad Orosium = Ad Orosium contra Priscillianistas et Origenistas (CPL 327).

80. CPL 262.

81. [Augustinus], De Civitate Dei (CPL 313). Anselmus Cantuariensis, Cur Deus homo libri 2. [Ps.]-Cyprianus Carthaginensis, De duodecim abusivis saeculi (CPL 1 106).

82. Johannes Damascenus, De fide orthodoxa (CPG 8043), en 4 livres, traduction latine par Robert Grosseteste. Augustinus, De agone christiano (CPL 296). De libero arbitrio (CPL 260). Beda, De arte metrica (CPL 1565). Bernardus Claraevallensis, De precepto et dispensatione, et Epistole ad diversos.

83. CPL 263.

84. Augustinus, Tractatus in evangelium Johannis (CPL 278). Hildebertus Cenomanensis, Expositio divini mysterii, ou Versus de Mysterio misse.

85. Vita s. Salaberge, abbatisse s. Joannis Laudunensis (22/IX ; BHL 7463-7464). Sur les oeuvres d’Eustache de Lens, voir surtout A. Le Mire, Ordinis Praemonstratensis Chronicon, 1613, p. 170. A. Bondéelle-Souchier, « Un texte retrouvé : la Cosmographia Moysi d’Eustache de Lens », Scriptorium, t. 50/1, 1996, p. 123-132, s’efforce de faire le point sur cette question aux notes 4 et 5. Les Plurimae questiones super 3m Sententiarum, dont l’auteur n’est pas précisé, doivent probablement être considérées comme anonymes. [Ps.]-Augustinus, Cathegorie decem ex Aristotele decerptae (CPL 362).

86. Eustache de Lens, In Regulam s. Augustini ad Gervasium Praemonstratensem. Le seul fragment connu de cet ouvrage est le prologue, édité par PL 198, col. 73-74, sans indication de source.

87. Augustinus, Super sermonem Domini in monte (CPL 274), probablement présent aussi, sous forme anonyme, dans l’article 123. Julianus Toletanus, Prognosticon futuri saeculi (CPL 1258), voir aussi l’article 279. Miraculum per s. Hilarium in synodo Rome ostensum (BHL 3893). Sermo quidam Athanasii de imagine Dei = [Ps.-]Athanasius [Alexandrinus], Narratio de cruce seu imagine Berytensi, interpr. Anastasio Bibliothecario (CPG 2262 ; BHL 4227). Valenciennes, BM, 514 (Vies de saints, XIIe s., provenant de Saint-Amand) contient précisément la relation de ces deux miracles aux f. 142 et 199, ainsi que la Vita s. Servatii (BHL 7633), présente à Vicoigne aux articles 167 et 174.

88. Mosi, sic pour Moysi. Ce texte est signalé à Vicoigne par A. Le Mire, Ordinis Praemonstratensis Chronicon, 1613, p. 170. Voir aussi A. Bondéelle-Souchier, op. cit. note 107.

89. Moralia in Job (RB 2634).

90. Moralia in Job (RB 2634-2637 ; CPL 1708). Homiliae in Ezechielem (RB 2643 ; CPL 1710). Regula pastoralis (CPL 1712).

91. Registrum epistularum (CPL 1714).

92. Homiliae in Ezechielem (RB 2643 ; CPL 1710). Le livre 1 contient douze homélies, le livre 2 en contient quarante. Le chiffre de 22 homélies peut être une mauvaise lecture, ou une transcription erronée, du chiffre 12.

93. Biblia versificata : éventuellement la Margarita Bibliae de Guido Vicentinus (Kaeppeli, n° 1417), mais l'Aurora de Pierre Riga, ou le poème de Leonius, ou encore d’autres ouvrages sont possibles. Gregorius, Homiliae in evangelia (RB 2646 ; CPL 1711).

94. Dialogorum libri 4 (CPL 1713). Le Sermo de festivitate omnium sanctorum n’est apparemment pas de saint Grégoire. On rencontre de nombreux auteurs (Pierre de Blois, Bernard de Clairvaux, Gerson, Eudes de Châteauroux, etc.) de sermons sur ce thème, ainsi que des sermons anonymes.

95. CPL 1186.

96. Sermones super Cantica (86), De consideratione ad Eugenium papam libri 5.

97. Étant donné le contenu des articles 121, 125 et 128, il s’agirait plutôt des sermones per annum, varii ou diversi.

98. Douai, BM, 376, manuscrit de la fin du XIIe s., provenant de Marchiennes, présente les mêmes titres pour plusieurs ouvrages de s. Bernard : la Scala humilitatis (f. 1v) correspond au De gradibus humilitatis et superbiae, le De humilitate (f. 19) recouvre des extraits des Sermones in laudibus Virginis matris (hom. 4, § 9-11 + hom. 1, § 5, 6, 8 + hom. 2, § 17). L'Expositio orationis dominice n’est pas signalée parmi les oeuvres connues d’Eustache de Lens (voir note 107). [Ps.]-Methodius Patarensis, Epistola de Antichristo, lettre transmise dans le Liber Floridus. Le Sermo Domini in monte, dont l’auteur n’est pas précisé, est probablement d’Augustin (CPL 274), voir aussi l’article 109.

99. Bernardus Claraevallensis, De gratia et libero arbitrio, De diligendo Deo. Anselme de Laon, et non de Canterbury, est l’auteur de trois sermons (1, 2 et 3) super « Intravit Jesus in quoddam castellum » (Luc 10, 38 ; Schneyer, t. 1, p. 289). Bernardus Claraevallensis, Sermones 4 in laudibus Virginis matris. Sermo au singulier indique éventuellement un extrait, comme dans l’article 123.

100. Sermones plures, voir commentaire de l’article 122. Homiliae super ps. Qui habitat (ps. 90) = Homiliae 17 in quadragesimo.

101. Canticum Athanasii : le Symbolum Quicumque du ps.-Athanase (CPL 167) ?

102. Sermones Gregorii = homiliae ? (ce titre recouvre un homiliaire dans Paris, BNF, lat. 813-814). Vita B. Job = Pierre de Blois, Vita s. Job, ou Compendium in Job (non répertorié dans BHL). Ce texte est contenu entre autres dans Valenciennes, BM, 516 (Saint-Amand, XIIe + XIIIe s., Vies de saints).

103. Bernardus Claraevallensis, Sermones (22) de conversione ad clericos.

104. In Apocalypsim libri 3 (RB 1640 ; CPL 1363 ; Laistner et King, p. 25-30, pas de version abrégée de ce texte). In librum patris Tobiae allegorica expositio (RB 1608 ; CPL 1350). Geriacus abbas désigne vraisemblablement Guerricus Tornacensis ou Igniacensis, dont les sermons sont répertoriés par Schneyer, t. 2, p. 248-252.

105. De tabernaculo Moysi libri 3 (CPL 1345), De templo Salomonis (CPL 1348).

106. CPL 1351

107. CPL 1351

108. Gregorius, De vera penitentia = éventuellement l'Epistola de vera penitentia de Pélage (CPL 743). Les auteurs possibles d’un Sermo de dedicatione ecclesie sont innombrables. La mention insertus Hugoni indique soit que le texte principal, non annoncé, était d’Hugues (mais on ne trouve aucun texte d’Hugues dans les manuscrits dont la cote fait défaut), soit qu’il y a eu une erreur de transcription de la cote, et qu’il faudrait remplacer 134 par un numéro compris entre 135 et 139, qui contiennent des textes d’Hugues : précisément l’article IV/5, qu’on peut identifier avec III/135, contient un De vera penitentia anonyme.

109. De vanitate mundi (Goy 2.2.4.5), De arca Noe (Goy 2.2.4.3. et 2.2.3.4), De septem donis Spiritus sancti (Goy 2.2.5.5). De sacramentis christianae fidei (Goy 2.2.3.9). Valenciennes, BM, 207 (Saint-Amand, XIIe s.) contient lui aussi la première partie du De sacramentis, suivie par un Quoddam miraculum ad laudem et honorem perpetue Virginis Dei genitricis Marie, inc. Apud omnipotentem Dominum numquam procul dubio fui (= miraculum de imagine, non répertorié par BHL). De plus, le contenu de Valenciennes, BM, 208 (Saint-Amand, XIIe s.) correspond à celui de l’article 136.

110. Voir le commentaire de l’article 135.

111. Hugo de S. Victore, Sententiae de divinitate (Goy 2.2.3.6), ou Summa sententiarum (Goy 2.4.1.4, douteux), ou De sacramentis christianae fidei (Goy 2.2.3.9), ce dernier texte portant parfois le titre de Liber sententiarum de veteri/novo testamento (voir l’annotation du manuscrit non coté dit « Cyprianus »). Adnotationes elucidatoriae in Threnos Jeremiae (Goy 2.2.2.8). Les lettres, dont l’auteur n’est pas précisé ici, sont éventuellement adressées à Bérenger de Tours, d’après IV/7.

112. Hugo de Folieto, De claustro animae. Voir aussi l’article 307.

113. Le terme postillae indiquerait Hugues de Saint-Cher comme auteur (RB 3632-3640), mais les textes qui entourent ce traité orienteraient plutôt vers Hugues de Saint-Victor. Ce titre pourrait alors désigner ses Adnotationes elucidatoriae in Pentateuchum (Goy 2.2.2.2), texte qui paraît figurer aussi, sous un autre titre, en tête de l'article suivant. Est-ce une redite ? Une erreur de classement a pu également placer un ouvrage d’Hugues de Saint-Cher parmi ceux d’Hugues de Saint-Victor.

114. Notule super Genesim, Exodum et Leviticum : Douai, BM, 362 (Marchiennes, XIIe s.) et BM, 365 (Anchin, XIIe s.) contiennent des Expositiones super Genesim, Exodum, Leviticum, qui correspondent aux Adnotationes elucidatoriae in Pentateuchum d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.2.2). Le titre que porte ce traité dans Douai, BM, 365, Hugonis de Sancto Victore super prologum b. Hieronymi in Pentateuchum, incite à un rapprochement avec le texte contenu dans le manuscrit non coté dit « Papias » ; de plus, Douai, BM, 365 contient aussi la Relatio miraculi présente dans l’article 160. Tractatus de libero arbitrio (Goy 2.4.1.9, texte pseudépigraphe, en réalité de Vivien de Prémontré ?), mais peut-être faut-il inverser les termes de gratia et de libero arbitrio, et proposer pour auteur saint Bernard ou saint Augustin ? Hugo de S. Victore, De sapientia animae Christi (Goy 2.2.3.8). Expositiones diversarum auctoritatum et materiarum in sacra scriptura repertarum : voir l’article 0/1. Hugo de S. Victore, De amore sponsi ad sponsam (Goy 2.2.4.7). De virtute orandi (Goy 2.2.5.7), voir aussi l’article 277.

115. Hugo de Sancto Victore, Homilie 1-19 in Eccle. (RB 3812, douteux pour Goy 2.4.1.16). La dernière homélie porte en effet sur le premier verset du chapitre iv sur les douze que comporte l’Ecclésiaste. Cette précision sur le contenu permet de privilégier ce texte plutôt que le commentaire d’Hugues de Saint-Cher, présent dans l’article 142. De ordinatione claustri materialis = livre 2 du De claustro animae d’Hugues de Fouilloy.

