[Manuscrits cotés numériquement :]
- item 1. [1] Biblia sacra in uno volumine, num. 1°. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 2. [2] Glossa ordinaria super unam partem biblie, num. 2. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 3. [3] Glosse ordinarie altera pars, num. 3. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 4. [4] Glossa ordinaria super Josue, Judicum, Ruth, Esdre, Tobie, Judith, Esther, Machabeorum, num. 4. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 5. [5] Glossa ordinaria super 4or libros Regum, et duos Paralipomenon, num. 5. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 6. [6] Glossa ordinaria super 4or evangelistas, num. 6. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 7. [7] Glossa ordinaria super omnes epistolas Pauli, num. 7. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 8. [8-11 manquants]
- item 9. [12] Glossa ordinaria super Genesim et Exodum, num. 12. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 10. [13] Glossa ordinaria super Leviticum, Numerorum, et Deuteronomium, num. 13. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 11. [14] Glossa ordinaria super Isaiam, num. 14. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 12. [15] Glossa ordinaria super Hieremiam et Threnos, num. 15. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 13. [16] Glossa ordinaria super omnes minores prophetas, num. 16. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 14. [17] Glossa super tres libros Salomonis commentaireQuatre livres bibliques sont associés au nom de Salomon : les Proverbia, l'Ecclesiastes, le Canticum Canticorum et la Sapientia Salomonis. Rien ne permet de décider quels sont les trois livres évoqués par cet article., num. 17. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 15. [18] Glossa super Lucam et Joannem, num. 18. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 16. [19] Glossa super Mattheum et Marcum, num. 19. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 17. [20] Glossa super omnes epistolas Pauli, num. 20. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 18. [21] Glossa super Actus apostolorum, epistolas canonicas et Apocalipsim, num. 21. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 19. [22] Textus totius biblie, num. 22. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 20. [23] Textus alius bibliorum incipiens a prophetis et deinceps, num. 23. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 21. [24] Textus 4or evangelistarum, num. 24.
Glossa alia super Genesim, num. 24.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0. Voir aussi l’article 28
- item 22. [25] Glossa alia super Leviticum, num. 25. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 23. [26] Glossa alia super Numerorum, num. 26. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 24. [27] Glossa alia super Deuteronomium, num. 27. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 25. [28] Glossa item alia super Genesim, num. 28.
Textus alius 4or evangelistarum, num. 28.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0. Voir aussi l’article 24
- item 26. [29] Glossa item alia super Exodum, et alia quedam, num. 29. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 27. [30] Glossa item alia super Numerum, num. 30. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 28. [31] Glossa super Mattheum, Marcum et Joannem, num. 31. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 29. [32] Glossa super Joannem et Mattheum, num. 32. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 30. [33 manquant]
- item 31. [34] Glossa super Lucam et Marcum, num. 34. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 32. [35] Mattheus et Marcus glossati, num. 35. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 33. [36] Glossa super Lucam, num. 36. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 34. [37] Glossa super Marcum et Joannem, num. 37. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 35. [38 manquant]
- item 36. [39] Epistole B. Pauli omnes cum quibusdam glossis interlinearibus, et quibusdam in margine expositionibus, num. 39. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 37. [40] Cantica canticorum et Apocalipsis cum quibusdam glossis interlinearibus, num. 40.
Liber metricus tradens sacram scripturam cum quibusdam notabilibus in fine, num. 40.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 38. [41] Prophete omnes minores cum quibusdam glossis, num. 41. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 39. [42] Postille Nicolai de Lira super 4 evangelistas commentairePostillae super 4 evangelistas (RB 5896-5900)., num. 42. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 40. [43] Glossa et expositio omnium epistolarum D. Pauli, num. 43. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 41. [44] Concordantie bibliorum, num. 44. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 42. [45] Item adhuc alie concordantie, num. 45. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 43. [46] Item alius concordantie, num. 46. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 44. [47] Libellus quidam declarans omnia vocabula et loca difficilia in bibliis existentia commentaireÉventuellement Guillelmus Brito, Expositio vocabulorum Bibliae (RB 2820) ou la forme abrégée anonyme de cet ouvrage (RB 2821)., num. 47. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 45. [48 manquant]
- item 46. [49] Liber qui Hugutio intitulatur ubi agitur de vocabulis et synonimis et eorum solutionibus commentaireHugutio Pisanus, Derivationes ? (RB 3864, cette forme particulière du titre est inconnue de Bursill-Hall)., num. 49. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 47. [50 manquant]
- item 48. [51] Zacharias Chrisopolitanus in unum ex quatuor 1a pars, num. 51.
- item 49. [52] Zacharias eiusdem 2a pars in unum ex quatuor sive de concordia evangelistarum commentaireRB 8400., num. 52. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 50. [53] Pauli apostoli aliquot epistole cum expositionibus earumdem quas ferunt esse Gilleberti, num. 53.
Regula b. Benedicti inserta lib. num. 53.
Tractatus domini Werrici abbatis commentaireGilbertus Porretanus, Commentaria in s. Pauli epistulas (RB 2515-2528). Benedictus abbas Casinensis, Regula (CPL 1852). Guerricus Tornacensis/Igniacensis, In Psalmos (RB 2736). On ne connaît pas de commentaire sur le ps. 132 exclusivement ; il s’agit plus probablement d’une partie du traité, concernant les ps. 1-132 : un tel découpage est attesté par exemple dans Paris, BNF, lat. 15264, provenant de la Sorbonne., super psalmum 132m insertus lib. num. 53.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 51. [54] Expositio cuiusdam incerti auctoris super Danielem, num. 54. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 52. [55] Postilla magistri Willermi de Melitona super Genesim commentaireRB 2927., num. 55.
- item 53. [56] Postille [Willermi de Melitona] super Exodum, Leviticum et Numeros commentaireRB 2988, 2929, 2930., num. 56. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 54. [57] Continuationes super Cantica canticorum edite a fratre Egidio de Roma ordinis fratrum Eremitarum Beati Augustini, num. 57.
Postilla super Job, Thoma quodam autore commentaireContinuationes (RB 911, sous ce titre) ; Thomas d’Aquin, Expositio in Job (RB 8027)., num. 57.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 55. [58] Glossa super psalterium interlinearis, num. 58. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 56. [59] Psalterium glossatum cum Canticis, num. 59. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 57. [60] Distinctiones super psalterium commentairePlusieurs auteurs possibles : Michael Meldensis (RB 5638), Petrus Pictaviensis (RB 6783), Odo de Castro Radulphi (RB 6082), l’ouvrage de ce dernier paraissant le plus répandu., num. 60. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 58. [61] Origenis 1a pars Homiliarum super diversos libros biblie commentaireRB 6170 et numéros suivants., num. 61. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 59. [62] Origenis Super Cantica canticorum tractatus duo, in Isaiam prophetam homilie 9, in Jeremiam, In Ezechielem commentaireIn Cant. homiliae 2 (CPG 1432 ; RB 6199) ; In Isaiam prophetam homilie 9 (neuf conservées sur trente-deux, CPG 1437 ; RB 6202, la 9e spuria), In Jeremiam hom. 14 (RB 6205 ; CPG 1438), In Ezechielem hom. 1-14 (CPG 1441 ; RB 6208)., num. 62. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 60. [63] Origenes Super Genesim commentaireIn Gen. hom. 16, Rufino interpr. (CPG 1411 ; RB 6170)., num. 63. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 61. [64] Origenes Super Exodum commentaireIn Exod. hom. 13, Rufino interpr. (CPG 1414 ; RB 6174)., num. 64. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 62. [65] Origenes Super Leviticum commentaireIn Levit. hom. 16, interpr. Rufino (CPG 1416 ; RB 6176)., num. 65. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 63. [66] Origenes Super Numeros commentaireHomiliae 28 in Numeros, interpr. Rufino (CPG 1418 ; RB 6178)., num. 66. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 64. [67] Origenes Super Jesunave et Judicum commentaireIn Jesu Nave hom. 26 (CPG 1420 ; RB 6181) ; In Jud. hom. 9 (CPG 1421 ; RB 6183)., num. 67. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 65. [68] Gregorii Nazianzeni libri octo commentaireÀ Clairvaux (manuscrit coté G 61 dans le catalogue de 1472), les libri octo désignaient les Orationes 2, 38, 39, 41, 26, 17, 6 et 16, Rufino interpr. (CPG 3010 ; J.-P. Bouhot et al., t. 2, p. 445-447)., num. 68. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 66. [69] Origenes De singularitate clericorum, num. 69.
Prosper De vita contemplativa libri tres, num. 69.
Sermones s. Cesarii ad monachos inserti commentaireOrigenes de singularitate clericorum parfois attribué à Augustin (CPPM II/3066), ou à Cyprien de Carthage (CPPM II/62, 3239), ou encore à Macrobe (CPPM II/3470), ce texte est attribué à Origène notamment par Douai, BM, 206, manuscrit du XIIe siècle provenant d’Anchin, dont la composition est identique à celle de l'article 69. Prosper d’Aquitaine, en réalité Julien Pomère, De vita contemplativa libri tres (CPL 998 ; CPPM II/3583, 3705). Certains des Sermones ad monachos seraient pseudépigraphes : 21-24 (CPPM I/4395-4398), I (CPPM I/4404), II (CPPM I/4415) et VII (CPPM I/4414). num. 69.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 67. [70] Hieronymi Epistolarum 1a pars, num. 70.
- item 68. [71] Hieronymi Epistolarum 2a pars, num. 71.
- item 69. [72] Hieronymi Epistolarum 3a pars commentaireBHM, t. 1 et 2. cum quibusdam aliis opusculis eiusdem, num. 72. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 70. [73] Hieronymus De viris illustribus, et Super Danielem commentaireDe viris inlustribus (BHM 260). Commentarius in Danielem (RB 3358, BHM 215), ou De Antichristo in Danielem (BHM 215a)., et quedam alia, num. 73. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 71. [74] Hieronymus Contra Jovinianum. Apologeticus eiusdem ad Pammachium et alia quedam, num. 74.
Beda De ratione compoti commentaireLibri 2 adversus Jovinianum (BHM 252). Ep. 49. Apologeticum ad Pammachium (BHM 49). Beda, De temporum ratione (CPL 2320). insertus volumini num. 74.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 72. [75] Hieronymus Super Mattheum. Narratio qualiter Mater Dei Hildephonso episcopo apparuit, num. 75.
Hermannus De incarnatione Domini commentaireCommentarii in evangelium Matthei (RB 3372 ; BHM 217). Narratio qualiter Mater Dei Hildephonso episcopo apparuit : Hermann de Tournai, auteur du texte suivant, raconte en effet cet épisode dans la Vita s. Hildephonsi (BHL 3920). Hermannus Tornacensis, Tractatus de incarnatione Domini. L’éd. PL de ce texte (t. 180, col. 9-38) reproduit l’édition faite par C. Oudin d’après un manuscrit de Vicoigne daté apparemment de 1149. Sa mention finale est reproduite col. 38 : Hic liber sanctae Mariae de Casa Dei scriptus anno Incarnati verbi millesimo centesimo quadragesimo nono. Ce manuscrit semble avoir séjourné également à Bucilly (I/4). insertus lib. num. 75.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 73. [76] Hieronymus Super epistola Pauli commentaireSuper epistola (sic) Pauli. Hieronymus, Gal. (RB 3381), ou Ephes. (RB 3400), ou Tit. (RB 3401), ou Philem. (RB 3402), ou Ps.-Hieronymus, Super ep. Pauli (RB 3438-3455). BHM 219 : Comment. sur Gal., Eph., Tit., Philem. Parmi les manuscrits conservés provenant d’abbayes proches de Vicoigne, Douai, BM, 241 (Anchin, XIIe s.) contient Ephes. + Philem. ; Douai, BM, 242 (Anchin, XIIe s.) contient Gal. + Tit. ; Valenciennes, BM, 86 (79, Saint-Amand, XIIe s.) contient Gal. + Tit. + Philem. Le libellé de cet article ne permet pas de préciser le contenu exact de l’exemplaire de Vicoigne., num. 76. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 74. [77] Chrysostomus super Mattheum commentaireJohannes Chrysostomus, In Matthaeum homiliae (CPG 4424), ou Ps.-Johannes Chrysostomus, Opus imperfectum in Matthaeum (CPG 4569 ; RB 4350)., num. 77. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 75. [78] Augustinus super psalmos, a psalmo Beatus vir, usque ad psalmum Noli emulari, num. 78.
- item 76. [79] [Augustinus] a psalmo Noli emulari usque ad psalmum Quid gloriaris in malitia, num. 79.
- item 77. [80] [Augustinus] a Quid gloriaris usque ad Voce mea, num. 80.
- item 78. [81] [Augustinus] a Voce mea usque ad Domine exaudi, num. 81.
- item 79. [82] [Augustinus] a Domine exaudi usque ad Ad Dominum cum tribularer, num. 82.
- item 80. [83] [Augustinus] a Ad Dominum cum tribularer usque ad finem psalterii commentaireAugustinus, Enarrationes in Psalmos (RB 1463 ; CPL 283), réparties en six volumes : ps. 1-35 juxta hebraeos (n° 78), 36-50 (n° 79), 51-75 (n° 80), 76-100 (n° 81), 101-118 (n° 82), 119-150 (n° 83). Voir aussi l'article 94., num. 83. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 81. [84] Florum psalmorum, prima quinquagesima, num. 84.
- item 82. [85] Florum psalmorum, 2a quinquagesima, num. 85.
- item 83. [86] Florum psalmorum, 3a quinquagesima commentaireLietbertus Insulensis, Flores psalmorum (RB 5395) en trois volumes. La même répartition en trois volumes, peu fréquente, se remarque à Braine (III/10-12)., num. 86. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/10
- item 84. [87] [Augustinus] super Genesim ad litteram libri 12. Item de divinatione demonum. Idem de vera religione. Idem de consensu evangelistarum libri 4 commentaireSuper Genesim ad litteram libri 12 (RB 1459 ; CPL 266). De divinatione demonum (CPL 306). De vera religione (CPL 264). De consensu evangelistarum libri 4 (RB 1467 ; CPL 273)., num. 87. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 85. [88] [Augustinus] denuo super Genesim ad litteram commentaireRB 1459 ; CPL 266. libri 12, num. 88. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 86. [89] [Augustinus] super Genesim contra Manicheos libri 2. Contra hereses. De Agone christiano. De pastoribus. De mendacio. Sermo de avaricia et luxuria. In evangelium secundum Mattheum. In Lucam. Athanasius contra Arrium vel Fotinum. Sermo Augustini de corporis et anime misera vita, num. 89.
Sermo Joannis de patientia et gratiarum actione insertus lib. num. 89.
Sermo s. Ambrosii de bono mortis insertus lib. num. 89.
Sermo s. Effrem de paenitentia commentaireAugustinus, Super Genesim contra Manicheos libri 2 (RB 1456 ; CPL 265). Contra hereses = De haeresibus ad Quotvultdeum liber unus ? (CPL 314). De agone christiano (CPL 296). De pastoribus = sermo 46. De mendacio (CPL 303). Sermo [86] de avaricia et luxuria. Quaestiones evangeliorum (CPL 275), lib. 1 : in Matthaeum, lib. 2 : in Lucam, éd. Mutzenbecher, CCL 44B. Athanasius contra Arrium vel Fotinum, en réalité Vigilius Thapsensis, Altercatio Athanasii Alexandrini contra Arrium (CPL 807). Sermo de corporis et anime misera vita = Ps-Augustinus, Ad fratres in eremo 49 (CPPM 1176). [Ps.]-Joannes Chrysostomus, Sermo de patientia et gratiarum actione (CPG 4620, ce texte présent aussi dans Douai, BM, 306, XIe s., provenant de Marchiennes). Ambrosius, De bono mortis (CPL 129). Sermo s. Effrem de penitentia/patientia (CPG 3915). Ce manuscrit pourrait avoir une parenté avec Douai, BM, 268, XIIe s., provenant d’Anchin, qui contient, dans l'ordre suivant et sous les titres suivants, après le De doctrina Christiana : De pastoribus, De mendacio, De avaricia et luxuria, De corporis et animae misera vita. insertus lib. num. 89.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 87. [90] [Augustini] tractatus 1us super Joannem, num. 90.
- item 88. [91] [Augustini] super Joannem 2a pars commentaireIn evangelium Johannis tractatus 1-124 (RB 1471). La formulation tractatus primus est probablement empruntée au premier titre figurant dans le manuscrit 90, qui devait contenir la moitié de l’ouvrage environ, d’après le libellé de l’article 91., num. 91 . [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 89. [92] [Augustini] retractationum libri 2. De gratia et libero arbitrio. De correctione et gratia. Altercatio eiusdem et Feliciani. De predestinatione gratie. Ad Renatum de quantitate anime. Ad eumdem de origine animae. De academicis. De definitionibus recte fidei et ecclesiasticorum dogmatum commentaireRetractationum libri 2 (CPL 250). De gratia et libero arbitrio (CPL 352). De correctione (sic) et gratia (CPL 353 : correptione). Altercatio eiusdem et Feliciani = Vigilius Thapsensis, Contra Felicianum arianum (CPL 808). De predestinatione gratie (sic) = [Ps.]-Augustinus, De predestinatione et gratia (CPL 382). Ad Renatum de quantitate anime (CPL 257). Ad eumdem de origine animae = De anima et eius origine libri 4 (CPL 345). Contra Academicos (CPL 253). De definitionibus recte fidei et ecclesiasticorum dogmatum, en réalité Gennadius Massiliensis, De ecclesiasticis dogmatibus liber, ou Diffinitio ecclesiasticorum dogmatum (CPPM II/174)., num. 92. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 90. [93] [Augustini] libri confessionum 3. De bono coniugali. De heresibus. De heresi Manicheorum. Sermo de decem c[h]ordis. De opere monachorum. De utilitate penitentie. De doctrina ecclesie. Contra eos qui male intelligunt verbum Apostoli dicentis Si quis edificat etc. commentaireLibri confessionum 3 (CPL 251). De bono conjugali (CPL 299). De heresibus (CPL 314). De heresi manicheorum = [Ps.]-Augustinus, Commonitorium quomodo sit agendum cum Manicheis (CPL 533, le même titre est attesté dans Bruges, Bibl. Publ., 119, provenant de Thosan). Sermo 9 de decem cordis. De opere monachorum (CPL 305). [Ps.]-Augustinus, De utilitate agendae penitentie = sermo 351. De doctrina ecclesie = de doctrina christiana ? (CPL 263). Contra eos qui male intelligunt verba apostoli dicentis 'Si quis edificat’ etc. = [Ps.]-Augustinus, Sermo 104 (CPPM I/889) = sermon 179 de Césaire d’Arles., num. 93. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 91. [94] [Augustinus] super psalterium commentaireEnarrationes in psalmos (RB 1463 ; CPL 283) ? Voir aussi les articles 78-83., num. 94. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 92. [95] [Augustinus] de vita beata libri 2. Soliloquiorum libri 2. De immortalitate anime. De moribus ecclesie. De moribus monachorum. Epistola ad Simplicianum. Ad eundem de diversis questionibus. Liber octaginta trium questionum commentaireDe beata vita libri 2 (CPL 254). Soliloquiorum libri 2 (CPL 252). De immortalitate anime (CPL 256). De moribus ecclesie catholice et de moribus monachorum, sic pro manicheorum (CPL 261). Epistola [37] ad Simplicianum. Ad eundem de diversis questionibus (CPL 290). De diversis quaestionibus 83 (CPL 289)., num. 95. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 93. [96] [Augustinus] de Civitate Dei commentaireCPL 313., num. 96. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 94. [97] [Augustinus] de Trinitate, num. 97.
Hugo Super hierarchiam angelicam commentaireAugustinus, De Trinitate libri 15 (CPL 328) ; Hugo de S. Victore, Super hierarchiam angelicam Ps.-Dyonisii Areopagitae (Goy 2.2.4.1). insertus lib. num. 97.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 95. [98] [Augustinus] De vera fide ad Petrum, cum expositionibus epistolarum ad Romanos, et ad Corinthios, num. 98.
Hugo De sacramentis ecclesie qui speculum ecclesie dicitur commentaireAugustinus [Ps.], en réalité Fulgence de Ruspe, De vera fide ad Petrum (CPL 826) ; Expositiones quarumdam propositionum ex epistola ad Romanos (CPL 280) ; Ad Corinthios est moins aisé à justifier, Augustin n’ayant pas commenté les épitres aux Corinthiens : peut-être y-a-t-il eu confusion avec l'Epistulae ad Galatas expositio (CPL 282) ? De sacramentis ecclesie qui speculum ecclesie dicitur = soit le Speculum de mysteriis ecclesie parfois attribué à Hugues de Saint-Victor, inc. De sacramentis ecclesiae ut tractarem, soit le Tractatus de ordine missae intitulé aussi Speculum ecclesie d’Hugues de Saint-Cher (Kaeppeli, n° 1990). Même titre dans l’article 278. insertus lib. num. 98.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/6 (ou est-ce III/135-136) ?
- item 96. [99] [Augustinus] Contra 5 genera errorum. De decem cordis. De opere monachorum, et multis aliis, num. 99.
Isidorus iunior de differentiis. Idem ad Masonam insertus lib. num. 99.
Seneca de institutione morum commentaireContra 5 genera errorum = Quotvultdeus Carthaginensis, Adversus quinque haereses (CPL 410 ; CPPM I/1204 et 6401). De decem cordis, sic pour chordis = sermo 9. De opere monachorum (CPL 305). De differentiis désigne soit le De differentiis rerum (CPL 1202), soit le De differentiis verborum (CPL 1187), ces deux ouvrages étant d’Isidorus Hispalensis, et non d’Isidorus iunior. Isidorus Hispalensis, Ep. 4 ad Masonam/Massonem episcopum (CPL 1209, lettre pseudépigraphe d’après CPPM II/1076). Certains manuscrits des lettres de Sénèque présentent le titre de De institutione morum. À défaut, il pourrait s’agir du De moribus attribué à Martin de Braga (Bloomfield, n° 3609 ; CPL 1090), présent aussi dans l’article 185, sous le titre de Formula honeste vite ad regem Hispanie. insertus lib. num. 99.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 97. [100] Hilarius de Trinitate libri 12. De synodis ad Constantium, et alia eiusdem opuscula, num. 100.
[Augustinus] Contra Cresconium, num. 100.