116. Hugo de S. Caro, In Sap. (RB 3684-3685), In Eccle. (RB 3679-3681).

117. Hugo de S. Caro, In Is. (RB 3688-3689).

118. Hugo de S. Caro, In Luc. (RB 3721 ou 3722).

119. Hugo de S. Caro, In Jo. (RB 3723 ou 3724).

120. Hugo de S. Caro, In Apoc. (RB 3769, 3770 ou 3771).

121. Hugo de S. Victore, De institutione novitiorum et de disciplina monachorum = De disciplina religiosorum (Goy 2.2.5.1). Ivo Carnotensis, De sacramento dedicationis = sermon 4. De sacramento neophitorum = sermon 1 du même auteur. Le manuscrit 249 de la BM de Valenciennes (XIIe s., Saint-Amand) contient dans l’ordre : Gilbert Crispin, Dialogus inter judeum et christianum (voir article GP) ; Libellus Ivonis Carnotensis de sacramento dedicationis ; Id, De sacramento neophitorum, ainsi que les sermons 2, 3, 5 ; Hildebertus Cenomannensis, Divini mysterii expositio et autres pièces (voir article 106) ; Hugo de S. Victore, De institutione novitiorum ; et des extraits divers. Ces textes sont tous présents à Vicoigne. Drogo abbas S. Johannis Laudunensis, Meditatio in passionem et resurrectionem Christi, éd. PL 166, col. 1515-1546, même titre dans Valenciennes, BM, 196, XIIe s. (?) provenant de Saint-Amand.

122. [Ps.]-Cyprianus Carthaginensis, De duodecim abusivis saeculi (CPL 1106). Les Recapitulationes super Genesim, Exodum, Leviticum et Numeros désignent éventuellement des vers mnémotechniques du type de ceux que contient Valenciennes, BM, 22, provenant de Spanheim, intitulés Recapitulationes Veteris Testamenti. Hugo de S. Caro, Postille in Genesim (RB 3632) serait éventuellement mieux placé comme partie de l’article 139, d’autant plus que dans la liste alphabétique, cet article suit immédiatement le n° 138. Expositio quedam brevis super orationem dominicam = éventuellement [Cyprianus Carthaginensis], Liber de dominica oratione (CPL 43), puisqu’un autre texte est attribué à cet auteur dans ce même recueil, mais beaucoup d’autres auteurs sont possibles, parmi lesquels Hugues de S. Victor, Super orationem dominicam (Goy 2.2.5.6). Hieronymus, Ep. 22 ad Eustochium de virginitate servanda. Commonitorium cuiuslibet episcopi : ce texte (éd. PL 96, col. 1375-1380, parmi des textes anonymes du VIIIe siècle) a été également été attribué au pape Léon IV [ps.], avec le titre d'Admonitio synodalis (S. Kuttner et R. Elze, A catalogue of canon and roman law manuscripts in the Vatican Library, 1986 [Studi e Testi 322, p. 120]).

123. Flavius Josephus, Antiquitates judaicae, libri 20, interpr. Rufino Aquileiensi ; De bello judaico libri 7, interpr. Rufino Aquileiensi. De nombreux manuscrits, répertoriés par F. Blatt, contiennent à la fois, et dans des organisations variées, tout ou partie de ces deux ouvrages. Petrus Pictaviensis, Genealogia et chronologia patrum ab Adam usque ad Christum. Ce dernier texte figure également dans Auxerre, BM, 145 (132), manuscrit de Saint-Marien.

124. Historia scholastica (RB 6543-6564). La partie concernant les Actus Apostolorum (RB 6565) est en réalité de Petrus Pictaviensis. Dans ce manuscrit, elle se présentait apparemment séparée du texte précédent. Goffridus ou Galfridus de Trano, Summa super rubricas Decretalium (RFHMA, t. 5, p. 175) : ce texte semble mal placé ici, mais la cote se lit indiscutablement « 151 ». Cependant, il se trouve que la cote 251, au milieu des livres de droit, n’est pas occupée : 151 pourrait alors être une erreur, pour 251. Hieronymus, Liber hebraicarum questionum in Genesim (BHM 200). [Ps.] Hieronymus, De decem temptationibus populi Israel in deserto (BHM 409). Le De questionibus hebraicis in libros Regum et Paralipomenon (BHM 412) a été attribué à tort à saint Jérôme.

125. Cet article regroupe les commentaires de Gilbert de la Porrée sur plusieurs des Opuscula sacra de Boèce : 1. « Quomodo Trinitas unus Deus ac non tres dii sunt » sive de trinitate (CPL 890) ; 3. « Quomodo substantiae in eo, quod sint, bona sint » sive De hebdomadibus (CPL 892) ; 5. Liber contra Eutychen et Nestorium de duabus naturis et una persona Christi (CPL 894). Valenciennes, BM, 197 (Saint-Amand, XIIe s.) contient le premier et le troisième texte. Historia scolastica Petri Comestoris (voir l’article 151).

126. Boethius, De consolatione Philosophiae (CPL 878). Eusebius Cesariensis, Historia ecclesiastica, transl. Rufino Aquileiensi (RFHMA, t. 4, p. 394).

127. Historia scolastica ou tripartita. Le prologue est de Cassiodore (RFHMA, t. 3, 1970, p. 150-151).

128. Vitae Patrum (BHL 6524-6547). Voir aussi l’article 175 : De vitis Patrum.

129. Joannes Cassianus, De decem collationibus patrum (Conlationes, CPL 512, première partie). Translatio s. Stephani Constantinopolim [interpr. Anastasio Bibliothecario] (BHL 7857-7858). Chrisostomus de reparatione lapsi = soit [Ps. Johannes] Chrysostomus, en réalité Johannes mediocris, De reparatione lapsi primi hominis (CPL 922 ; CPPM I/1308), soit plutôt Ad Theodorum lapsum libri 1-2 (CPG 4305), texte qui porte précisément ce titre à Belval.

130. CPL 512, deuxième et troisième parties.

131. Les deux premiers titres de cet article paraissent coïncider, l’un avec le Liber de vita et moribus philosophorum de Gualterius Burlaeus (Bloomfield, n° 1475), ou avec le Breviloquium de vita et moribus philosophorum de Johannes Guallensis (Bloomfield, n° 1098 ; Glorieux, n° 322 c), l’autre avec un ouvrage de grammaire, soit l’Elementarium de Papias (Bursill-Hall, Census, p. 315, liste de manuscrits) dit aussi Rudimentum, soit des Rudimenta grammaticae anonymes (Bursill-Hall, Census, manuscrits aux n° 24.2 ; 24.3 ; 288.145.2). Le reste du recueil étant constitué de textes historiques, on peut proposer aussi pour le Rudimentum le De viris illustribus seu De vita et moribus virorum illustrium tum sanctorum quam aliorum philosophorum de Johannes de Columna (RFHMA, t. 3, p. 516 ; Kaeppeli, n° 2251), ainsi qu’un abrégé d’histoire ancienne. L’incipit Egipti sapientes est celui du De gestis Alexandri de Julius Valerius. L’incipit Sapientissimi Egiptii est celui des Gesta Alexandri Magni, texte anonyme. [Ps.] Dares Phrygius, De excidio Troiae ou Historia Troianorum (RFHMA, t. 5, p. 517), texte présent aussi dans Douai, BM, 880 (Anchin, fin du XIIe s.). Homerus Asianus, In historiam troianam carmen latinum. Caius Julius Caesar, De bello gallico (Reynolds et Wilson, p. 35-36). Il n’existe apparemment pas de version abrégée de l'Historia romana de Paul Diacre (CPL 1181), mais la dénomination d'abbreviatio se justifie peut-être par le fait que Paul Diacre se sert du Breviarium d’Eutrope (MGH, Auctores antiqui, II, 4). C. Sallustius Crispus, De bello Cathilinaris (sic) = De conjuratione Catilinae. De bello Jugurtino (Reynolds et Wilson, p. 341-347).

132. Paulus Orosius, Historiae adversus paganos (CPL 571). De miseria mundi renvoie éventuellement au même texte, qui porte également le titre d’Ormesta (au sens de miseria ou calamitas) mundi. La chronique d’Eusèbe de Césarée, traduite par Jérôme (BHM 203), a été continuée par Prosper d’Aquitaine = Epitoma chronicon ab a. 379-445 (Potthast, t. 2, p. 941). Sigebertus Gemblacensis, Conographia, sic pour Chronographia [de 381 à 1111] (Potthast, t. 2, p. 1016-1017). Valerius Maximus, Factorum et dictorum memorabilium libri 9 (Reynolds et Wilson, p. 428-433). Vita s. Gaugerici ep. Cameracensis (11/VIII, BHL 3268-3291). Des extraits de ce dernier texte figurent dans les Annales de Hainaut de Jacques de Guise, IX, 18-21 et 22-24 = BHL 3287 et 3289.

133. Robertus monacus de S. Remigio, Historie Jerosolimitane libri 9 (Potthast, t. 2, p. 978-980). Fulcherius Carnotensis, Historia hierosolymitana (RFHMA, t. 4, p. 601). Relatio miraculi in regione Saxonum facti tempore Heriberti Coloniensis = Miraculum s. Magni de saltantibus factum tempore Heriberti episcopi Coloniensis, narratio Otberti (Vita s. Magni, BHL 5156 ou 5157). Ce texte (BHL 5156) est présent au f. 3 de Douai, BM, 365 (Anchin, XIIe s.), recueil déjà évoqué à propos de l’article 140. Il figurait aussi à Belval (Charleville-Mézières, BM, 246D/II, f. 261v-262). L’Historia Mahometi versificata désigne éventuellement un texte attribué à tort à Hildebertus Cenomannensis et dû en réalité à Embricho Moguntinus (éd. PL 171, col. 1343-1366), ou les Otia de Machomete de Galterus de Compendio (RFHMA, t. 4, p. 632). Ce texte figure aussi dans l’article 166. Les deux mentions, Descriptio locorum circa Jerusalem adiacentium, et Figura de situ Jerusalem et locis adiacentibus, sont-elles un doublet ? Peut-être le De situ Jerusalem et de locis sanctis de Bède (CPL 2332), mais d’autres textes sont possibles, en particulier le De situ locorum Terrae sanctae de Fretellus, texte présent aussi dans Douai, BM, 882 (Marchiennes, XIIe s. ex.), manuscrit qui contient aussi le texte de Foucher de Chartres et l'Historia Machometi versificata, présents tous deux dans l’article 160. Genealogia brevis comitum Flandriae (RFHMA, t. 4, p. 663) ?

134. Vincentius Bellovacensis, Speculum historiale, exemplaire complet (Kaeppeli, n° 3987). La mention relative au deuxième volume, non coté (d’où le « bis » qui lui a été affecté), indique que la cotation est postérieure à la disparition de ce volume. La prise de Valenciennes à laquelle il est fait allusion ici, est soit celle de 1567, soit celle de 1677. La date de 1567 paraît plus probable, puisque le manuscrit d’Eustache de Lens, entré à Prémontré au plus tard en 1662, figure encore dans le catalogue alphabétique de Vicoigne (art. 110). Ce volume (Soissons, BM, 3) avait déjà échappé aux flammes et avait été racheté à Valenciennes en 1476, ce qui suggère que d’autres occasions de destructions de manuscrits, liées ou non à des guerres, ont certainement existé. Historia Pilati, ou Gesta/Acta Pilati (RB 179).

135. Galfridus Monumetensis, Historia Britannorum (RFHMA, t. 4, p. 620-622), f. 1-54 de Valenciennes, BM, 792. Prophetia Merlini = Libellus Merlini, livre 7 de l'Historia Regum Britannie (ibid., p. 623), § 112-117 de l’éd. N. Wright, t. 1. Historia Britannorum versificata : parmi les textes figurant dans Valenciennes, BM, 792, deux peuvent répondre à cette désignation : soit l'Historia Britannorum in versibus 28 (f. 54v), soit l'Historia Britonum versificata attribuée au ps. Alexander Nequam (f. 55-82). Historia Britannorum Guilelmi Malmesberiensis monachi (Potthast, t. 1, p. 558) = Gesta regum Angliae, f. 85-158 de Valenciennes, BM, 792. Les Leges Willelmi Regis Anglorum se placent dans le livre 3, entre les § 297 et 298 de l’éd. PL 179, col. 955-1392. Elles ne figurent apparemment que dans la famille A de manuscrits (quatre exemplaires recensés). Plutôt qu’à la Prophetia Merlini, qui est bien le livre 7 de l'Historia Regum Britannie (RFHMA, t. 4, p. 623), la mention Merlini Ambrosii expositio lib. 7, pourrait renvoyer à l'Explanatio in prophetiam Merlini d’Alain de Lille, qui figure aux f. 159-224 de Valenciennes, BM, 792 sous le titre Expositio Mellini Ambrosii. D’après M.-Th. d’Alverny, Alain de Lille. Problèmes d’attribution (Alain de Lille, Gautier de Châtillon, Jakemart Giélée et leur temps, 1980, p. 27-46), ce texte serait attribué à tort à cet auteur. Annales quedam de gestis Britonum, Saxonum, Danorum et Normannorum, f. 231-237 de Valenciennes, BM, 792. La date de 165 pour les Annales brevissime est une mauvaise lecture pour 1065, que le recours au manuscrit permet de corriger, puisque ce texte figure aux f. 238v-259 de Valenciennes, BM, 792.

136. Godefridus Viterbiensis, Pantheon (RFHMA, t. 5, p. 170). Pour Martinus, voir aussi les art. 175, 176 et 422. S’il ne s’agit pas de la Chronica romanorum pontificum et imperatorum de Martin de Troppau (RFHMA, t. 7, p. 489-490), texte assez répandu, y compris à Vicoigne (art. 422), on peut penser à Martinus Fuldensis (RFHMA, t. 7, p. 486) ou à Martinus monachus Pictaviensis, auteur d’une Historia monasterii Novi Pictaviensis (RFHMA, t. 7, p. 490).

137. Aristoteles, Historie animalium libri 10, interpr. Guillelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 66, voir aussi l’article 169). Historia metrica Mahometi : voir l’article 160, où sont proposées les attributions au ps. Hildebertus Cenomannensis, en réalité Embricho Moguntinus, ou à Galterus de Compendio. Pour l'Alia historia Mahometi... prosaico sermone, plusieurs identifications sont possibles : soit une Vita Mahometi anonyme, soit la Doctrina Mahometi d’Hermannus Sclavo, soit le Tractatus contra Machometum de Raimundus Martini de Sobiratis (Kaeppeli, n° 3399 suppl.), ou encore des textes d’Alain de Lille, et d’autres auteurs.

138. Hugo de S. Victore, Canticum pro assumptione b. Mariae (Goy 2.2.5.8, ce titre attesté). Les titres des miracles suivants paraissent renvoyer à des miracles de la Vierge, sauf 2, Descriptio qualiter [sudarium ?] Domini sit delatum ab Jerosolimis (numéros BHL compris entre 4209 et 4214), et Relatio vel passio imaginis facta in Beritho (BHL 4227) qui sont relatifs à la passion du Christ. Sermo quidam brevis de celebritate (sic) animarum : éventuellement de celebratione missarum ? Vita s. Hugonis Cluniacensis (29/IV ; BHL 4007-4015). Bernardus Claraevallensis, Vita s. Malachie (3/XI ; BHL 5188-5189). Vita s. Servatii episcopi Tungrensis (13/V ; BHL 7611-7641, éventuellement 7633 si c’est le texte qui figure dans Valenciennes, BM, 514), ce texte présent aussi dans l’article 174. Vita s. Bernardi abbatis (20/VIII ; BHL 1207-1238).

139. Ricardus de S. Victore, De Trinitate libri 6. De interiori homine = soit De statu interioris hominis (Is. 1, 5-6) RB 7333, soit De eruditione interioris hominis (Dan.) = RB 7338. De contemplatione peut correspondre soit au De gratia contemplationis, ou Benjamin maior (RB 7324), soit au De preparatione animi ad contemplationem, aussi appelé Beniamin minor (RB 7325) ; il pourrait s’agir aussi de l’ensemble des deux traités. Ricardus de S. Victore, In visionem Ezechielis (Ez. 1, 5-10) = RB 7337.

140. Ricardus de S. Victore, In visione Ezechielis (Ez. 1, 5-10) = RB 7337. Aristoteles, Historie animalium libri 10, interpr. Guillelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 66), De progressu animalium liber 1 (Lacombe, n° 67), De motu animalium liber 1 (Lacombe, n° 68). À rapprocherdes articles 166 et 367.

141. Nicolaus de Hanapes, Exempla sacre scripture (Kaeppeli, n° 3094). Guillelmus de Lanicea, Dieta salutis (Bloomfield, n° 2301).

142. Vita s. Martini episcopi (11/XI, BHL 5610-5652 : soit par Sulpice Sévère, soit par Paulin de Périgueux, soit par Grégoire de Tours, ou par d’autres auteurs). Vita s. Brictii episcopi : Sulpitius Severus, Dialogi (BHL 1451) ou Gregorius Turonensis (BHL 1452-1454). Vita s. Ambrosii episcopi (soit l’évêque de Cahors = BHL 369-374 ; soit l’évêque de Milan = BHL 377-381). Dialogi Severi de vita s. Martini (BHL 5614-5616). Passio s. Blasii episcopi et martyris (BHL 1370-1380, éventuellement la Passio s. Blasii par Guarimpotus Neapolitanus, ou la Passio metrica s. Blasii par Altmannus de S. Floriano). Saint Biaise était l’un des patrons de Vicoigne.

143. Vita s. Norberti (6/VI, BHL 6248-6250) et de principio huius nostre ecclesie Viconiensis : il s’agit probablement de deux textes différents, car aucune des vies de saint Norbert ne fait allusion aux débuts de Vicoigne. En revanche, la chronique de Vicoigne, attribuée à Nicolas de Montigni, sacristain vers 1305-1308 (RFHMA, t. 5, p. 546 : Historia monasterii Viconiensis) est intitulée Fundatio coenobii Viconiensis sive brevis historia canonicorum Ordinis S. Augustini. Le seul exemplaire conservé, Valenciennes, BM, 530 (485), XVIe s., porte précisément à la p. 239 la note suivante, qui se réfère de façon indubitable au manuscrit décrit par l’article 172 : « Exemplar de principio institutionis hujus ecclesie Viconiensis, prout habetur in libello quodam ubi vita b. Norberti continetur ». Aux p. 261-264 de Nancy, BM, 1765 (992/18), figure un extrait intitulé De principio ecclesiae Viconiensis qui correspond à toute la partie primitive de la chronique (18 § dans l'éd. MGH, SS, t. 24, 1879, p. 294-313), mais ne comprend pas la Continuatio auctore Nicolao. Hugo a rajouté en tête la mention suivante : « Viconia. Ex ms. antiquo Viconiensi ». Elisabeth Schonaugiensis, Liber viarum Dei = Vita s. Elisabeth, cap. VI. Revelatio assumptionis B. Marie = Id., Visio de resurrectione B. Mariae (Visiones II. 31, alias IV, prol., BHL 5355). Ces deux textes, avec toutefois le titre de Resurrectio au lieu de revelatio assumptionis pour le deuxième, figurent à la suite dans Douai, BM, 865 (Anchin, XIIe s., vies de saints).

144. Jacobum Zannensem (sic pour Januensem) = Jacobus de Voragine, Legenda aurea (RFHMA, t. 6, p. 137-138 ; Kaeppeli, n°2154), voir aussi l’article 175. La Vita s. Servatii (BHL 7611-7641) est aussi présente dans l’article 167.

145. Chronica Martini (voir les articles 165, 176 et 422). Legenda aurea per fratrem Jacobum Januensem compilata (voir l’article 174). De Susanna (BHL 7937 : Passio, ou Epitome metricum, extrait de Flodoard, De Christi triumphis apud Italiam, VII, 1). [Ps.]-Marbodus Redonensis, Versus Sybillae (Oracula Sybillina) de die judicii. De Maria Magdalena (BHL 5439-5513, éventuellement le chapitre xxvi du livre 1 du De triumphis Christi et sanctorum Palestinae de Flodoard, intitulé De Magdalena, Lazaro et Josepho justo). Passio s. Agnetis (BHL 156-167, les passions métriques sont répertoriées aux numéros BHL 159-164). De vitis Patrum (BHL 6524-6547), à rapprocher de l’article 155. Hieronymus, Vita Malchi (21/X, BHL 5190 ; CPL 619 ; BHM 263). De s. Marina (17/VII, BHL 5528-5530), soit un extrait des Vitae Patrum, soit l’une des deux vies métriques (BHL 5530 et 5530c) de sainte Marine. Vita s. Mariae Egiptiacae (BHL 5415-5421, soit Flodoard, De triumphis Christi et sanctorum Palestinae, lib. 3, cap. 4 = BHL 5418, soit Hildebertus Cenomannensis = BHL 5419-5420, soit Vita metrica = BHL 5421). Hieronymus, Vita s. Pauli primi eremitae (BHL 6596 ; CPL 617 ; BHM 261). De s. Maugaldo (sic), voir : Marbodus Redonensis, Vita s. Magnobodi ep. Andegavensis (16/X, BHL 5153). De Congdalo (sic) = Speculum historiale, 27, 88, ou Marcus Ratisponensis, Visio Tnugdali. De s. Patricio (17/III, BHL 6492-6518, éventuellement Henricus de Salteria, Purgatorium s. Patricii = BHL 6510-6512). Girardus Alverniensis, Abbreviatio figuralis historiae, dédiée en 1272 à Ivo I, abbé de Cluny, cité ici à tort comme auteur (RFHMA, t. 5, p. 147-148 : Girardus de Antwerpia). Ce texte est présent également dans l’article 176, à moins qu’il ne s’agisse d’un doublet.

146. Chronica Martini (voir les articles 165, 175 et 422). Abbreviatio figuralis historie a D. Ivone Cluniacensi abbate (voir l’article 175). De miseria hominis = ou Anselmus Cantuariensis, Meditatio I de humanae conditionis dignitate et miseria, ou Innocent III, De miseria humanae conditionis (Bloomfield, n° 3618), ou encore pièce anonyme en 127 vers (Bloomfield, n° 6403 ; Walther, n° 20245). Le même titre figure dans l’article 312. Rationes eorum que aguntur circa officium divinum : texte non identifié. Jacobus de Vitriaco, Abbreviata legenda de mirabilibus mundi = Historia hierosolymitana abbreviata (RFHMA, t. 6, p. 142-143). Ægidius Romanus, De regimine principum, domus et civitatis (Zumkeller, n° 54 : De regimine principum ; Glorieux, n° 400q : même titre), voir aussi les articles 184 et 185. [Ps.] Marbodus Redonensis, Proverbia Catonis philosophi (Bloomfield, n° 6242 ; Walther, n° 19923). Flores Senece, Flores Tullii : Valenciennes, BM, 181 (Saint-Amand, XIIe s.), présente aux f. 113-117v un florilège alphabétique avec des extraits de Cicéron et de Sénèque (Munk-Olsen, t. 2, p. 871, Floril. C. 61.5). [Ps.] P. Ovidius Naso, De vetula.