Orosius Ad Augustinum de priscillianistis, et responsio Augustini ad Orosium omnia inserta Hilario commentaireHilarius Pictaviensis, De Trinitate libri 12 (CPL 433). De synodis (CPL 434). Liber ad Constantium imperatorem (CPL 460). Augustinus, Contra Cresconium (CPL 335). Orosius ad Augustinum = Commonitorium de errore Priscillianistarum et Origenistarum (CPL 573). Responsio Augustini ad Orosium = Ad Orosium contra Priscillianistas et Origenistas (CPL 327)., lib. num. 100.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 98. [101] [Augustini] epistolarum pars 1a, num. 101.
- item 99. [102] [Augustini] epistolarum commentaireCPL 262. pars 2a, num. 102. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 100. [103] [Augustinus] iterum de Civitate Dei cum quibusdam aliis opusculis, num. 103.
Anselmus Cur Deus homo lib. 2 cum aliis opusculis omnia inserta libro numeri 103.
Cyprianus de 12 abusibus seculi commentaire[Augustinus], De Civitate Dei (CPL 313). Anselmus Cantuariensis, Cur Deus homo libri 2. [Ps.]-Cyprianus Carthaginensis, De duodecim abusivis saeculi (CPL 1 106)., insertus libr. num. 103.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 101. [104] Damasceni libri 4 qui Mansur dicuntur, in quibus est traditio certa orthodoxe fidei, in quo volumine plures continentur authores, num. 104. [Augustinus] de agone christiano. De libero arbitrio cum aliis opusculis, num. 104.
Beda de arte metrica insertus volumini num. 104.
Bernardus de dispensatione et precepto cum epistolis ad diversos commentaireJohannes Damascenus, De fide orthodoxa (CPG 8043), en 4 livres, traduction latine par Robert Grosseteste. Augustinus, De agone christiano (CPL 296). De libero arbitrio (CPL 260). Beda, De arte metrica (CPL 1565). Bernardus Claraevallensis, De precepto et dispensatione, et Epistole ad diversos., omnia inserta libro numeri 104.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 102. [105] [Augustinus] de doctrina christiana cum aliis commentaireCPL 263., num. 105.
- item 103. [106] [Augustinus] super Joannem cum aliis opusculis, num. 106.
Expositio divini mysterii edita a Cenomanensi episcopo nomine Hildeberto commentaireAugustinus, Tractatus in evangelium Johannis (CPL 278). Hildebertus Cenomanensis, Expositio divini mysterii, ou Versus de Mysterio misse. inserta volum. num. 106.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 104. [107] Vita s. Salaberge, num. 107.
Eustachii [de Lens] tractatus duo de operibus sex dierum. Item plurime questiones super 3m Sententiarum. Eiusdem Magistri Eustachii Viconiensis super hymnos et canonem liber insertus volum. num. 107.
Cathegorie Aristotelis translate a B. Augustino commentaireVita s. Salaberge, abbatisse s. Joannis Laudunensis (22/IX ; BHL 7463-7464). Sur les oeuvres d’Eustache de Lens, voir surtout A. Le Mire, Ordinis Praemonstratensis Chronicon, 1613, p. 170. A. Bondéelle-Souchier, « Un texte retrouvé : la Cosmographia Moysi d’Eustache de Lens », Scriptorium, t. 50/1, 1996, p. 123-132, s’efforce de faire le point sur cette question aux notes 4 et 5. Les Plurimae questiones super 3m Sententiarum, dont l’auteur n’est pas précisé, doivent probablement être considérées comme anonymes. [Ps.]-Augustinus, Cathegorie decem ex Aristotele decerptae (CPL 362). insertus volumini numeri 107.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 105. [108] [Eustachii de Lens] expositio super Regulam B. Augustini commentaireEustache de Lens, In Regulam s. Augustini ad Gervasium Praemonstratensem. Le seul fragment connu de cet ouvrage est le prologue, édité par PL 198, col. 73-74, sans indication de source. inserta volum. num. 108. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 106. [109] [Augustinus] super sermonem Domini in monte, num. 109.
Pronosticorum liber Juliano episcopo auctore. Miraculum per s. Hilarium in synodo Rome ostensum, num. 109.
Sermo quidam Athanasii de imagine Dei commentaireAugustinus, Super sermonem Domini in monte (CPL 274), probablement présent aussi, sous forme anonyme, dans l’article 123. Julianus Toletanus, Prognosticon futuri saeculi (CPL 1258), voir aussi l’article 279. Miraculum per s. Hilarium in synodo Rome ostensum (BHL 3893). Sermo quidam Athanasii de imagine Dei = [Ps.-]Athanasius [Alexandrinus], Narratio de cruce seu imagine Berytensi, interpr. Anastasio Bibliothecario (CPG 2262 ; BHL 4227). Valenciennes, BM, 514 (Vies de saints, XIIe s., provenant de Saint-Amand) contient précisément la relation de ces deux miracles aux f. 142 et 199, ainsi que la Vita s. Servatii (BHL 7633), présente à Vicoigne aux articles 167 et 174. insertus lib. num. 109.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 107. [110] Eustachius de Lens doctor theologus canonicus Viconiensis in Cosmographiam Mosi commentaireMosi, sic pour Moysi. Ce texte est signalé à Vicoigne par A. Le Mire, Ordinis Praemonstratensis Chronicon, 1613, p. 170. Voir aussi A. Bondéelle-Souchier, op. cit. note 107., num. 110. [+]
Conservation : Soissons, BM, 3 (3) [images]
Attestation : I/0, IV/0
- item 108. [111] Gregorii 1a pars librorum Moralium, num. 111.
- item 109. [112] Gregorii 2a pars librorum Moralium, num. 112.
- item 110. [113] Gregorii 3a pars librorum Moralium commentaireMoralia in Job (RB 2634)., num. 113. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 111. [114] Gregorii Moralium libri 35. Homiliarium in Ezechielem, partes due. Pastoralis commentaireMoralia in Job (RB 2634-2637 ; CPL 1708). Homiliae in Ezechielem (RB 2643 ; CPL 1710). Regula pastoralis (CPL 1712). libri 2, num. 114. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 112. [115] Gregorii Registrum commentaireRegistrum epistularum (CPL 1714)., num. 115. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 113. [116] Gregorii Homilie 22 in Ezechielem commentaireHomiliae in Ezechielem (RB 2643 ; CPL 1710). Le livre 1 contient douze homélies, le livre 2 en contient quarante. Le chiffre de 22 homélies peut être une mauvaise lecture, ou une transcription erronée, du chiffre 12., num. 116. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 114. [117] Biblia versificata, atque expositiones Gregorii super 4 evangelia commentaireBiblia versificata : éventuellement la Margarita Bibliae de Guido Vicentinus (Kaeppeli, n° 1417), mais l'Aurora de Pierre Riga, ou le poème de Leonius, ou encore d’autres ouvrages sont possibles. Gregorius, Homiliae in evangelia (RB 2646 ; CPL 1711)., num. 117. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 115. [118] Gregorii Dialogorum liber. In fine habetur sermo de festivitate omnium sanctorum commentaireDialogorum libri 4 (CPL 1713). Le Sermo de festivitate omnium sanctorum n’est apparemment pas de saint Grégoire. On rencontre de nombreux auteurs (Pierre de Blois, Bernard de Clairvaux, Gerson, Eudes de Châteauroux, etc.) de sermons sur ce thème, ainsi que des sermons anonymes., num. 118. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 116. [119 manquant]
- item 117. [120] Isidori ethymologiarum commentaireCPL 1186. libri 20, num. 120. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/28
- item 118. [121] Bernardus super Cantica. Item de consideratione ad Eugenium papam commentaireSermones super Cantica (86), De consideratione ad Eugenium papam libri 5., num. 121. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 119. [122] Bernardi sermones plures commentaireÉtant donné le contenu des articles 121, 125 et 128, il s’agirait plutôt des sermones per annum, varii ou diversi., num. 122. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 120. [123] Bernardus de scala humilitatis. Item de humilitate cum aliis quibusdam, num. 123.
[Eustachii de Lens] Expositio orationis dominice inserta lib. num. 123.
Epistola Methodii de Antichristo inserta lib. num. 123.
Sermo Domini in monte commentaireDouai, BM, 376, manuscrit de la fin du XIIe s., provenant de Marchiennes, présente les mêmes titres pour plusieurs ouvrages de s. Bernard : la Scala humilitatis (f. 1v) correspond au De gradibus humilitatis et superbiae, le De humilitate (f. 19) recouvre des extraits des Sermones in laudibus Virginis matris (hom. 4, § 9-11 + hom. 1, § 5, 6, 8 + hom. 2, § 17). L'Expositio orationis dominice n’est pas signalée parmi les oeuvres connues d’Eustache de Lens (voir note 107). [Ps.]-Methodius Patarensis, Epistola de Antichristo, lettre transmise dans le Liber Floridus. Le Sermo Domini in monte, dont l’auteur n’est pas précisé, est probablement d’Augustin (CPL 274), voir aussi l’article 109. insertus lib. num. 123.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 121. [124] Bernardus de gratia et libero arbitrio. Tractatus de diligendo Deo et alia quedam, num. 124.
[Anselmus Cantuariensis] super Intravit Jesus in quoddam castellum insertus volumini numeri 124.
Sermo s. Bernardi de B.V. Maria commentaireBernardus Claraevallensis, De gratia et libero arbitrio, De diligendo Deo. Anselme de Laon, et non de Canterbury, est l’auteur de trois sermons (1, 2 et 3) super « Intravit Jesus in quoddam castellum » (Luc 10, 38 ; Schneyer, t. 1, p. 289). Bernardus Claraevallensis, Sermones 4 in laudibus Virginis matris. Sermo au singulier indique éventuellement un extrait, comme dans l’article 123. insertus lib. num. 124.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 122. [125] Bernardi sermones plures, inter quas ponuntur homilie ipsius super psalmum Qui habitat commentaireSermones plures, voir commentaire de l’article 122. Homiliae super ps. Qui habitat (ps. 90) = Homiliae 17 in quadragesimo., num. 125. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 123. [126] Libellus quidam incerto auctore, cui preponitur expositio quedam super canticum Athanasii commentaireCanticum Athanasii : le Symbolum Quicumque du ps.-Athanase (CPL 167) ?, num. 126. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 124. [127] Libellus continens aliquos sermones Gregorii ut putatur, num. 127.
Vita B. Job commentaireSermones Gregorii = homiliae ? (ce titre recouvre un homiliaire dans Paris, BNF, lat. 813-814). Vita B. Job = Pierre de Blois, Vita s. Job, ou Compendium in Job (non répertorié dans BHL). Ce texte est contenu entre autres dans Valenciennes, BM, 516 (Saint-Amand, XIIe + XIIIe s., Vies de saints)., inserta lib. 127.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 125. [128] Libellus quidam alius, qui incipit Ad audiendum ut credimus, videtur esse Bernardi commentaireBernardus Claraevallensis, Sermones (22) de conversione ad clericos., num. 128. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 126. [129] Expositio cuiusdam incerti autoris super Apocalipsim excepta ex Beda. Item expositio super librum Tobie, et alia quedam, num. 129.