147. Voir l’article 166.

148. [Honorius Augustodunensis], Gemma anime de divinis officiis, présent aussi en tête de Douai, BM, 357 (Anchin, XIIIe s.). Innocentius III, De officio et ordine missae.

149. Robertus ne peut pas désigner Rupert de Deutz, son Liber de divinis officiis étant dédié à Cuno, évêque de Ratisbonne. Aucun texte de Pascase Radbert ne convient non plus. En revanche, le Liber officialis (De divinis officiis libri 4) d’Amalaire de Metz est dédié à Louis le Pieux, comme le montre l'Epistula ad Ludovicum imperatorem de officiali libro (CSLMA, t. 1, AMAL. 14). Expositio Eustachii [de Lens] super canonem : voir note 107. Expositio symboli, et de horis diei quid sanctificent, et liber de officiis : cet énoncé ne permet pas de décider s’il s’agit là de traités différents, ou de l’énumération de chapitres d’un même ouvrage. La désignation du Liber quidam de officiis ecclesiasticis, du Tractatus alius de divinis officiis, du Tractatus quidam de officio misse est également trop vague pour permettre des identifications assurées. Joannes de Garlandia (ad [Fulk Bassett, 1244-1259] episcopum Londinensem), De mysteriis eclesie. Le titre de Tractatus de numero et ordine sacramentorum et misse sacrificio n’est relevé par Goy pour aucun des traités attribués à Hugues de Saint-Victor ; cependant le De sacramentis Christianae fidei (Goy 2.2.3.9) traite des sacrements au livre 2, pars 6-15, et fait allusion à la messe à la pars 8, cap. XIV. A défaut, le De officiis ecclesiasticis de Robertus Paululus, édité (PL 177, 405-456) dans l'Appendix ad Hugonis opera dogmatica pourrait éventuellement convenir. Le Liber quidam de sacramentis est peut-être un doublet, dû aux multiples renvois nécessités par le classement alphabétique du catalogue. Les trois occurrences du tractatus de divinis officiis peuvent relever de la même explication, mais la mention alius indique qu’il se trouvait au moins deux textes portant ce titre dans le recueil

150. Expositio super Regulam b. Augustini (Kaeppeli, n° 2016, vers 1248-1254).

151. Repertorium plurimorum auctoritatum diversarum et aliarum rerum : ce titre pourrait s’appliquer à la table alphabétique de la Catena aurea de Thomas d’Aquin (Glorieux, n° 14 ae, ak, ap, aq), dont le prologue dans Toulouse, BM, 47 (I, 198) commence par ces mots : Prologus in tabulam seu repertorium auctoritatum et dictorum notabilium... Le fait que les ouvrages de cet auteur sont regroupés à Vicoigne entre les cotes 331 et 360 affaiblit toutefois cette hypothèse d’identification.

152. En réalité Hugues de Saint-Cher, Liber de doctrina cordis (Bloomfield, n° 4038, avec attribution à Gerardus de Leodio). L’identification de l’auteur est dûe à G. Hendrix (voir son édition, H. S. Caro 's Traktaat De doctrina cordis, Leuven, Bibliotheek van de Faculteit Godgeleerdheid, 1995). Kaeppeli, plus ancien, n’a pas de référence pour cet ouvrage. Gilbertus Porretanus, Pictaviensis episcopus, Sermo quidam de natali Domini (Schneyer, t. 2, p. 187, T6). Ce sermon figure entre autres dans Valenciennes, BM, 197 (Saint-Amand, XIIe siècle), aux f. 87v-88, en compagnie d’autres textes de Gilbert de la Porrée (In Boetii de Trinitate, In Boetii de duabus naturis Christi), également présents à Vicoigne (III/152).

153. Ægidius Romanus, Liber de regimine principum (Zumkeller, n° 54). Voir aussi les articles 176 et 185. Aristoteles [Ps., interprete Johanne Hispalensi], Secretum secretorum, voir G. Lacombe et al., Appendix I, p. 93).

154. Hugo Ripelin, Compendium theologice veritatis (Kaeppeli, n° 1982 ; RS 368). Voir aussi les articles 188, 310, 311. De regimine principum fratris Egidii ad regem Philippum pulchrum, voir les articles 176 et 184. Ps.-Martinus Bracarensis, Formula honeste vite ad regem Mironem Hispanie (Bloomfield, n° 3609 ; CPL 1090), voir aussi l’article 99. Guibertus Tornacensis, Eruditio regum [et principum] ad s. Ludovicum, éd. A. De Poorter, 1914 (Philosophes belges, 9).

155. Alanus Insulensis, De regulis sacrae theologiae, ou Regulae celestis iuris. Voir aussi l’article 365.

156. Les premières mentions de cet article font penser au sommaire d’un ouvrage dont le titre serait manquant, ou à un recueil d’extraits, qu’il n’a pas été possible d’identifier. Il a donc été décidé de le ranger dans la rubrique [Florilegium]. Il paraît impossible de trancher entre plusieurs hypothèses concernant le De creatione primi hominis : un texte portant ce titre (inc. Verbum bonum vita sapiens) est attribué à Hugues [de Saint-Victor ?]. Il figure entre autres dans Douai, BM, 366 (Marchiennes, XIIe siècle). R. Goy le recense sous le titre de De tribus diebus (2.2.3.5), sans citer l’exemplaire de Douai. Ce titre peut désigner aussi le chapitre II du tractatus 3 de la Summa sententiarum attribuée à Hugues de Saint-Victor de façon douteuse (Goy 2.4.1.4), inc. Hiis excussis restat agere de creatione hominis. Des Sententiae de creatione primi hominis attribuées à Drogo cardinalis figurent au f. 11v de Valenciennes, BM, 196 (Saint-Amand, XIIe siècle). J. Leclercq (« Drogon et saint Bernard », RéAug., t. 43, 1-2, 1953, p. 19-20) a démontré qu’il s’agit en réalité d’extraits de sermons de saint Bernard.

157. En réalité Hugo Ripelin. Voir aussi les articles 310 et 311.

158. Joachimus Florensis, Expositio super Apocalypsim, partes I-VI (RB 4016) ? Un commentaire sur Jérémie (RB 4039) a été attribué à tort à cet auteur. Guillaume de Saint-Amour, Collectio catholice et canonice scripture (Glorieux, n° 160 1), texte présent aussi dans l’article 204.

159. [Ps.]-Vincentius Bellovacensis, Speculum morale, œuvre d’un compilateur anonyme de la fin du XIIIe siècle (Kaeppeli, n° 3986).

160. Rainerius Jordanis de Pisis, † 1348, Pantheologia (Kaeppeli, n° 3429).

161. Antoninus ep. Florentinus, † 1459, Summa theologiae I-IV (Kaeppeli, n° 239 : Summa moralis ; RS 69).

162. Raimundus de Pennaforti, † 1275, Summa de casibus penitentiae l. 1-3 (Kaeppeli, n° 3407). La Summa de matrimonio (Kaeppeli, n° 3408) en constitue le quatrième livre (Diaz y Diaz, n° 1324), voir les articles 199 et 203. Innocentius papa IV (1243-1254), Constitutiones novae, novellae, ou novissimae (DDC, t. 7, col. 1029-1062, en particulier 1031 ; RFHMA, t. 6, p. 246-248). Des Constitutiones novissimae, ou Decretales d’Innocent IV, accompagnées de l'apparatus de Garsias, figurent dans Douai, BM, 602 (Anchin, XIVe siècle).

163. Summa virtutum : éventuellement celle de Guillaume Péraud (Bloomfield, n° 2118 ou 5079), mais d’autres auteurs sont possibles : Guillelmus de Militona, Thomas d’York, [Ps.]-Thomas d’Aquin (Bloomfield, n° 2273, 5279) ; il existe aussi des Summe virtutum anonymes (Bloomfield, n° 3068, 31 13, 3602, 5775, 6481).

164. Summa vitiorum : éventuellement celle de Guillaume Péraud (Bloomfield, nos 4983 ou 6042), mais d’autres auteurs sont possibles : [Ps.]-Robert Grossetête, Hugues de Saint-Victor ? Henricus de Frimaria (Bloomfield, nos 5005, 6455, 6456) ; un ouvrage de ce titre est attribué de façon douteuse à Raymond de Pennafort (Kaeppeli, n° 3412) ; il existe également des ouvrages anonymes (Bloomfield, nos 809, 2221, 3430).

165. Voir les articles 196 et 203.

166. Johannes de Friburgo, Summa confessorum (Kaeppeli, n° 2344).

167. Voir l’article 200.

168. Bartholomaeus de S. Concordio Pisanus, † 1347, Summa de casibus conscientiae (Kaeppeli, n° 436)

169. Voir les articles 196 et 199.

170. Voir l’article 189.

171. Philippus cancellarius Parisiensis, † 1236, Summa (RS 698), à distinguer de la Summa de bono, et de la Summa super psalterium. Voir ses sermons à l’article 284.

172. RS 1. À rapprocher des articles 216 et 217.

173. Guillelmus Autissiodorensis, Summa aurea I-IV (RS 281).

174. Johannes Fidanza de Bagnorea dit Bonaventura, † 1274 (RS 111).

175. Voir l’article 209.

176. Voir l’article 210.

177. Godefridus de Fontanis, † 1306, Quaestiones disputatae et Quodlibeta (Glorieux, n° 198 d et e).

178. À rapprocher des articles 206 et 207.

179. À rapprocher des articles 206 et 207.

180. Eustachius Atrebatensis O.M., † 1291, Questiones 14 (Glorieux, n° 313, d à o répertorie en tout 81 quaestiones) ; la Summa theologiae de Robert [Grossetête ?], O.M., porte aussi le titre de Quaestiones IV. Fratris Rugerii [Bacon ?] Ordinis minorum, Tractatus de materia = Quaestiones super lib. Physicorum (Glorieux, n° 312 a et b). Thomas d’Aquin est l’auteur d’un Tractatus de materia (Glorieux, n° 14 dl), circulant parfois sous forme anonyme. Fratris Egidii de Valle pholarium (sic pro scholarium) = Gilles du Val des Écoliers (Glorieux, n° 382 ne répertorie que des sermons, mais pas de Quaestiones). Guillelmus de Marca (sic pro de Mara, † v. 1285 ?) est l’auteur de Quaestiones disputatae (Glorieux, n° 317 b). La position des précisions sur l’Ordre auquel appartiennent les auteurs fait penser qu’il pouvait s’agir de mentions interlinéaires, maladroitement intégrées. Pour une raison similaire, la même imprécision a pu régner au sujet de la répartition des ouvrages entre les auteurs.