Sermones Domini Geriaci abbatis commentaireIn Apocalypsim libri 3 (RB 1640 ; CPL 1363 ; Laistner et King, p. 25-30, pas de version abrégée de ce texte). In librum patris Tobiae allegorica expositio (RB 1608 ; CPL 1350). Geriacus abbas désigne vraisemblablement Guerricus Tornacensis ou Igniacensis, dont les sermons sont répertoriés par Schneyer, t. 2, p. 248-252. inserti lib. num. 129.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 127. [130] Glosse quedam super quosdam libros Biblie, num. 130. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 128. [131] Beda de tabernaculo Moysi libri 3, de templo Salomonis commentaireDe tabernaculo Moysi libri 3 (CPL 1345), De templo Salomonis (CPL 1348). liber unus, num. 131. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 129. [132] Beda super Proverbia Salomonis commentaireCPL 1351, num. 132. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 130. [133] Beda super Parabolas Salomonis commentaireCPL 1351, num. 133. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 131. [134] Gregorius de vera penitentia insertus lib. num. 134.
Sermo de dedicatione ecclesie commentaireGregorius, De vera penitentia = éventuellement l'Epistola de vera penitentia de Pélage (CPL 743). Les auteurs possibles d’un Sermo de dedicatione ecclesie sont innombrables. La mention insertus Hugoni indique soit que le texte principal, non annoncé, était d’Hugues (mais on ne trouve aucun texte d’Hugues dans les manuscrits dont la cote fait défaut), soit qu’il y a eu une erreur de transcription de la cote, et qu’il faudrait remplacer 134 par un numéro compris entre 135 et 139, qui contiennent des textes d’Hugues : précisément l’article IV/5, qu’on peut identifier avec III/135, contient un De vera penitentia anonyme. insertus Hugoni num. 134.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 132. [135] Hugo De vanitate, De arca Noe, et De donis s. spiritus. Hugonis 1a pars de sacramentis, et in fine miraculum quoddam ad laudem Dei genitricis Marie commentaireDe vanitate mundi (Goy 2.2.4.5), De arca Noe (Goy 2.2.4.3. et 2.2.3.4), De septem donis Spiritus sancti (Goy 2.2.5.5). De sacramentis christianae fidei (Goy 2.2.3.9). Valenciennes, BM, 207 (Saint-Amand, XIIe s.) contient lui aussi la première partie du De sacramentis, suivie par un Quoddam miraculum ad laudem et honorem perpetue Virginis Dei genitricis Marie, inc. Apud omnipotentem Dominum numquam procul dubio fui (= miraculum de imagine, non répertorié par BHL). De plus, le contenu de Valenciennes, BM, 208 (Saint-Amand, XIIe s.) correspond à celui de l’article 136., num. 135. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/5 et 6, partie
- item 133. [136] Hugonis 2a pars de sacramentis commentaireVoir le commentaire de l’article 135., num. 136. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/6, partie
- item 134. [137] Hugonis Liber sententiarum. Idem Super Lamentationes Jeremie, et quedam epistole commentaireHugo de S. Victore, Sententiae de divinitate (Goy 2.2.3.6), ou Summa sententiarum (Goy 2.4.1.4, douteux), ou De sacramentis christianae fidei (Goy 2.2.3.9), ce dernier texte portant parfois le titre de Liber sententiarum de veteri/novo testamento (voir l’annotation du manuscrit non coté dit « Cyprianus »). Adnotationes elucidatoriae in Threnos Jeremiae (Goy 2.2.2.8). Les lettres, dont l’auteur n’est pas précisé ici, sont éventuellement adressées à Bérenger de Tours, d’après IV/7., num. 137. [+]
Conservation :
Attestation : I/5, IV/7
- item 135. [138] Hugonis Claustrum anime commentaireHugo de Folieto, De claustro animae. Voir aussi l’article 307., num. 138. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/8 (ou est-ce III/307 ?)
- item 136. [139] Hugonis Postille super Pentatheucum commentaireLe terme postillae indiquerait Hugues de Saint-Cher comme auteur (RB 3632-3640), mais les textes qui entourent ce traité orienteraient plutôt vers Hugues de Saint-Victor. Ce titre pourrait alors désigner ses Adnotationes elucidatoriae in Pentateuchum (Goy 2.2.2.2), texte qui paraît figurer aussi, sous un autre titre, en tête de l'article suivant. Est-ce une redite ? Une erreur de classement a pu également placer un ouvrage d’Hugues de Saint-Cher parmi ceux d’Hugues de Saint-Victor., num. 139. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 137. [140] Quedam notule super Genesim, Exodum et Leviticum. Item Tractatus de libero arbitrio, de gratia. Item Tractatus m. Hugonis de sapientia Christi. Item quedam expositiones diversarum auctoritatum et materiarum in sacra scriptura repertarum, et alia, num. 140.
Tractatus alius eiusdem Hugonis, qui incipit Ibo mihi insertus libro num. 140.
Tractatus M. Hugonis de virtute orandi commentaireNotule super Genesim, Exodum et Leviticum : Douai, BM, 362 (Marchiennes, XIIe s.) et BM, 365 (Anchin, XIIe s.) contiennent des Expositiones super Genesim, Exodum, Leviticum, qui correspondent aux Adnotationes elucidatoriae in Pentateuchum d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.2.2). Le titre que porte ce traité dans Douai, BM, 365, Hugonis de Sancto Victore super prologum b. Hieronymi in Pentateuchum, incite à un rapprochement avec le texte contenu dans le manuscrit non coté dit « Papias » ; de plus, Douai, BM, 365 contient aussi la Relatio miraculi présente dans l’article 160. Tractatus de libero arbitrio (Goy 2.4.1.9, texte pseudépigraphe, en réalité de Vivien de Prémontré ?), mais peut-être faut-il inverser les termes de gratia et de libero arbitrio, et proposer pour auteur saint Bernard ou saint Augustin ? Hugo de S. Victore, De sapientia animae Christi (Goy 2.2.3.8). Expositiones diversarum auctoritatum et materiarum in sacra scriptura repertarum : voir l’article 0/1. Hugo de S. Victore, De amore sponsi ad sponsam (Goy 2.2.4.7). De virtute orandi (Goy 2.2.5.7), voir aussi l’article 277. insertus libro num. 140.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 138. [141] Hugonis Expositio super tria capitula libri Ecclesiastis, idem De ordinatione claustri materialis commentaireHugo de Sancto Victore, Homilie 1-19 in Eccle. (RB 3812, douteux pour Goy 2.4.1.16). La dernière homélie porte en effet sur le premier verset du chapitre iv sur les douze que comporte l’Ecclésiaste. Cette précision sur le contenu permet de privilégier ce texte plutôt que le commentaire d’Hugues de Saint-Cher, présent dans l’article 142. De ordinatione claustri materialis = livre 2 du De claustro animae d’Hugues de Fouilloy., num. 141. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 139. [142] Hugonis Postille super librum Sapientie et Ecclesiasten commentaireHugo de S. Caro, In Sap. (RB 3684-3685), In Eccle. (RB 3679-3681)., num. 142. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 140. [143] Hugonis Postille super 1am partem Isaie, num. 143.
- item 141. [144] Hugonis Postille super 2am partem Isaie commentaireHugo de S. Caro, In Is. (RB 3688-3689)., num. 144. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 142. [145] Hugo Super evangelium Lucae commentaireHugo de S. Caro, In Luc. (RB 3721 ou 3722)., num. 145. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 143. [146] Hugo Super evangelium Joannis commentaireHugo de S. Caro, In Jo. (RB 3723 ou 3724)., num. 146. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 144. [147] Hugo Super Apocalipsim commentaireHugo de S. Caro, In Apoc. (RB 3769, 3770 ou 3771)., num. 147. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 145. [148] Hugo De institutione novitiorum et de disciplina monachorum et alia quedam, num. 148.
Ivo Carnotensis De sacramento dedicationis. De sacramento neophitorum et alia quedam eiusdem, num. 148.
Drogonis abbatis Laudunensis Sententie de passione, sepultura, resurrectione et ascensione Christi commentaireHugo de S. Victore, De institutione novitiorum et de disciplina monachorum = De disciplina religiosorum (Goy 2.2.5.1). Ivo Carnotensis, De sacramento dedicationis = sermon 4. De sacramento neophitorum = sermon 1 du même auteur. Le manuscrit 249 de la BM de Valenciennes (XIIe s., Saint-Amand) contient dans l’ordre : Gilbert Crispin, Dialogus inter judeum et christianum (voir article GP) ; Libellus Ivonis Carnotensis de sacramento dedicationis ; Id, De sacramento neophitorum, ainsi que les sermons 2, 3, 5 ; Hildebertus Cenomannensis, Divini mysterii expositio et autres pièces (voir article 106) ; Hugo de S. Victore, De institutione novitiorum ; et des extraits divers. Ces textes sont tous présents à Vicoigne. Drogo abbas S. Johannis Laudunensis, Meditatio in passionem et resurrectionem Christi, éd. PL 166, col. 1515-1546, même titre dans Valenciennes, BM, 196, XIIe s. (?) provenant de Saint-Amand. inserte libro num. 148.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 146. [149] Cyprianus iterum De 12 abusionibus seculi. Recapitulationes super Genesim, Exodum, Leviticum et Numeros, et quedam alia, num. 149.
Hugonis Postille super Genesim, num. 149.
Expositio quedam brevis super orationem dominicam inserta libro numeri 149.
Hieronymus Ad Eustochium de virginitate servanda, insertus Cypriano num. 149.
Commonitorium cuiuslibet episcopi ad sacerdotes subditos sibi, ceterosque ministros ecclesiastici ordinis commentaire[Ps.]-Cyprianus Carthaginensis, De duodecim abusivis saeculi (CPL 1106). Les Recapitulationes super Genesim, Exodum, Leviticum et Numeros désignent éventuellement des vers mnémotechniques du type de ceux que contient Valenciennes, BM, 22, provenant de Spanheim, intitulés Recapitulationes Veteris Testamenti. Hugo de S. Caro, Postille in Genesim (RB 3632) serait éventuellement mieux placé comme partie de l’article 139, d’autant plus que dans la liste alphabétique, cet article suit immédiatement le n° 138. Expositio quedam brevis super orationem dominicam = éventuellement [Cyprianus Carthaginensis], Liber de dominica oratione (CPL 43), puisqu’un autre texte est attribué à cet auteur dans ce même recueil, mais beaucoup d’autres auteurs sont possibles, parmi lesquels Hugues de S. Victor, Super orationem dominicam (Goy 2.2.5.6). Hieronymus, Ep. 22 ad Eustochium de virginitate servanda. Commonitorium cuiuslibet episcopi : ce texte (éd. PL 96, col. 1375-1380, parmi des textes anonymes du VIIIe siècle) a été également été attribué au pape Léon IV [ps.], avec le titre d'Admonitio synodalis (S. Kuttner et R. Elze, A catalogue of canon and roman law manuscripts in the Vatican Library, 1986 [Studi e Testi 322, p. 120]). insertum libro numeri 149.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 147. [150] Flavii Josephi libri antiquitatum, et de bello judaico, num. 150.
Genealogia patrum antiquorum usque ad Christum commentaireFlavius Josephus, Antiquitates judaicae, libri 20, interpr. Rufino Aquileiensi ; De bello judaico libri 7, interpr. Rufino Aquileiensi. De nombreux manuscrits, répertoriés par F. Blatt, contiennent à la fois, et dans des organisations variées, tout ou partie de ces deux ouvrages. Petrus Pictaviensis, Genealogia et chronologia patrum ab Adam usque ad Christum. Ce dernier texte figure également dans Auxerre, BM, 145 (132), manuscrit de Saint-Marien. inserta lib. num. 150.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 148. [151] Historia scholastica et Actus Apostolorum magistri Petri Comestoris commentaireHistoria scholastica (RB 6543-6564). La partie concernant les Actus Apostolorum (RB 6565) est en réalité de Petrus Pictaviensis. Dans ce manuscrit, elle se présentait apparemment séparée du texte précédent. Goffridus ou Galfridus de Trano, Summa super rubricas Decretalium (RFHMA, t. 5, p. 175) : ce texte semble mal placé ici, mais la cote se lit indiscutablement « 151 ». Cependant, il se trouve que la cote 251, au milieu des livres de droit, n’est pas occupée : 151 pourrait alors être une erreur, pour 251. Hieronymus, Liber hebraicarum questionum in Genesim (BHM 200). [Ps.] Hieronymus, De decem temptationibus populi Israel in deserto (BHM 409). Le De questionibus hebraicis in libros Regum et Paralipomenon (BHM 412) a été attribué à tort à saint Jérôme. , num. 151.
Summa M. Godefridi super titulis Decretalium, num. 151.
Hieronymi liber hebraicarum questionum. Hieronymus de decem temptationibus. De questionibus Regum et Paralipomenon, omnia inserta lib. num. 151.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 149. [151 ?] Hugo de origine artium insertus Hieronymo ubi agit de interpretatione nominum hebraicorum. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 150. [152] Boetius cum expositione Magistri Gilleberti Pictaviensis episcopi super librum de Trinitate. De hebdomadibus. De duabus naturis Christi, num. 152.
Historia item alia eiusdem Petri Comestoris commentaireCet article regroupe les commentaires de Gilbert de la Porrée sur plusieurs des Opuscula sacra de Boèce : 1. « Quomodo Trinitas unus Deus ac non tres dii sunt » sive de trinitate (CPL 890) ; 3. « Quomodo substantiae in eo, quod sint, bona sint » sive De hebdomadibus (CPL 892) ; 5. Liber contra Eutychen et Nestorium de duabus naturis et una persona Christi (CPL 894). Valenciennes, BM, 197 (Saint-Amand, XIIe s.) contient le premier et le troisième texte. Historia scolastica Petri Comestoris (voir l’article 151)., num. 152.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 151. [153] Boetii de consolatione Philosophie, num. 153.
Historia ecclesiastica Eusebii Cesariensis commentaireBoethius, De consolatione Philosophiae (CPL 878). Eusebius Cesariensis, Historia ecclesiastica, transl. Rufino Aquileiensi (RFHMA, t. 4, p. 394)., num. 153.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 152. [154] Historia tripartita Cassiodoro commentaireHistoria scolastica ou tripartita. Le prologue est de Cassiodore (RFHMA, t. 3, 1970, p. 150-151). auctore, num. 154. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/27
- item 153. [155] Vite Patrum commentaireVitae Patrum (BHL 6524-6547). Voir aussi l’article 175 : De vitis Patrum. num. 155. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/26 ?
- item 154. [156] Joannes Cassianus de decem collationibus patrum, et translatio s. Stephani Constantinopolim, num. 156.
Chrysostomus de reparatione lapsi commentaireJoannes Cassianus, De decem collationibus patrum (Conlationes, CPL 512, première partie). Translatio s. Stephani Constantinopolim [interpr. Anastasio Bibliothecario] (BHL 7857-7858). Chrisostomus de reparatione lapsi = soit [Ps. Johannes] Chrysostomus, en réalité Johannes mediocris, De reparatione lapsi primi hominis (CPL 922 ; CPPM I/1308), soit plutôt Ad Theodorum lapsum libri 1-2 (CPG 4305), texte qui porte précisément ce titre à Belval. insertus lib. num. 156.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 155. [157] Ioannes Cassianus in 7 mediis collationibus patrum, item in 7 ultimis collationibus commentaireCPL 512, deuxième et troisième parties., num. 157. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 156. [158] De vita et moribus philosophorum. Item tres partes rudimenti, et nota in fine 3e partis. De 4a parte et de aliis et authore libri. Item exceptum de libro 3o et urbe Roma, a Romulo usque ad Alexandrum magnum et Pyrrhum eius avunculum. Item de conditoribus urbis Ephesii, ortu et fine Amazonum, num. 158.
Item historia Troianorum commentaireLes deux premiers titres de cet article paraissent coïncider, l’un avec le Liber de vita et moribus philosophorum de Gualterius Burlaeus (Bloomfield, n° 1475), ou avec le Breviloquium de vita et moribus philosophorum de Johannes Guallensis (Bloomfield, n° 1098 ; Glorieux, n° 322 c), l’autre avec un ouvrage de grammaire, soit l’Elementarium de Papias (Bursill-Hall, Census, p. 315, liste de manuscrits) dit aussi Rudimentum, soit des Rudimenta grammaticae anonymes (Bursill-Hall, Census, manuscrits aux n° 24.2 ; 24.3 ; 288.145.2). Le reste du recueil étant constitué de textes historiques, on peut proposer aussi pour le Rudimentum le De viris illustribus seu De vita et moribus virorum illustrium tum sanctorum quam aliorum philosophorum de Johannes de Columna (RFHMA, t. 3, p. 516 ; Kaeppeli, n° 2251), ainsi qu’un abrégé d’histoire ancienne. L’incipit Egipti sapientes est celui du De gestis Alexandri de Julius Valerius. L’incipit Sapientissimi Egiptii est celui des Gesta Alexandri Magni, texte anonyme. [Ps.] Dares Phrygius, De excidio Troiae ou Historia Troianorum (RFHMA, t. 5, p. 517), texte présent aussi dans Douai, BM, 880 (Anchin, fin du XIIe s.). Homerus Asianus, In historiam troianam carmen latinum. Caius Julius Caesar, De bello gallico (Reynolds et Wilson, p. 35-36). Il n’existe apparemment pas de version abrégée de l'Historia romana de Paul Diacre (CPL 1181), mais la dénomination d'abbreviatio se justifie peut-être par le fait que Paul Diacre se sert du Breviarium d’Eutrope (MGH, Auctores antiqui, II, 4). C. Sallustius Crispus, De bello Cathilinaris (sic) = De conjuratione Catilinae. De bello Jugurtino (Reynolds et Wilson, p. 341-347). et quedam alie omnes inserte libro numeri 158.
Alexandri historia que incipit Egipti sapientes etc. Item eiusdem alia historia que incipit Sapientissimi Egiptii etc. inserta utraque libro numeri 158.
Historia Alexandri. incipit Egipti sapientes. Item eiusdem alia historia incipit Sapientissimi Egiptii.
Homerus de bello troiano metrice insertus lib. num. 158.
Julii Cesaris de bello gallico liber insertus lib. num. 158.
Pauli historie romane abbreviatio inserta lib. num. 158.
Salustius de bello Cathilinaris. Item de bello Jugurtino, insertus lib. num. 158.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 157. [159] Orosii Chronica ad Augustinum contra paganos, de miseria mundi, num. 159.
Eusebii, Hyeronimi, deinde Prosperi chronica inserta lib. num. 159.
Sigeberti monachi Gemblacensis Conographia inserta volumini num. 159.
Valerius Maximus insertus lib. num. 159.
Vita s. Gaugerici commentairePaulus Orosius, Historiae adversus paganos (CPL 571). De miseria mundi renvoie éventuellement au même texte, qui porte également le titre d’Ormesta (au sens de miseria ou calamitas) mundi. La chronique d’Eusèbe de Césarée, traduite par Jérôme (BHM 203), a été continuée par Prosper d’Aquitaine = Epitoma chronicon ab a. 379-445 (Potthast, t. 2, p. 941). Sigebertus Gemblacensis, Conographia, sic pour Chronographia [de 381 à 1111] (Potthast, t. 2, p. 1016-1017). Valerius Maximus, Factorum et dictorum memorabilium libri 9 (Reynolds et Wilson, p. 428-433). Vita s. Gaugerici ep. Cameracensis (11/VIII, BHL 3268-3291). Des extraits de ce dernier texte figurent dans les Annales de Hainaut de Jacques de Guise, IX, 18-21 et 22-24 = BHL 3287 et 3289. inserta lib. num. 159.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 158. [160] Historie Jerosolimitane libri 9. Historia Francorum Jerusalem peregrinantium Domini Fulgeri libri 3. Relatio miraculi in regione Saxonum facti. Historia Mahometi versificata, num. 160.
Descriptio locorum circa Jerusalem adiacentium inserta libro numeri 160.
Figura de situ Jerusalem et locis adiacentibus, inserta volum. num. 160.
Genealogia Flandrentium comitum commentaireRobertus monacus de S. Remigio, Historie Jerosolimitane libri 9 (Potthast, t. 2, p. 978-980). Fulcherius Carnotensis, Historia hierosolymitana (RFHMA, t. 4, p. 601). Relatio miraculi in regione Saxonum facti tempore Heriberti Coloniensis = Miraculum s. Magni de saltantibus factum tempore Heriberti episcopi Coloniensis, narratio Otberti (Vita s. Magni, BHL 5156 ou 5157). Ce texte (BHL 5156) est présent au f. 3 de Douai, BM, 365 (Anchin, XIIe s.), recueil déjà évoqué à propos de l’article 140. Il figurait aussi à Belval (Charleville-Mézières, BM, 246D/II, f. 261v-262). L’Historia Mahometi versificata désigne éventuellement un texte attribué à tort à Hildebertus Cenomannensis et dû en réalité à Embricho Moguntinus (éd. PL 171, col. 1343-1366), ou les Otia de Machomete de Galterus de Compendio (RFHMA, t. 4, p. 632). Ce texte figure aussi dans l’article 166. Les deux mentions, Descriptio locorum circa Jerusalem adiacentium, et Figura de situ Jerusalem et locis adiacentibus, sont-elles un doublet ? Peut-être le De situ Jerusalem et de locis sanctis de Bède (CPL 2332), mais d’autres textes sont possibles, en particulier le De situ locorum Terrae sanctae de Fretellus, texte présent aussi dans Douai, BM, 882 (Marchiennes, XIIe s. ex.), manuscrit qui contient aussi le texte de Foucher de Chartres et l'Historia Machometi versificata, présents tous deux dans l’article 160. Genealogia brevis comitum Flandriae (RFHMA, t. 4, p. 663) ? inserta lib. num. 160.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 159. [161] Fratris Vincentii 1a pars speculi historialis, num. 161.
Historia Pilati inserta lib. num. 161.[+]Conservation :
Attestation : IV/24
- item 160. [161 bis] [Vincentii Belvacensis] 2a pars fuit combusta casu Valencenis. [num. 161 bis]
- item 161. [162] Fratris Vincentii 3a pars speculi historialis, num. 162.