181. Frater Petrus peut se rapporter à de nombreux auteurs de commentaires sur les Sentences : Petrus de Aquila O.M. (RS 653), Petrus Aboves O.M. (RS 656), Petrus Aureoli O.M. (RS 657), Petrus de Candia O.M. (RS 665), Petrus Johannis Olivi O.M. (RS 676), Petrus de Palude O.P. (RS 677 ; Kaeppeli, n° 3286), Pierre de Tarantaise, O.P, devenu pape sous le nom d’innocent V (RS 690 ; Kaeppeli, n° 3340). Notule désigne un abrégé, et est employé en particulier pour désigner une version abrégée des Sentences elles-mêmes.

182. Ricardus de Mediavilla, Super 4 sententiarum (RS 722 ; Glorieux, n° 324 a).

183. Ricardus de Mediavilla, 1249 ?-1300 ? (Glorieux, n° 324 c-f) ; Ægidius Romanus, 1247-1316 (Glorieux, n° 400) ; Jacobus de Viterbio Augustini (sic), 1255-1308 (Glorieux, n° 401 ; Zumkeller, n° 441) ; Petrus de Alvernia, † 1304 (Glorieux, n° 210). L’inventaire IV est plus précis sur le contenu de ce recueil.

184. Ægidius de Roma Augustini (sic), 1247-1316 (RS 43/I ; Zumkeller, n° 63 ; Glorieux, n° 400 K). Voir aussi l’article 225. L’expression cum suis correctionibus indique-t-elle qu’il s’agit d’un exemplaire d’auteur du commentaire sur les Sentences, ou de l’exemplaire personnel de Gilles de Rome du texte même des Sentences ?

185. Voir l’article 224.

186. Gregorius IX, Decretalium libri 5 (DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les art. 240, 241, 242 et 248.

187. Johannes Monachi, Apparatus super Sextum Decretalium Bonifacii VIII (DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les articles 244 et 245.

188. Ebredinensi, sic pour Ebredunensi. Henricus de Segusia, Summa super titulis Decretalium (Ch. Lefebvre, « Hostiensis », DDC, t. 5, col. 1211-1227).

189. Gratiani decretum, autres exemplaires aux articles 231 et 246. Plutôt que de Bartolus de Saxoferrato, † 1357, qui est un commentateur de droit civil uniquement, il s’agit probablement de Bartholomeus Brixiensis, auteur d’un Apparatus au Décret de Gratien très répandu, dont le nom a pu être abrégé, mal lu, ou mal reproduit (G. Le Bras, dans DDC, t. 2, 1937, col. 216-217).

190. Gratiani decretum (« Corpus juris canonici », DDC, t. 4, col. 611-614 et 678-680). Autres exemplaires aux articles 230 et 246.

191. Johannes de Ancona, Summa titulorum (1265-1268), présente en particulier dans Bruges, Bibl. publ., 377, manuscrit provenant des Dunes.

192. Innocentius IV, Apparatus super 5 libros Decretalium, vers 1245 (DDC, t. 7, col. 1029-1062 ; RFHMA, t. 6, p. 246-248). Bernardus Compostellanus / Hispanus junior † 1267, auteur de la Margarita, table analytique, et de la Lectura aurea, commentaire (G. Barraclough, dans DDC, t. 3, 1937, col. 777-779). C’est plus probablement de ce dernier ouvrage qu’il est question ici.

193. Boniensis, sic pour Bononiensis. Guido de Baysio, † 1313, Rosarium ou Apparatus in Decretum (G. Mollat, « Gui de Baysio », DDC, t. 5, col. 1007-1008).

194. Voir aussi les articles 226, 241, 242 et 248.

195. Voir aussi les articles 226, 241, 242 et 248.

196. Voir aussi les articles 226, 240, 241 et 248.

197. Glossa in Clementinas [Clementi V] (DDC, t. 6, col. 89-92). Valenciennes, BM, 270 (Saint-Amand, XIVe siècle) contient le commentaire de Jean d’André sur les Clémentines, ainsi que d’autres textes de droit.

198. Joannes Monacus, 1250-1314, Apparatus in Sexto Decretalium = Glosa aurea (R. Naz, dans DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les articles 227 et 245.

199. Bonifacii VIII Decretalium liber [Sextus] (articles « Boniface VIII », DDC, t. 2, col. 941-942, et « Corpus juris canonici », DDC, t. 4, col. 633-635), même texte à l’article 249. Magistri Joannis Monachi cardinalis, Apparatus super 6um Decretalium [Bonifatii VIII] (voir aussi les articles 227 et 244) et super quasdam extravagantes [Bonifatii VIII] (DDC, t. 6, col. 112-113).

200. Decretum Gratiani. Autres exemplaires de ce texte aux articles 230 et 231.

201. Petrus de Salinis, Lectura super Decreto (DDC, t. 6, 1454).

202. [Gregorius IX], Decretalium libri quinque. Voir aussi les articles 226, 240, 241 et 242.

203. Bonifacius VIII, Liber 6“' Decretalium (même texte à l’article 245). Henricus de Segusio, Decreta electionum (voir article 228). Guillelmus de Mandagolo, sic pour Mandagoto, Tractatus super electionibus faciendis, composé avant 1294. Plutôt que de Radulphus de Compendio, dont on ne connaît aucun ouvrage, peut-être s’agirait-il de Ricardus Anglicus (S. Küttner, « Ricardus Anglicus », DDC, t. 7, col. 676-681), auteur d’une Summa de ordine iudiciario, présente dans Douai, BM, 644 (provenant d’Anchin, XIIIe + XIVe siècles), avec des Distinctiones du même auteur ? Noter la présence d’un Ordo iudiciarius, sans auteur indiqué, à l’article 374.

204. Summa decreti, v. 1171. Distinguer Joannes Faventinus, † v. 1187, d’un dominicain homonyme (Kaeppeli, n° 2322).

205. Bartholomei Brixiensis † 1258, Quaestiones dominicales et veneriales, ou Brevis summula, ouvrage qui connut un grand succès (G. Le Bras, dans DDC, t. 2, 1937, col. 216-217). La formulation du titre, qui mélange les deux dénominations sous lesquelles cet ouvrage est désigné et paraît incomplète (etc.), pourrait s’expliquer par la présence d’une correction interlinéaire qui n’aurait pas été substituée, mais intégrée au milieu du titre primitif.

206. Martinus Oppaviensis, † 1278 (Kaeppeli, n° 2973). La Margarita martiniana porte sur le Décret, la Margarita Decretalium sur les Décrétales (DDC, t. 6, 837).

207. Summa, textus et apparatus Decretalium : ce titre non attesté s’explique éventuellement par une hésitation, non résolue, sur le terme adéquat.

208. Décrets = collections canoniques, comme celles de Burchard de Worms, d’Yves de Chartres, ou comme le Décret de Gratien (DDC, t. 4, col. 1062). Faute de précisions, il n’est pas possible de savoir de quel apparatus il est question ici.

209. Petrus de Sampsone, Lectura Decretalium (R. Naz, dans DDC, t. 6, col. 1498).

210. Monaldus Justinopolitanus, O.M., † avant 1285, Summa de jure canonico (R. Naz, dans DDC, t. 6, col. 928).

211. Johannes Alamannus (d’Erfurt ou de Saxonia), O.M., XIVe siècle, Tabula utriusque iuris (R. Naz, « Jean d’Erfurt », DDC, t. 6, col. 98-99).

212. Guillemus Durandi, † 1296, Speculum iudiciale (L. Falletti, « Guillaume Durand », DDC, t. 6, aux col. 1034-1052).

213. Digesta ou Pandectae, en cinquante livres (« Corpus juris civilis», DDC, t. 4, col. 648-651). Voir aussi l’article 262. Les livres 1-24 constituent le Digestum vetus (voir l’article 275).

214. Les Repetite prelectiones comportent les cours et les exercices d’application sur le Codex de Justinien, qui fait l’objet des articles 265 et 269.

215. Voir l’article 260.

216. Alexander Tartagnus de Imola, † 1477, Commentum super Codicem. A. Sabbatani, De vita et operibus Alexandri Tartagni de Imola (Quademi di studi senesi, 27), 1972, étudie aux p. 122 sq. les manuscrits, dont la diffusion paraît exclusivement italienne. Le commentaire sur le Codex ne couvre que trois livres, et encore partiellement (p. 78, n. 30). La formulation feliciter est probablement empruntée à l'explicit du manuscrit.

217. Azo, juriste de Bologne, † v. 1220, peut éventuellement être considéré comme le maître de l’auteur de l’article précédent, bien que de façon indirecte. Il est en effet l’auteur d’une Summa Codicis. Ægidius Romanus, Questiones 10 de mensura angelorum (Zumkeller, n° 6 ; Glorieux, n° 400n).

218. Codex Justiniani, en douze livres (DDC, t. 4, col. 645). Voir aussi les articles 261 et 269.

219. Petrus Quesvel, XIVe siècle, O.M., de Norwich, Summa directoria iuris in foro conscientie et iudiciali, somme pour les confesseurs en 4 livres dont chacun peut être utilisé indépendamment des autres (A. Teetaert, dans DTC, fasc. 132, col. 1536).

220. Gofridus de Tranis, † 1245, Summa super rubricas Decretalium Gregorii IX (R. Naz, dans DDC, t. 5, 952).

221. Roffredus/Gaufredus Beneventanus, Libellus super iure canonico.

222. Le Codex Justiniani comporte douze livres dans son intégralité. Cependant le DDC, au t. 4, col. 645, fait remarquer que « les manuscrits du Xe au XIIe siècle n’ont que les livres I à IX ». L’indication du nombre de livres peut ainsi donner une idée de la date de l’exemplaire. Sur le Codex, voir aussi les articles 261 et 265.

223. Libri legis romane institutionis = Justiniani Institutiones, en quatre livres (« Corpus juris civilis », DDC, t. 4, col. 651-652). Voir aussi l’article 273.

224. Lex Francorum salica, éd. MGH, Leges sect. I, IV, 1-2, 1962-1969 (CPL 1813). Bien que le texte de la Loi salique se présente plutôt sous forme d’articles, on peut rencontrer aussi une répartition du Pactus legis salicae en trois livres, l'Edictus domni Chilperici regis pro tenore pacis formant un quatrième livre.

225. Libri 4 Institutionum [Justiniani], voir l’article 271. Deux traductions françaises sont connues : l'une en vers par Richard d’Annebaut vers 1280 (HLF, t. 33, p. 111-112), l’autre en prose par un clerc normand anonyme, éd. F. Olivier-Martin, 1935.

226. Libri 24 = Digestum vetus, en 24 livres (DDC, t. 4, col. 675). Le Digeste figure aussi aux articles 260 et 262.

227. S. Bavonis Gandensis (sic pour Gandavensis). Joannes du Fayt † 1395, Sermones. Douai, BM, 509, daté de 1475-1500 (provenant d’Hasnon, puis du collège anglais de Douai, dont il porte un ex-libris daté de 1774) présente le même titre, mais ne contient pas les Quinque specula. En revanche, Mons, Bibl. publ., 96/313 (provenance non précisée) présente le même contenu, et le même titre de stimulus penitentie pour la cinquième partie, que l’exemplaire de Vicoigne. Jacobus de Gruitrode, Prieur des Chartreux de Liège, Specula omnis status vitae humanae (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 110).