- item 162. [163] Fratris Vincentii 4a pars speculi historialis commentaireVincentius Bellovacensis, Speculum historiale, exemplaire complet (Kaeppeli, n° 3987). La mention relative au deuxième volume, non coté (d’où le « bis » qui lui a été affecté), indique que la cotation est postérieure à la disparition de ce volume. La prise de Valenciennes à laquelle il est fait allusion ici, est soit celle de 1567, soit celle de 1677. La date de 1567 paraît plus probable, puisque le manuscrit d’Eustache de Lens, entré à Prémontré au plus tard en 1662, figure encore dans le catalogue alphabétique de Vicoigne (art. 110). Ce volume (Soissons, BM, 3) avait déjà échappé aux flammes et avait été racheté à Valenciennes en 1476, ce qui suggère que d’autres occasions de destructions de manuscrits, liées ou non à des guerres, ont certainement existé. Historia Pilati, ou Gesta/Acta Pilati (RB 179)., num. 163. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/25
- item 163. [164] Historia Britannorum, cui interponitur prophetia Merlini. Item Historia Britannorum versificata. Item alia Historia Britannorum Guilelmi Malmesberiensis monachi, interponuntur leges Willelmi Regis Anglorum commentaireGalfridus Monumetensis, Historia Britannorum (RFHMA, t. 4, p. 620-622), f. 1-54 de Valenciennes, BM, 792. Prophetia Merlini = Libellus Merlini, livre 7 de l'Historia Regum Britannie (ibid., p. 623), § 112-117 de l’éd. N. Wright, t. 1. Historia Britannorum versificata : parmi les textes figurant dans Valenciennes, BM, 792, deux peuvent répondre à cette désignation : soit l'Historia Britannorum in versibus 28 (f. 54v), soit l'Historia Britonum versificata attribuée au ps. Alexander Nequam (f. 55-82). Historia Britannorum Guilelmi Malmesberiensis monachi (Potthast, t. 1, p. 558) = Gesta regum Angliae, f. 85-158 de Valenciennes, BM, 792. Les Leges Willelmi Regis Anglorum se placent dans le livre 3, entre les § 297 et 298 de l’éd. PL 179, col. 955-1392. Elles ne figurent apparemment que dans la famille A de manuscrits (quatre exemplaires recensés). Plutôt qu’à la Prophetia Merlini, qui est bien le livre 7 de l'Historia Regum Britannie (RFHMA, t. 4, p. 623), la mention Merlini Ambrosii expositio lib. 7, pourrait renvoyer à l'Explanatio in prophetiam Merlini d’Alain de Lille, qui figure aux f. 159-224 de Valenciennes, BM, 792 sous le titre Expositio Mellini Ambrosii. D’après M.-Th. d’Alverny, Alain de Lille. Problèmes d’attribution (Alain de Lille, Gautier de Châtillon, Jakemart Giélée et leur temps, 1980, p. 27-46), ce texte serait attribué à tort à cet auteur. Annales quedam de gestis Britonum, Saxonum, Danorum et Normannorum, f. 231-237 de Valenciennes, BM, 792. La date de 165 pour les Annales brevissime est une mauvaise lecture pour 1065, que le recours au manuscrit permet de corriger, puisque ce texte figure aux f. 238v-259 de Valenciennes, BM, 792., num. 164.
Merlini Ambrosii expositio lib. 7 inserta lib. num. 164.
Annales quidam de gestis Britonum, Saxonum, Danorum et Normannorum. Item alii annales brevissime incipientes ab anno 165, inserti libro num. 164.[+]Conservation : Valenciennes, BM, 792 [images]
Attestation : I/2, IV/2 ou 30
- item 164. [165] Pantheon ut vocant, Godefridi Viterbiensis, num. 165.
Martini cuiusdam commentaireGodefridus Viterbiensis, Pantheon (RFHMA, t. 5, p. 170). Pour Martinus, voir aussi les art. 175, 176 et 422. S’il ne s’agit pas de la Chronica romanorum pontificum et imperatorum de Martin de Troppau (RFHMA, t. 7, p. 489-490), texte assez répandu, y compris à Vicoigne (art. 422), on peut penser à Martinus Fuldensis (RFHMA, t. 7, p. 486) ou à Martinus monachus Pictaviensis, auteur d’une Historia monasterii Novi Pictaviensis (RFHMA, t. 7, p. 490). inserta lib. num. 165.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/31
- item 165. [166] Historia animalium, num. 166.
Historia metrica Mahometi. Item alia historia eiusdem Mahometi, que fuit vita et doctrina ipsius prosaico sermone commentaireAristoteles, Historie animalium libri 10, interpr. Guillelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 66, voir aussi l’article 169). Historia metrica Mahometi : voir l’article 160, où sont proposées les attributions au ps. Hildebertus Cenomannensis, en réalité Embricho Moguntinus, ou à Galterus de Compendio. Pour l'Alia historia Mahometi... prosaico sermone, plusieurs identifications sont possibles : soit une Vita Mahometi anonyme, soit la Doctrina Mahometi d’Hermannus Sclavo, soit le Tractatus contra Machometum de Raimundus Martini de Sobiratis (Kaeppeli, n° 3399 suppl.), ou encore des textes d’Alain de Lille, et d’autres auteurs. et alia quedam eodem pertinentia, num. 166.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 166. [167] Hugo Super tota pulchra es. Miraculum ad honorem B. Virginis, et Marie Magdalene. De mercenario agrario. De muliere quam B. Maria liberavit. Descriptio qualiter [//] Domini sit delatum ab Jerosolimis. Relatio vel passio imaginis facta in Beritho. Tria miracula ad laudem B. Virginis Marie. De monacho S. Nichasii qui datus est Sathane, num. 167.
Sermo quidam brevis de celebritate animarum commentaireHugo de S. Victore, Canticum pro assumptione b. Mariae (Goy 2.2.5.8, ce titre attesté). Les titres des miracles suivants paraissent renvoyer à des miracles de la Vierge, sauf 2, Descriptio qualiter [sudarium ?] Domini sit delatum ab Jerosolimis (numéros BHL compris entre 4209 et 4214), et Relatio vel passio imaginis facta in Beritho (BHL 4227) qui sont relatifs à la passion du Christ. Sermo quidam brevis de celebritate (sic) animarum : éventuellement de celebratione missarum ? Vita s. Hugonis Cluniacensis (29/IV ; BHL 4007-4015). Bernardus Claraevallensis, Vita s. Malachie (3/XI ; BHL 5188-5189). Vita s. Servatii episcopi Tungrensis (13/V ; BHL 7611-7641, éventuellement 7633 si c’est le texte qui figure dans Valenciennes, BM, 514), ce texte présent aussi dans l’article 174. Vita s. Bernardi abbatis (20/VIII ; BHL 1207-1238). insertus lib. num. 167.
Vita s. Hugonis Cluniacensis. Vita s. Malachie. Vita s. Servatii episcopi. Vita s. Bernardi abbatis, omnes inserte lib. num. 167.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 167. [168] Richardus de sancta Trinitate, de interiori homine, de contemplatione, et alia eiusdem, num. 168.
Expositio quedam de ultima visione Ezechielis commentaireRicardus de S. Victore, De Trinitate libri 6. De interiori homine = soit De statu interioris hominis (Is. 1, 5-6) RB 7333, soit De eruditione interioris hominis (Dan.) = RB 7338. De contemplatione peut correspondre soit au De gratia contemplationis, ou Benjamin maior (RB 7324), soit au De preparatione animi ad contemplationem, aussi appelé Beniamin minor (RB 7325) ; il pourrait s’agir aussi de l’ensemble des deux traités. Ricardus de S. Victore, In visionem Ezechielis (Ez. 1, 5-10) = RB 7337., inserta libro 168.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 168. [169 Expositio quedam de ultima visione Ezechielis...] que denuo habetur lib. num. 169.
Historie animalium libri 10, de progressu animalium, de causa motus animalium commentaireRicardus de S. Victore, In visione Ezechielis (Ez. 1, 5-10) = RB 7337. Aristoteles, Historie animalium libri 10, interpr. Guillelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 66), De progressu animalium liber 1 (Lacombe, n° 67), De motu animalium liber 1 (Lacombe, n° 68). À rapprocherdes articles 166 et 367. et alia quedam, num. 169.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 169. [170] Fratris Nicolai liber exemplorum. Item dieta salutis commentaireNicolaus de Hanapes, Exempla sacre scripture (Kaeppeli, n° 3094). Guillelmus de Lanicea, Dieta salutis (Bloomfield, n° 2301)., num. 170. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 170. [171] Vita s. Martini episcopi. Vita s. Brictii episcopi. Vita s. Ambrosii episcopi, num. 171.
Dialogi Severi de vita s. Martini inserti lib. num. 171.
Passio s. Blasii episcopi et martyris commentaireVita s. Martini episcopi (11/XI, BHL 5610-5652 : soit par Sulpice Sévère, soit par Paulin de Périgueux, soit par Grégoire de Tours, ou par d’autres auteurs). Vita s. Brictii episcopi : Sulpitius Severus, Dialogi (BHL 1451) ou Gregorius Turonensis (BHL 1452-1454). Vita s. Ambrosii episcopi (soit l’évêque de Cahors = BHL 369-374 ; soit l’évêque de Milan = BHL 377-381). Dialogi Severi de vita s. Martini (BHL 5614-5616). Passio s. Blasii episcopi et martyris (BHL 1370-1380, éventuellement la Passio s. Blasii par Guarimpotus Neapolitanus, ou la Passio metrica s. Blasii par Altmannus de S. Floriano). Saint Biaise était l’un des patrons de Vicoigne., inserta lib. num. 171.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 171. [172] Vita s. Norberti, et de principio huius nostre ecclesie Viconiensis. Liber viarum Dei, num. 172.
Revelatio assumptionis B. Marie commentaireVita s. Norberti (6/VI, BHL 6248-6250) et de principio huius nostre ecclesie Viconiensis : il s’agit probablement de deux textes différents, car aucune des vies de saint Norbert ne fait allusion aux débuts de Vicoigne. En revanche, la chronique de Vicoigne, attribuée à Nicolas de Montigni, sacristain vers 1305-1308 (RFHMA, t. 5, p. 546 : Historia monasterii Viconiensis) est intitulée Fundatio coenobii Viconiensis sive brevis historia canonicorum Ordinis S. Augustini. Le seul exemplaire conservé, Valenciennes, BM, 530 (485), XVIe s., porte précisément à la p. 239 la note suivante, qui se réfère de façon indubitable au manuscrit décrit par l’article 172 : « Exemplar de principio institutionis hujus ecclesie Viconiensis, prout habetur in libello quodam ubi vita b. Norberti continetur ». Aux p. 261-264 de Nancy, BM, 1765 (992/18), figure un extrait intitulé De principio ecclesiae Viconiensis qui correspond à toute la partie primitive de la chronique (18 § dans l'éd. MGH, SS, t. 24, 1879, p. 294-313), mais ne comprend pas la Continuatio auctore Nicolao. Hugo a rajouté en tête la mention suivante : « Viconia. Ex ms. antiquo Viconiensi ». Elisabeth Schonaugiensis, Liber viarum Dei = Vita s. Elisabeth, cap. VI. Revelatio assumptionis B. Marie = Id., Visio de resurrectione B. Mariae (Visiones II. 31, alias IV, prol., BHL 5355). Ces deux textes, avec toutefois le titre de Resurrectio au lieu de revelatio assumptionis pour le deuxième, figurent à la suite dans Douai, BM, 865 (Anchin, XIIe s., vies de saints). inserta lib. num. 172.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/3
- item 172. [173 manquant]
- item 173. [174] Legenda aurea a fratre Jacobo Januensi composita, cui preponitur vita s. Servatii commentaireJacobum Zannensem (sic pour Januensem) = Jacobus de Voragine, Legenda aurea (RFHMA, t. 6, p. 137-138 ; Kaeppeli, n°2154), voir aussi l’article 175. La Vita s. Servatii (BHL 7611-7641) est aussi présente dans l’article 167., num. 174.