228. Stephanus Tornacensis, Sermones (Schneyer, t. 5, 509-513, énumère quarante-huit sermons en tout. La PL 211, col. 567-476, en compte trente-et-un, dont cinq sur la Nativité). Ailredus Rievallensis, De Jesu puero duodenni. Id., Compendium speculi charitatis. La même association, en ordre inversé, des deux textes d’Ælred s’observe dans Douai, BM, 392 (Anchin, XIIe siècle), mais accompagnée de textes différents de ceux de Vicoigne. Le titre de Disciplinale, rare, pour le De institutione novitiorum d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.5.1), est attesté dans Douai, BM, 380 (Marchiennes, XIVe siècle). Le titre de De oratione ad Deum pour le De virtute orandi d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.5.7) est attesté au moins dans Valenciennes, BM, 43 (Saint-Amand, XIIe siècle). Le même texte figure aussi dans l’article 140. Richardus de S. Victore, De Emmanuele (Is. 7, 14-16), lib. 1-2 (RB 7334).

229. Hermannus de Steeken, ou de Petra, Sermones 50 super orationem dominicam (RB 3240). Anthonius de Butrio Bononiensis, † 1408, juriste. En fait de Speculum confessionale, on trouve sous son nom un texte intitulé Modus confitendi attesté au moins dans Bologna, Coll. di Spagna F. Dionysius de Lemmis (sic pour) Lewis ou RycKel, Speculum conversionis peccatorum (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 75), ou Speculum peccatoris (Bloomfield, n° 985). Jacobus de Gruytrode ou Gruitwede, Speculum aureum anime peccatricis (Bloomfield, n° 6326). Rodericus Sancius de Arevalo, Speculum humane vite. Speculum ecclesie. Hugo de S. Caro, Tractatus de ordine missae, ou Speculum ecclesie (Kaeppeli, n° 1990). Même titre de Speculum ecclesie dans l'article 98. Parmi les auteurs possibles du Tractatus artis bene moriendi, Nicolaus de Dinkelsbühl (Bloomfield, n° 1076, autres attributions possibles), ou Jacobus de Paradiso/Juterborg (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 111). [Ps ?]-Joannes [Charlier de] Gerson, Alphabetum divini amoris.

230. Mauricius de Sulliaco (Schneyer, t. 4, p. 170-177 : quatre-vingt-quinze sermons de tempore et de sanctis). De qualitate virtutis, et qualiter sibi consentientes informet = Julianus Pomerius, De vita contemplativa (CPL 998), lib. 3, cap. 16. De statu animarum defunctorum ante resurrectionem corporum = vraisemblablement le livre 2 du Prognosticon futuri saeculi de Julien de Tolède (CPL 1258), intitulé De animabus defunctorum quomodo se habeant ante ultimam corporum resurrectionem. De origine humane mortis : voir aussi l’article 109 (Julianus Toletanus, Prognosticon futuri saeculi, livre 1) ? En revanche, aucun chapitre des traités attribués à Julien Pomère et à Julien de Tolède ne porte le titre de De conflictu angelorum et demonum in egressibus animarum, ni même un titre approchant. Contra Manicheos qui paterni (sic pour paterniani) dicuntur : il est question des Paterniens dans les Libri 4 ad Turbantium de Julien d’Eclane (CPL 774), et dans les deux traités Contra Julianum d’Augustin (CPL 351 et 356).

231. Étienne Langton (Schneyer, t. 5, p. 466-507 : 457 sermons en tout).

232. Guido Ebroicensis, 1290-1293, Sermones de tempore et de sanctis (Kaeppeli, n° 1400 ; Schneyer, t. 2, p. 319-365). Ce texte est présent aussi dans Valenciennes, BM, 226 (Saint-Amand, XIVe s., sans auteur indiqué), et dans Douai, BM, 461 (Summa sermonum, 1293, provenant des Dominicains de Douai).

233. Nicolaus de Gorran, † 1295, Distinctiones alphabeticae (Kaeppeli, n° 3090), autres exemplaires de ce texte dans le manuscrit NM, et à l’article 314. « Hec sunt verba que locutus est Moyses » est l’incipit du Deutéronome. Summula Raymundi Ordinis Predicatorum : Kaeppeli ne répertorie pas de « Summula » dans la notice consacrée à Raymond de Pennafort (nos 3400-3413), mais les manuscrits subsistants présentent parfois les titres de « Summa abbreviata » (Paris, BNF, lat. 3522A et Bruges, Bibl. publ., 154), et aussi de « Summula » (Bruges, Bibl. publ., 243 et 246 en particulier). Parmi les auteurs possibles de Sermones de tempore et de sanctis prénommés Étienne, Schneyer répertorie au t. 5 Étienne de Vemisy, Étienne de Mont-Saint-Éloi, Étienne de Besançon, Étienne Bérord.

234. Philippus cancellarius Parisiensis, † 1236, Sermones (Schneyer, t. 4, p. 818-868, 723 numéros). Voir sa Summa à l’article 205.

235. Éventuellement Henricus de Colonia I, † 1254 (Kaeppeli, n° 1737-1745).

236. Le seul texte connu du pape Honorius III concernant l’Ordre de Prémontré est une lettre datée du 6 août 1225, adressée à l’évêque de Laon et à l’abbé de Prémontré, concernant des faits de simonie, éditée par G. M. Van der Velden, « Documenten betreffende de Orde van Prémontré verzermeld door Merselius Macharen in 1445 », Analecta Praemonstratensia, t. 58, 1982, p. 35-95, à la p. 83, sous la rubrique Bijlage VII : Privilegium trigesimum quartum. Il est plus probable qu’il s’agisse en réalité de la bulle Apostolicae disciplinae, émanant d’Honorius II (1124-1130) et datée du 16 février 1126, qui confirme l’observance et les possessions des chanoines de Notre-Dame de Prémontré et qui, à ce titre, était fondamentale pour l’ensemble de l’Ordre, d’où le nom de Privilegium generale qui lui est donné (Ph. Jaffé-G. Wattenbach, Regesta pontificum romanorum, t. 1, 1885, p. 828, n° 7244 [5232]).

237. Nicolaus de Biard/Byard, Sermones de dominicis et sanctis (Kaeppeli, n° 3047, son appartenance à l’Ordre des Dominicains n’est pas certaine, voir l’article 319 où il est dit franciscain, et Catholicisme, t. 9, col. 1251 ; Schneyer, t. 4, p. 228-250 : 242 n°). Ses Distinctiones sont citées dans les articles 319, 323, 325.

238. Guibertus Tornacensis (Schneyer, t. 2, p. 282-318, les « sermones ad status » occupent les numéros 188-288). Ce texte figure aussi, mais sans auteur indiqué, dans Douai, BM, 505 (Anchin, XIVe siècle). Voir aussi l’art. 298.

239. Plutôt que Johannes Mombaer/Mauburnus, chanoine de Windesheim, réformateur, puis abbé de Livry, 1460-1501, à qui le terme de provincialis ne paraît pas convenir, le nom de Johannes de Bruxella pourrait désigner l'auteur du Sermo Capituli generalis anni 1419, inc. Candor est enim lucis aeternae, conservé dans le manuscrit 1164 de Montserrat, aux f. 114-124 (A. Olivar, Catàleg dels manuscrits de la Biblioteca del monestir de Montserrat, Montserrat, 1977 [Scripta et documenta 25]).

240. Sermones dominicales et de sanctis de Guibertus Tornacensis, O.F.M., † 1284 (Glorieux, n° 311c) ?

241. Les Sermones ad omnem statum désignent éventuellement la collection des sermons de Guibert de Tournai portant ce titre (voir l’article 289), Emberti pouvant être une mauvaise lecture de Guiberti.

242. Ægidius Romanus, Expositio in decretalem « Firmiter » de summa Trinitate et fide catholica (Zumkeller, n° 68 ; Glorieux, n° 400 ar : Expositio in decretalem de summa Trinitate et de celebratione missae, avant 1294).

243. Ces titres attribués à Isidore se rapportent aux Etymologiae (CPL 1186) et désignent respectivement les chapitres iv (de litteris latinis), v (de grammatica), vi (de partibus orationis), et xxvii (de orthographia) du livre 1. Damasus papa, Summa quorumdam voluminum duorum testamentorum hexametris versibus breviter comprehensa (RB 2040, sans indication de manuscrits conservés). Aucun traité de Servius ne réunit les deux centres d’intérêt ici indiqués. Le De accentu est probablement le Commentum in artem Donati (ou De accentibus). Pour le De arte metrica, trois textes sont possibles : 1) l'Ars de centum metris, 2) le De metris Horatii, 3) le De arte et metris du [ps.] Servius.

244.  Les mentions qui suivent le premier titre font penser à un sommaire énumérant des têtes de chapitres. C’est peut-être un recueil d’extraits sur les vices et les vertus, et en particulier sur la charité, qui résiste à l’identification.

245. Breviloquium (Glorieux, n° 305 Kj), voir aussi l’article 310. [Ps.-]Bernardi Claraevallensis, Meditationes. [Ps.-]Bernardi Claraevallensis, Confessio. Le titre de Speculum anime peut s’appliquer à plusieurs ouvrages dont les auteurs sont Johannes Peckham, Antonius de Bitonto, Armandus de Lauzières, ou encore Henricus de Hassia. Rien ne permet ici de privilégier l’un ou l’autre. La dernière partie du livre 5 des Etymologiae (CPL 1186), intitulé De legibus et de temporibus, désigne probablement les passages relatifs à la chronologie. Hugo de S. Victore, Soliloquium de arra animae (Goy 2.2.4.8). Les Vincentii abstractiones a 4 partibus chronicorum désignent éventuellement le texte contenu dans Valenciennes, BM, 829 (61 1) et 830 (Saint-Amand, XIVe siècle), intitulé Flores hystoriarum ex hystoriali Speculo fratris Vincentii [Belvacensi] ... excerpti a magistro Adam, clerico episcopi Claromontensis (RFHMA, t. 2, p. 117). Quaestiones b. Thomae (Glorieux, n° 14), voir aussi l’article 358.

246. L’Ordinarium seu Alphabetum vite religiose de Johannes Gallensis (Bloomfield, n° 5005 ; Glorieux, n° 322e) comporte effectivement trois parties. Un Alphabetum religiosorum a également été attribué à saint Bonaventure (Glorieux, n° 305 dq, douteux). Le titre de Frenum anime ne paraît pas attesté.

247. Le titre de Breviatio utilis totius ne semble figurer dans aucun manuscrit actuellement conservé. C’était probablement un aide-mémoire de droit canonique, ou une introduction au Décret de Gratien.

248.  Expositio arboris vitae = Lignum vitae ? (Glorieux, n° 305 ak). De preminentia contemplative vite ad activam = Julianus Pomerius, De vita contemplativa (CPL 998). [Ps]-Dyonisius Areopagita, Epistola ad Timotheum de passione apostolorum Petri et Pauli (BHL 6671). Le De quinque verbis Domini in cruce d’Ernaud de Bonneval porte plus souvent le titre de De sex verbis Domini in cruce. Douai, BM, 372/II (provenant d’Anchin, n.d.) contient ce texte au f. 126, avec le même titre qu’à Vicoigne, parmi des ouvrages de Bernard et d’Hildebert. Hugues de Fouilloy, De claustro animae, voir aussi l’article 138.