- item 174. [175] Chronica Martini. Item Legenda aurea per fratrem Jacobum Zannensem compilata. Item plurima in fine scripta metrice et prosaice, scilicet de Susanna, de judicio, de Maria Magdalena, et passio s. Agnetis, de vitis PP. Vita Malchi. De s. Marina. De s. Maria Egiptiaca. De s. Paulo primo eremita. De s. Maugaldo martyre. De Congdalo et visionibus ab eo visis. De s. Patricio, num. 175.
Abbreviatio figuralis historie D. Ivonis Cluniacensis abbatis commentaireChronica Martini (voir les articles 165, 176 et 422). Legenda aurea per fratrem Jacobum Januensem compilata (voir l’article 174). De Susanna (BHL 7937 : Passio, ou Epitome metricum, extrait de Flodoard, De Christi triumphis apud Italiam, VII, 1). [Ps.]-Marbodus Redonensis, Versus Sybillae (Oracula Sybillina) de die judicii. De Maria Magdalena (BHL 5439-5513, éventuellement le chapitre xxvi du livre 1 du De triumphis Christi et sanctorum Palestinae de Flodoard, intitulé De Magdalena, Lazaro et Josepho justo). Passio s. Agnetis (BHL 156-167, les passions métriques sont répertoriées aux numéros BHL 159-164). De vitis Patrum (BHL 6524-6547), à rapprocher de l’article 155. Hieronymus, Vita Malchi (21/X, BHL 5190 ; CPL 619 ; BHM 263). De s. Marina (17/VII, BHL 5528-5530), soit un extrait des Vitae Patrum, soit l’une des deux vies métriques (BHL 5530 et 5530c) de sainte Marine. Vita s. Mariae Egiptiacae (BHL 5415-5421, soit Flodoard, De triumphis Christi et sanctorum Palestinae, lib. 3, cap. 4 = BHL 5418, soit Hildebertus Cenomannensis = BHL 5419-5420, soit Vita metrica = BHL 5421). Hieronymus, Vita s. Pauli primi eremitae (BHL 6596 ; CPL 617 ; BHM 261). De s. Maugaldo (sic), voir : Marbodus Redonensis, Vita s. Magnobodi ep. Andegavensis (16/X, BHL 5153). De Congdalo (sic) = Speculum historiale, 27, 88, ou Marcus Ratisponensis, Visio Tnugdali. De s. Patricio (17/III, BHL 6492-6518, éventuellement Henricus de Salteria, Purgatorium s. Patricii = BHL 6510-6512). Girardus Alverniensis, Abbreviatio figuralis historiae, dédiée en 1272 à Ivo I, abbé de Cluny, cité ici à tort comme auteur (RFHMA, t. 5, p. 147-148 : Girardus de Antwerpia). Ce texte est présent également dans l’article 176, à moins qu’il ne s’agisse d’un doublet. inserta volumini numeri 175.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/26
- item 175. [176] Chronica Martini. Abbreviatio figuralis historie a D. Ivone Cluniacensi abbate. De miseria hominis. Rationes eorum que aguntur circa officium divinum. Abbreviata legenda de mirabilibus mundi a magistro Jacobo de Vitriaco, num. 176.
Frater Egidius De regimine principum, domus et civitatis insertus volum. num. 176.
Cato versificatus insertus lib. num. 176.
Flores Senece inserti lib. num. 176.
Flores Tullii inserti lib. num. 176.
Ovidius De vetula commentaireChronica Martini (voir les articles 165, 175 et 422). Abbreviatio figuralis historie a D. Ivone Cluniacensi abbate (voir l’article 175). De miseria hominis = ou Anselmus Cantuariensis, Meditatio I de humanae conditionis dignitate et miseria, ou Innocent III, De miseria humanae conditionis (Bloomfield, n° 3618), ou encore pièce anonyme en 127 vers (Bloomfield, n° 6403 ; Walther, n° 20245). Le même titre figure dans l’article 312. Rationes eorum que aguntur circa officium divinum : texte non identifié. Jacobus de Vitriaco, Abbreviata legenda de mirabilibus mundi = Historia hierosolymitana abbreviata (RFHMA, t. 6, p. 142-143). Ægidius Romanus, De regimine principum, domus et civitatis (Zumkeller, n° 54 : De regimine principum ; Glorieux, n° 400q : même titre), voir aussi les articles 184 et 185. [Ps.] Marbodus Redonensis, Proverbia Catonis philosophi (Bloomfield, n° 6242 ; Walther, n° 19923). Flores Senece, Flores Tullii : Valenciennes, BM, 181 (Saint-Amand, XIIe s.), présente aux f. 113-117v un florilège alphabétique avec des extraits de Cicéron et de Sénèque (Munk-Olsen, t. 2, p. 871, Floril. C. 61.5). [Ps.] P. Ovidius Naso, De vetula., insertus libro num. 176.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 176. [177] Historia item alia Mahometi, que fuit vita et doctrina ipsius commentaireVoir l’article 166., num. 177. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 177. [178] Gemma anime de divinis officiis, num. 178.
Innocentius 3us de officio misse commentaire[Honorius Augustodunensis], Gemma anime de divinis officiis, présent aussi en tête de Douai, BM, 357 (Anchin, XIIIe s.). Innocentius III, De officio et ordine missae. insertus lib. num. 178.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 178. [179] Domini Roberti abbatis liber de divinis officiis ad imperatorem Ludovicum pium, num. 179.
Expositio eiusdem Eustachii [de Lens] super canonem, inserta lib. num. 179.
Expositio symboli, et de horis diei quid sanctificent, et liber de officiis, omnia inserta lib. num. 179.
Liber quidam de officiis ecclesiasticis, insertus libro num. 179.
Tractatus alius de divinis officiis insertus num. 179.
Tractatus quidam de officio misse, insertus num. 179.
Joannes de Garlandia ad episcopum Londinensem de mysteriis eclesie metrice scriptis, insertus lib. num. 179.
Tractatus de numero et ordine sacramentorum et misse sacrificio editus ab Hugone ut apparet insertus libro num. 179.
Liber quidam de sacramentis commentaireRobertus ne peut pas désigner Rupert de Deutz, son Liber de divinis officiis étant dédié à Cuno, évêque de Ratisbonne. Aucun texte de Pascase Radbert ne convient non plus. En revanche, le Liber officialis (De divinis officiis libri 4) d’Amalaire de Metz est dédié à Louis le Pieux, comme le montre l'Epistula ad Ludovicum imperatorem de officiali libro (CSLMA, t. 1, AMAL. 14). Expositio Eustachii [de Lens] super canonem : voir note 107. Expositio symboli, et de horis diei quid sanctificent, et liber de officiis : cet énoncé ne permet pas de décider s’il s’agit là de traités différents, ou de l’énumération de chapitres d’un même ouvrage. La désignation du Liber quidam de officiis ecclesiasticis, du Tractatus alius de divinis officiis, du Tractatus quidam de officio misse est également trop vague pour permettre des identifications assurées. Joannes de Garlandia (ad [Fulk Bassett, 1244-1259] episcopum Londinensem), De mysteriis eclesie. Le titre de Tractatus de numero et ordine sacramentorum et misse sacrificio n’est relevé par Goy pour aucun des traités attribués à Hugues de Saint-Victor ; cependant le De sacramentis Christianae fidei (Goy 2.2.3.9) traite des sacrements au livre 2, pars 6-15, et fait allusion à la messe à la pars 8, cap. XIV. A défaut, le De officiis ecclesiasticis de Robertus Paululus, édité (PL 177, 405-456) dans l'Appendix ad Hugonis opera dogmatica pourrait éventuellement convenir. Le Liber quidam de sacramentis est peut-être un doublet, dû aux multiples renvois nécessités par le classement alphabétique du catalogue. Les trois occurrences du tractatus de divinis officiis peuvent relever de la même explication, mais la mention alius indique qu’il se trouvait au moins deux textes portant ce titre dans le recueil insertus lib. num. 179.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 179. [180] Regula b. Augustini exposita per fratrem Humbertum de Romanis commentaireExpositio super Regulam b. Augustini (Kaeppeli, n° 2016, vers 1248-1254)., num. 180. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 180. [181] Repertorium plurimarum auctoritatum diversarum et aliarum rerum commentaireRepertorium plurimorum auctoritatum diversarum et aliarum rerum : ce titre pourrait s’appliquer à la table alphabétique de la Catena aurea de Thomas d’Aquin (Glorieux, n° 14 ae, ak, ap, aq), dont le prologue dans Toulouse, BM, 47 (I, 198) commence par ces mots : Prologus in tabulam seu repertorium auctoritatum et dictorum notabilium... Le fait que les ouvrages de cet auteur sont regroupés à Vicoigne entre les cotes 331 et 360 affaiblit toutefois cette hypothèse d’identification., num. 181. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 181. [182] Gerardi de Leodio Ordinis Predicatorum liber de doctrina cordis. Gilleberti Pictaviensis episcopi sermo quidam de natali Domini commentaireEn réalité Hugues de Saint-Cher, Liber de doctrina cordis (Bloomfield, n° 4038, avec attribution à Gerardus de Leodio). L’identification de l’auteur est dûe à G. Hendrix (voir son édition, H. S. Caro 's Traktaat De doctrina cordis, Leuven, Bibliotheek van de Faculteit Godgeleerdheid, 1995). Kaeppeli, plus ancien, n’a pas de référence pour cet ouvrage. Gilbertus Porretanus, Pictaviensis episcopus, Sermo quidam de natali Domini (Schneyer, t. 2, p. 187, T6). Ce sermon figure entre autres dans Valenciennes, BM, 197 (Saint-Amand, XIIe siècle), aux f. 87v-88, en compagnie d’autres textes de Gilbert de la Porrée (In Boetii de Trinitate, In Boetii de duabus naturis Christi), également présents à Vicoigne (III/152). insertus lib. num. 182. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 182. [183 manquant].
- item 183. [184] Liber de regimine principum editus a fratre Egidio de Roma Augustinensi, num. 184.
Aristotelis liber de secretis secretorum, sive de regimine principum et dominorum commentaireÆgidius Romanus, Liber de regimine principum (Zumkeller, n° 54). Voir aussi les articles 176 et 185. Aristoteles [Ps., interprete Johanne Hispalensi], Secretum secretorum, voir G. Lacombe et al., Appendix I, p. 93). , insertus lib. num. 184.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 184. [185] Summa theologice veritatis. Item de regimine principum fratris Egidii ad regem Philippum pulchrum. Item Formula honeste vite ad regem Hispanie. Item Eruditio regum ad s. Ludovicum commentaireHugo Ripelin, Compendium theologice veritatis (Kaeppeli, n° 1982 ; RS 368). Voir aussi les articles 188, 310, 311. De regimine principum fratris Egidii ad regem Philippum pulchrum, voir les articles 176 et 184. Ps.-Martinus Bracarensis, Formula honeste vite ad regem Mironem Hispanie (Bloomfield, n° 3609 ; CPL 1090), voir aussi l’article 99. Guibertus Tornacensis, Eruditio regum [et principum] ad s. Ludovicum, éd. A. De Poorter, 1914 (Philosophes belges, 9)., num. 185. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 185. [186] Alanus de maximis theologie commentaireAlanus Insulensis, De regulis sacrae theologiae, ou Regulae celestis iuris. Voir aussi l’article 365. cum aliis eiusdem opusculis, num. 186. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 186. [187] De disciplina claustri. De decem preceptis. de clavibus ecclesiasticis, Auctoritate SS. PP., de sacramento conjugii, de sacramento baptismi, cum expositione quadam baptisterii. Item de corpore Domini. Item de prescientia Dei. De libero arbitrio, et novissime de quinque sensibus, num. 187.