249. De sacramentis, titre trop vague pour permettre une identification.

250. À l’article 188, même titre de Compendium theologice veritatis, avec la même attribution. Breviloquium : voir aussi l’article 303.

251. Voir les articles 188 et 310.

252. Augustinus, Soliloquia (CPL 252). Pharetra : voir l’article 0/15. Le De miseria hominis est présent aussi à l’article 176.

253. Boethius, In [Porphyrii] Isagogen commentorum editio duplex (CPL 881). Même ouvrage dans l’article 371.

254. Themata et distinctiones = Sermones de tempore, de sanctis, sermones singuli (Kaeppeli, n° 3091). Distinctiones : voir aussi les articles NM et 283.

255. Mauricius Pruvinensis, ou Hibernicus, O.F.M., Distinctiones verborum secundum ordinem alphabeti. Même ouvrage à l’article 322.

256. Thomas de Hibernia, Manipulus florum (Bloomfield, n° 0091). Même ouvrage à l’article 318.

257. Voir l’article 317.

258. Nicolaus de Biard/Byard, O.M., Distinctiones, v. 1250 (RB, 5693-5694 ; Kaeppeli, n° 3045, appartenance de cet auteur à l’O.P. non assurée). Même ouvrage aux articles 323 et 325. Sermons du même auteur à l’article 288.

259. Même ouvrage à l’article 316.

260. Même ouvrage aux articles 319 et 325.

261. Evrardus de Valle scholarium, † 1272, Sermones de sanctis (Schneyer, t. 2, p. 2-15).

262. Même ouvrage aux articles 319 et 323.

263. Peut-être l'Alphabetum narrationum d’Arnoldus Leodiensis (Bloomfield, n° 0448 ; Glorieux, n° 61a) inc. Antiquorum patrum exemplo didici nonnullos.

264. Thomas Aquinatis, In Cantica Canticorum : soit le commentaire authentique non retrouvé (RB 8030), soit l’un des commentaires faussement attribués à Thomas d’Aquin (RB, 8031-8036,1). Glorieux, n° 14, fait état de deux Postilla in Canticum Canticorum, l’une pseudo (eq), l’autre authentique (er).

265. Thomas de Aquino [ps.], In Proverbia (RB 8028,1 ; non cité par Glorieux). L'Expositio in Job iuxta litteralem sensum (RB 8027 ; Glorieux, n° 14 bf) est considérée comme authentique.

266. De veritate catholice fidei = Summa contra gentiles (Glorieux, n° 14 y). Même texte à l’article 334.

267. Voir l’article 333. Thomas de Aquino, De sortibus (Glorieux, n° 14 co). De fato est le titre d’une quaestio disputata (comment. in Aristotelis librum Physicorum, l. 2, tr. 2c 19s) répertoriée par P. Glorieux comme faussement attribuée aussi bien à Albert le Grand (n° 6 en) qu’à Thomas d’Aquin (n° 14 ew).

268. Thomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax).

269. Thomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax).

270. Thomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax).

271. Comment. in Sententiarum libros 4 (Glorieux, n° 14 f ; RS 846).

272. Il pourrait s’agir des Quaestiones breves et solutiones super libros Sententiarum Thomae de Aquino et Petri de Tarentasia I-IV, abrégé anonyme présent au moins dans Paris, Bibl. de l’Arsenal, 1116, f. 1-34, non répertorié dans RS.

273. Voir les articles 346-349.

274. Voir les articles 346-349.

275. Voir les articles 335-338.

276. Thomas de Aquino, Quaestiones disputatae (Glorieux, n° 14 K, 1, ao, bh, bi, bt, cv). Voir aussi l’article 303.

277. Thomas de Aquino, In Aristotelis Analytica posteriora (Glorieux, n° 14 ba). Comment. in Aristotelis de anima libros 3 (Glorieux, n° 14 ar, as). Super libro (sic) physicorum = Comment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Comment. in 12 libros Aristotelis Metaphysicorum (Glorieux, n° 14 bz).

278. Albertus Magnus, Comment. in Aristotelis De sensu et sensato (Glorieux, n° 6 at).

279. Comment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Même traité à l’article 359.

280. Aristoteles, Libri 10 Ethicorum (Lacombe, n° 48) ; Thomas de Aquino, Comment. in Aristotelis Ethicam ad Nicomachum (Glorieux, n° 14 at) ; Robert Grosseteste, ou de Lincoln, est également l’auteur d’une traduction et d’un commentaire sur l’Ethique à Nicomaque d’Aristote.

281. Thomas de Aquino, Comment. in Aristotelis librum Ium de anima (Glorieux, n° 14 ar). Voir aussi l’article 364.

282. Thomas de Aquino, Comment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Id., Comment. in Ps.-Aristotelis librum de causis (Glorieux, n° 14 bq). Id., Comment. in Aristotelis de sensu et sensato (Glorieux, n° 14 au). Id., Comment. in Aristotelis librum lum de anima (Glorieux, n° 14 ar), voir aussi l’article 363. Id., Comment. in Aristotelis de celo et mundo libros 3 (Glorieux, n° 14 cr).

283. Alexandre de Halès, Questio de figuris altaris inc. Primo quod necesse est figurari ; ce texte est présent au moins dans Prague, SK, UK, IV D 13, avec les mêmes désignations de titre et d’auteur qu’à Vicoigne. Ægidius Romanus, Tractatus contra gradus et formarum pluralitates (Zumkeller, n° 29, de gradu formarum ; Glorieux, n° 400m). Tractatus de sacramento corporis et sanguinis Christi = soit les Sermones de corpore Christi (Zumkeller, n° 14, ou De corpore Christi compendium, Glorieux, n° 400ax), soit les Theoremata 50 de corpore Christi (Zumkeller, n° 15 ; Glorieux, n° 400i). Questio de pluralitate formarum in Christo (Glorieux, n° 400m1). Alanus Insulensis, De maximis theologie, sive memoriale rerum difficilium, texte présent aussi dans l’article 186. Thomas de Aquino, Super Sententias secundus liber (RS 846, 2). Le premier Correctorium peut être celui de Guillaume de la Mare (Glorieux, n° 317 d et e ; RS 889-890) ou un Correctorium anonyme (RS 891). Le Correctorium corruptorii Thomae est attribué à tort à Gilles de Rome (Glorieux, n° 400 cf). Le Tractatus quidam super Genesim ad litteram, et de operibus sex dierum pourrait éventuellement correspondre au chapitre i du tract. 3 de la Summa sententiarum attribuée à Hugues de Saint-Victor (Goy 2.4.1.4, attribution douteuse), inc. Sicut diximus in principio creaturarum.

284. Aristoteles, De progressu animalium liber I (Lacombe, n° 67, libri naturales). Voir aussi l’article 169.

285.  Aristoteles, Libri ethicorum 10 (libri morales, Lacombe, n° 48), autres exemplaires aux articles 373 et 378. Aristoteles, Politicorum libri 8 (politica, Lacombe, n° 55), autres exemplaires aux articles 379 et 380.

286. Aristoteles, Libri phisicorum, version non précisable (Lacombe, n° 14 à 17, libri naturales). Autres exemplaires aux articles 372, 374, 377, 382, 391.

287. Aristoteles, Libri meteorum, version non précisable (Lacombe, nos 23-25, libri naturales). Boethius, Commentaria in Isagogas, même texte dans Particles 313.

288. Autres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 374, 377, 382, 391.

289. Averroes, Compendium Aristotelis libri de sensu et sensato (Lacombe, n° 112, Parva naturalia). Averroes, Compendium Aristotelis libri de memoria et rememoratione (Lacombe, n°113, Parva naturalia). Averroes, Compendium Aristotelis libri de somno et vigilia (Lacombe, n° 114, Parva naturalia). Étant donné son environnement, le De morte et vita peut être identifié avec le Compendium Aristotelis libri de longitudine et brevitate vitae d’Averroes (Lacombe, n° 115, Parva naturalia). Autres exemplaires des Libri ethicorum aux articles 368 et 378.

290. Autres exemplaires des Libri physicorum aux articles 370, 372, 377, 382, 391. L'Ordo iudiciarius désigne un ouvrage de droit attribué à divers auteurs (Tancrède de Bologne, Jean d’André, Damase, Richard l’Anglais), et circulant aussi sous forme anonyme (voir Douai, BM, 649, XIIe siècle, provenant de Marchiennes). Cet ouvrage serait mieux placé au numéro 274, apparemment disponible. Une Summa M. Radulphi de Compendio ordinis iudiciarii se rencontre à l’article 249.

291. Aristoteles, Rethorice libri 3, nova translatio a Guilelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 59, Rhetorica).

292. Autres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 372, 374, 382, 391.

293. Autres exemplaires de cet ouvrage aux articles 368 et 373.

294. Libri politicorum : voir aussi les articles 368 et 380. Petrus Blesensis, Tractatus de amicitia Christiana et de dilectione proximi. Ægidius Romanus, Postilla in epistolam ad Romanos (RB 913 ; Glorieux, n° 400 ag).

295. Autres exemplaires de cet ouvrage aux articles 368 et 379.

296. Lacombe, nos 26 ou 27 (libri naturales) selon qu’il s’agit de la vetus ou de la nova translatio, cette dernière par Guillaume de Moerbeke.

297. Autres exemplaires des libri phisicorum aux articles 370, 372, 374, 377, 391. [Ps.]-Euclides, Liber de speculis, interprete Gerardo Cremonensi ou Jordano Nemorario, ce dernier pouvant être le véritable auteur du traité.

298. Ægidius Romanus, In libros 2 elenchorum Aristotelis (Lacombe, n° 9, Libri logicales, Sophistici elenchi ; Zumkeller, n° 21 ; Glorieux, n° 400 de).

299. Averroes, Abbreviatio commentariorum in librum physicorum = Aristotelis physica cum commentario magno (Lacombe, n° 105). In librum de anima = Aristotelis De anima cum commentario magno, interprete Michaele Scoto (Lacombe, n° 111, Libri naturales).

300. Aristoteles, Libri metaphisicorum (Libri metaphysicales ; Lacombe, nos 38-43 selon version, plus probablement n° 42 : nova translatio, par Guillaume de Moerbeke).

301. Ægidius Romanus, Expositio in Aristotelis librum de bona fortuna (Zumkeller, n° 31 ; Glorieux, n° 400u). Id., In 8 libros politicorum Aristotelis (Glorieux, n° 400 bu, attribution douteuse).

302. Algazel, Summa theoricae philosophiae, interprete Dominico Gundissalino. Avicenna, Logica, interpretibus Johanne Hispalensi et Dominico Gundissalino. [Ps]-Avicenna, en réalité Alfarabi, Libellus de ortu scientiarum, interprete Dominico Gundissalino. [Ps]-Avicenna, en réalité Alfredus Anglicus ou Sareshel, De motu cordis. Avicenna, Liber sufficientie, 2e coll. (libri naturales) I. Physica, livres 1-3. Plusieurs traités de Proclus [Diadochus] ont été traduits par Guillaume de Moerbeke (Glorieux, n° 2 1) : Elementatio theologica (Glorieux, n° 21 m), Expositio Timaei Platonis (Glorieux, n° 21 s), De 10 dubitationibus circa providentiam (Glorieux, n° 21 w), De providentia et fato (Glorieux, n° 21 x), De malorum subsistentia (Glorieux, n° 21 y), Comment. in Platonis Parmenidem (Glorieux, n° 21 ac, douteux).

303. Eustachii, sic pour Eustracii, Commentum in Aristotelis Ethicam ad Nicomachum (Lacombe, n° 48 : Aristote, Libri morales). Le terme d'Enarratio se rencontre dans Paris, Bibl. de l’Arsenal, 698 (XIVe siècle, Carmes de la Place Maubert) et dans Paris, Bibl. Mazarine, 3473 (origine anglaise, provenant des Jacobins de Paris).

304. Avicenna, Libri 5 canonum medicinae, interprete Gerardo Cremonensi. Le titre suivant, Tractatus de medicina, correspond-il à une redite, ou à une apposition, ou désigne-t-il un autre ouvrage, anonyme ? Bartholomeus Anglicus, Tractatus de proprietatibus rerum, en dix-neuf livres. Un ouvrage de titre proche, sans indication d’auteur, figure à l’article 394.

305. Autres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 372, 374, 377, 382.

306. Averroes, Mehemet sive colliget, sive de medicina libri 7 (même titre dans Vendôme, BM, 233 et dans Paris, Bibl. Sorbonne, 128). Le Breviarium, interpr. Gerardo Cremonensi, est habituellement attribué à Sérapion le père.

307. D’après l’environnement, le texte le plus probable serait le De mineralibus d'Avicenne, interprete Alfredo Anglico/Sareshel, ou le De mineralibus libri 5 d’Albert le Grand (Glorieux, n° 6 ag), ou encore un texte anonyme.

308. Ni l’auteur, ni le nombre des livres n’étant précisés, il peut s’agir d’un texte différent de celui de l’article 390, malgré la ressemblance des titres.

309. Albertus Magnus, Summa de creaturis (Glorieux, n° 6 cl). Les titres annoncés sont ceux de la première (De quatuor coequinis (sic pour) coaequivis), de la deuxième (De homine), et de la troisième (De virtutibus omnibus) partie de l’ouvrage.

310. Albertus Magnus, Comment. in Aristotelis de animalibus (Glorieux, n° 6 bf).

311. C. Plinius Secundus, Naturalis historie (Reynolds et Wilson, p. 307-316). L’ouvrage entier comporte 37 livres. C. Julius Solinus, Collectanea rerum memorabilium, ou Polyhistor (Reynolds et Wilson, p. 391-393).

312. Parmi les ouvrages de Bernard de Gourdon relevés par L. E. Demaitre, Doctor Bernard de Gordon : professor and practitioner, Toronto, 1980 (Studies and Texts, 51), figurent en effet Lilium medicine, De 10 ingeniis curandorum morborum. De conservatione vite humane. Le De sterilitate mulierum pourrait éventuellement correspondre au De generatione. Voir aussi E. Wickersheimer, p. 75-76, et Suppl., 1979, p. 43-44. Le De viribus cordis d’Avicenne (Glorieux, n° 211a) est une interpolation placée à la suite du livre IV De anima.

313. Johannitius, Isagoge in Tegni Galeni, ouvrage présent également dans les articles 404 et 407 (Thorndike et Kibre, col. 1833). Philaretus, Liber de pulsibus, ouvrage présent aussi dans l’article 402 (Thorndike et Kibre, col. 1885). Urinarium (sic pour Urinarum) liber autore Theophili (sic pour Theophilo) = Theophilus, Liber de urinis (Thorndike et Kibre, col. 1921). Hiprocratis (sic pour Hippocratis) Prognostica (Thorndike et Kibre, col. 1824). Hippocrates, Aphorismi (Thorndike et Kibre, col. 1823), ouvrage présent aussi dans l’article 407. Galenus, Liber Thegni, ou Ars parva (Thorndike et Kibre, col. 1801). Le De regimine oculorum ne paraît pas faire partie des ouvrages de Galien, à moins qu’il ne s’agisse du De regimine acutorum morborum (Thorndike et Kibre, col. 1801).

314. Fen. 21 incogniti autoris désigne probablement un fragment souvent commenté des Libri 5 canonis d’Avicenne, situé dans le livre III, fen. 21, cap. De generatione embrionis (Thorndike et Kibre, col. 316 et 1087). Philaretus, Liber de pulsibus (voir l’article 401).

315. Johannitius, Isagoge, présent également dans les articles 401 et 407.

316. Platearius, Circa instans, sive de simplici medicina (Thorndike et Kibre, col. 211). Nicolaus Salernitanus, Quid pro quo (G. Sarton, t. 1, p. 240). Liber ponderum = soit le De ponderibus et mensuris de Galien, soit l’un des nombreux petits textes anonymes sur ce thème. Petrus Hispanus, Thesaurus pauperum (Thorndike et Kibre, col. 1883). Tractatus de anatomia omnium membrorum = éventuellement l'Anatomia de Galien ? Le Tractatus de certis signis mortis peut correspondre soit au Secreta signa sanitatis et mortis faussement attribués à Hippocrate, soit à un extrait du Flos medicinae Salerni scholae, soit encore aux Prognostica de Galien. Un traité anonyme attribué à tort à Galien, inc. Ut testatur Hippocrates, est intitulé De passionibus puerorum (Thorndike et Kibre, col. 1624).

317. Galeni, Isagoge = Johannitius, Isagoge ad artem parvam Galeni, voir aussi les articles 401 et 404. Aphorismi Hipocratis (sic pour Hippocratis), voir aussi l’article 401. Liber pronosticorum, voir aussi l'article 401. Il faut probablement séparer de pulsibus de liber pronosticorum, et l’associer au liber urinarum qui suit, pour obtenir le De pulsibus et urinis de Galien.

318. Isaac Judaeus, Liber febrium (Thorndike et Kibre, col. 1829).

319. Theodoricus Borgognoni, De Chirurgia 4 libri (Kaeppeli, n° 3678).

320. Avicenna, Liber canonis translatus a magistro Gerardo Cremonensi.

321. Gerardus de Solo, Commentum in Isagogas Johannitii (E. Wickersheimer, p. 185-186). Les Glossule tabularum de Guillaume de Salerne figurent deux fois dans cet article, en raison d’un double renvoi du catalogue alphabétique : à partir de Glossule et à partir de Magistri.

322. [Ps.] L. Annaeus Seneca, De Remediis fortuitorum ad Gallionem. Les Senece Epistole ad Paulum apostolum, et D. Pauli ad Senecam sont également un texte pseudépigraphe, à la différence des trois suivants : Epistolarum moralium ad Lucilium lib. 22, Ad Eburcium (sic pro Æbutium) Liberalem amicum suum de Beneficiis sive liberalitate lib. 7 (voir aussi l’article 419), et De clementia ad Neronem libri 2 (Reynolds et Wilson, p. 357-360). [Petrus Lombardus ?], Collectanea in Epistolam D. Pauli ad Romanos (RB 6655), Id., Collectanea in Ep. D. Pauli ad Corinthios (RB 6656-7).

323. Nicolaus de Sanctis, Opusculum de officiis membrorum humani corporis moraliter textum ad Clementem IV, [1265-1268], texte présent aussi dans Escorial, f. IV. 28. La Regula d’Augustin (deux entrées différentes) est éventuellement un texte pseudépigraphe selon la version qui figurait dans ce recueil (voir CPL 1839). L’auteur du commentaire n’est pas précisé, pas plus que le titre de l’ouvrage de Gautier de Châtillon.

324. Marcus Tullius Cicero, Ad Herennium Rethorica (Reynolds et Wilson, p. 99-100).

325. P. Ovidius Naso, Metamorphoseos lib. 15 (Reynolds et Wilson, p. 276-282).

326. Matheus Bononiensis, Lamentationes Matheoluli (4 livres).

327. Alanus ab Insulis, Anticlaudianus, dit aussi De antiruphino. Alexander Nequam/Neckham, œuvre non précisée. Liber qui dicitur « Unus omnium » = L. Annaeus Seneca, De beneficiis 3, 28, 2 (ce texte présent aussi dans l’article 412). La proximité de Brucus (sic) de victoria Veneris avec l’Anticlaudianus incite à proposer la présence de deux textes sous cette mention : d’une part le poème intitulé Brutus, traitant de l’origine troyenne des rois de Grande-Bretagne, et d’autre part le Contra amorem Veneris. Le Brutus est vraisemblablement l’œuvre d’un « admirateur » anglais ou normand de l’Anticlaudianus (M.-Th. d’Alverny, « Alain de Lille, Problèmes d’attribution », Alain de Lille, Gautier de Châtillon, Jakemart Giélée et leur temps, Actes du Colloque de Lille, octobre 1978, Lille, 1980, p. 27-46, aux p. 35-36). Le Contra amorem Veneris pourrait être une œuvre de jeunesse d’Alain de Lille (M.-Th. d’Alverny, Alain de Lille, Textes inédits, avec une introduction sur sa vie et ses œuvres, Paris, 1965 [Etudes de Philosophie médiévale, 52], p. 42-44).

328. Joannes de Balbis Januensis, Catholicon (Kaeppeli, n° 2199). Mêmes formes du nom de l’auteur et du titre dans Douai, BM, 754 (Anchin, début du XIVe siècle) et dans Valenciennes, BM, 398 (Saint-Amand, 1432).

329. Epistulares quedam formule ... = formulaire de lettres destiné à l’enseignement. Guilielmo Salieto, sic pour Guillelmus de Saliceto, Summa conservationis et curationis (RFHMA, t. 5, p. 320). Johannes de Turrecremata, O.P., 1388-1468, Salus animae seu stabilimentum fidei catholicae. Cet ouvrage figure parmi ceux qui lui sont attribués par M. Tadin, dans DDC, t. 6, 1957, col. 122-127 ; Kaeppeli, t. 3, p. 24-43, n’en fait pas mention. Guillelmus de Saliceto semble être l’auteur d’un unique traité sur ce sujet : duo se justifie soit par les deux termes (conservationis et curationis) présents dans le titre de son traité, soit par l’ensemble formé par les deux traités sur le salut du corps et de l’âme. Nicolaus Perotti, Cornucopie sive Commentaria linguae latinae, non répertorié par Bursill-Hall.

330. Martinus Oppaviensis, Chronica romanorum pontificum et imperatorum (RFHMA, t. 7, p. 489-490). Voir aussi les articles 165, 175, 176. Alexander de Villa Dei, Doctrinale (Bursill-Hall, Census, p. 361, manuscrits). Cet ouvrage a fait l’objet de nombreux commentaires, anonymes ou non (Jean de Garlande, Bartholomeus de Sancto Concordio).

331. Priscianus minor = livres XVII et XVIII (De constructione) des Institutiones grammatice. Barbarismus = soit la troisième partie de l'Ars grammatica de Donat, soit un texte-anonyme (Bursill-Hall, Census, p. 300-301 et 361, listes de manuscrits).

332. Priscianus, Institutiones maiores grammatice, libri 16 (Bursill-Hall, Census, p. 368-369, liste de manuscrits).

333. Petrus Helie, Summa super Priscianum. De voce et De dictione sont les titres du premier et du troisième chapitre, De littera et De sillaba correspondent aux divisions du deuxième chapitre, intitulé De Orthographia (Petrus Helias, « Summa super Priscianum », éd. L. Reilly, Toronto, 1993 [Sudies and Texts 113], p. 57).