Epistole quedam familiares inserte lib. num. 187.
Liber quidam de creatione hominis commentaireLes premières mentions de cet article font penser au sommaire d’un ouvrage dont le titre serait manquant, ou à un recueil d’extraits, qu’il n’a pas été possible d’identifier. Il a donc été décidé de le ranger dans la rubrique [Florilegium]. Il paraît impossible de trancher entre plusieurs hypothèses concernant le De creatione primi hominis : un texte portant ce titre (inc. Verbum bonum vita sapiens) est attribué à Hugues [de Saint-Victor ?]. Il figure entre autres dans Douai, BM, 366 (Marchiennes, XIIe siècle). R. Goy le recense sous le titre de De tribus diebus (2.2.3.5), sans citer l’exemplaire de Douai. Ce titre peut désigner aussi le chapitre II du tractatus 3 de la Summa sententiarum attribuée à Hugues de Saint-Victor de façon douteuse (Goy 2.4.1.4), inc. Hiis excussis restat agere de creatione hominis. Des Sententiae de creatione primi hominis attribuées à Drogo cardinalis figurent au f. 11v de Valenciennes, BM, 196 (Saint-Amand, XIIe siècle). J. Leclercq (« Drogon et saint Bernard », RéAug., t. 43, 1-2, 1953, p. 19-20) a démontré qu’il s’agit en réalité d’extraits de sermons de saint Bernard., insertus lib. num. 187.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 187. [188] Compendium theologice veritatis Alberti commentaireEn réalité Hugo Ripelin. Voir aussi les articles 310 et 311., num. 188. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 188. [189] Abbreviatio expositionis abbatis Joachim cum pluribus aliis opusculis, num. 189.
Collectio catholice et canonice scripture ad defensionem ecclesiastice hierarchie, et ad instructionem et preparationem simplicium Christi contra pericula imminentia ecclesie generali per hypocritas, pseudipredicatores, et penetrantes domos et otiosos et curiosos et girovagos commentaireJoachimus Florensis, Expositio super Apocalypsim, partes I-VI (RB 4016) ? Un commentaire sur Jérémie (RB 4039) a été attribué à tort à cet auteur. Guillaume de Saint-Amour, Collectio catholice et canonice scripture (Glorieux, n° 160 1), texte présent aussi dans l’article 204., num. 189.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 189. [190] Speculum morale Vincentii commentaire[Ps.]-Vincentius Bellovacensis, Speculum morale, œuvre d’un compilateur anonyme de la fin du XIIIe siècle (Kaeppeli, n° 3986)., num. 190. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 190. [191] Pantheologie sive summe Reignerii de Pisis Ordinis Predicatorum, volumen 1um. num. 191.
- item 191. [192] Pantheologie secundum volumen commentaireRainerius Jordanis de Pisis, † 1348, Pantheologia (Kaeppeli, n° 3429)., num. 192. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 192. [193] Summe Antonini archiepiscopi Florentini prima et secunda pars, num. 193.
- item 193. [194] Summe eiusdem Antonini 3a pars, num. 194.
- item 194. [195] Summe eiusdem Antonini 4a pars commentaireAntoninus ep. Florentinus, † 1459, Summa theologiae I-IV (Kaeppeli, n° 239 : Summa moralis ; RS 69)., num. 195. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 195. [196] Summa Remundi de casibus, num. 196.
Innocentii pape 4i Constitutiones commentaireRaimundus de Pennaforti, † 1275, Summa de casibus penitentiae l. 1-3 (Kaeppeli, n° 3407). La Summa de matrimonio (Kaeppeli, n° 3408) en constitue le quatrième livre (Diaz y Diaz, n° 1324), voir les articles 199 et 203. Innocentius papa IV (1243-1254), Constitutiones novae, novellae, ou novissimae (DDC, t. 7, col. 1029-1062, en particulier 1031 ; RFHMA, t. 6, p. 246-248). Des Constitutiones novissimae, ou Decretales d’Innocent IV, accompagnées de l'apparatus de Garsias, figurent dans Douai, BM, 602 (Anchin, XIVe siècle). inserte lib. num. 196.[+]Conservation :
Attestation : IV/15 (ou est-ce III/199 ou 203 ?)
- item 196. [197] Summa virtutum commentaireSumma virtutum : éventuellement celle de Guillaume Péraud (Bloomfield, n° 2118 ou 5079), mais d’autres auteurs sont possibles : Guillelmus de Militona, Thomas d’York, [Ps.]-Thomas d’Aquin (Bloomfield, n° 2273, 5279) ; il existe aussi des Summe virtutum anonymes (Bloomfield, n° 3068, 31 13, 3602, 5775, 6481)., num. 197. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 197. [198] Summa vitiorum commentaireSumma vitiorum : éventuellement celle de Guillaume Péraud (Bloomfield, nos 4983 ou 6042), mais d’autres auteurs sont possibles : [Ps.]-Robert Grossetête, Hugues de Saint-Victor ? Henricus de Frimaria (Bloomfield, nos 5005, 6455, 6456) ; un ouvrage de ce titre est attribué de façon douteuse à Raymond de Pennafort (Kaeppeli, n° 3412) ; il existe également des ouvrages anonymes (Bloomfield, nos 809, 2221, 3430)., num. 198. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 198. [199] Summa casuum f. Remundi Ordinis Predicatorum cum quibusdam expositionibus marginalibus commentaireVoir les articles 196 et 203., num. 199. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0 ; IV/15 (ou est-ce III/196 ou 203 ?)
- item 199. [200] Summa confessorum f. Joannis Lectoris commentaireJohannes de Friburgo, Summa confessorum (Kaeppeli, n° 2344)., num. 200. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 200. [201] Summa alia confessorum [Joannis Lectoris] commentaireVoir l’article 200., num. 201. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 201. [202] Summa casuum consciencie fratris Bartholomei de Pisis Ordinis Predicatorum commentaireBartholomaeus de S. Concordio Pisanus, † 1347, Summa de casibus conscientiae (Kaeppeli, n° 436), num. 202. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 202. [203] Summa casuum M. Remundi commentaireVoir les articles 196 et 199., num. 203. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/15 (ou est-ce III/196 ou 199 ?)
- item 203. [204] Collectio item alia catholice et canonice scripture commentaireVoir l’article 189. etc. num. 204. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 204. [205] Summa Philippi cancellarii Parisiensis commentairePhilippus cancellarius Parisiensis, † 1236, Summa (RS 698), à distinguer de la Summa de bono, et de la Summa super psalterium. Voir ses sermons à l’article 284., num. 205. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 205. [206] Petri Lombardi 1a pars Sententiarum, num. 206.
- item 206. [207] Petri Lombardi 2a pars Sententiarum commentaireRS 1. À rapprocher des articles 216 et 217., num. 207. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/1
- item 207. [208] Summa M. Guillelmi Altissiodorensis super 4or libros Sententiarum commentaireGuillelmus Autissiodorensis, Summa aurea I-IV (RS 281)., num. 208. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 208. [209] Bonaventura super primum Sententiarum num. 209.
- item 209. [210] Bonaventura super secundum Sententiarum num. 210.
- item 210. [211] Bonaventura super 3um Sententiarum num. 211.
- item 211. [212] Bonaventura super 4um Sententiarum commentaireJohannes Fidanza de Bagnorea dit Bonaventura, † 1274 (RS 111). num. 212. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 212. [213] [Bonaventurae] iterum super primum Sententiarum commentaireVoir l’article 209. num. 213. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 213. [214] Item [Bonaventurae] iterum super 2um Sententiarum commentaireVoir l’article 210. num. 214. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 214. [215] Questiones magistri Godefridi commentaireGodefridus de Fontanis, † 1306, Quaestiones disputatae et Quodlibeta (Glorieux, n° 198 d et e)., num. 215. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 215. [216] Petri Lombardi 4or libri Sententiarum commentaireÀ rapprocher des articles 206 et 207., num. 216. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0 ; IV/1 (voir aussi III/206-207 et 219-221)
- item 216. [217] Petri Lombardi iterum 4or libri Sententiarum commentaireÀ rapprocher des articles 206 et 207., num. 217.[+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0 ; IV/1 (voir aussi III/206-207 et 219-221)
- item 217. [218] Eustachii questiones 14 de ordine Minorum et fratris Roberti eiusdem ordinis questiones 12, num. 218.
Fratris Rugerii Ordinis minorum tractatus de materia. Fratris Egidii questiones de valle pholarium (sic), fratris Guilielmi de Marca commentaireEustachius Atrebatensis O.M., † 1291, Questiones 14 (Glorieux, n° 313, d à o répertorie en tout 81 quaestiones) ; la Summa theologiae de Robert [Grossetête ?], O.M., porte aussi le titre de Quaestiones IV. Fratris Rugerii [Bacon ?] Ordinis minorum, Tractatus de materia = Quaestiones super lib. Physicorum (Glorieux, n° 312 a et b). Thomas d’Aquin est l’auteur d’un Tractatus de materia (Glorieux, n° 14 dl), circulant parfois sous forme anonyme. Fratris Egidii de Valle pholarium (sic pro scholarium) = Gilles du Val des Écoliers (Glorieux, n° 382 ne répertorie que des sermons, mais pas de Quaestiones). Guillelmus de Marca (sic pro de Mara, † v. 1285 ?) est l’auteur de Quaestiones disputatae (Glorieux, n° 317 b). La position des précisions sur l’Ordre auquel appartiennent les auteurs fait penser qu’il pouvait s’agir de mentions interlinéaires, maladroitement intégrées. Pour une raison similaire, la même imprécision a pu régner au sujet de la répartition des ouvrages entre les auteurs., omnia inserta lib. num. 218. - item 218. [219] Fratris Petri Super Sententias liber 1us, num. 219.
- item 219. [220] Fratris Petri Super 2um Sententiarum, num. 220.
- item 220. [221] Fratris Petri Notule super 4um Sententiarum commentaireFrater Petrus peut se rapporter à de nombreux auteurs de commentaires sur les Sentences : Petrus de Aquila O.M. (RS 653), Petrus Aboves O.M. (RS 656), Petrus Aureoli O.M. (RS 657), Petrus de Candia O.M. (RS 665), Petrus Johannis Olivi O.M. (RS 676), Petrus de Palude O.P. (RS 677 ; Kaeppeli, n° 3286), Pierre de Tarantaise, O.P, devenu pape sous le nom d’innocent V (RS 690 ; Kaeppeli, n° 3340). Notule désigne un abrégé, et est employé en particulier pour désigner une version abrégée des Sentences elles-mêmes., num. 221. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/1 (voir aussi III/216-217 et 206-207)
- item 221. [222] Richardus super 4 Sententiarum commentaireRicardus de Mediavilla, Super 4 sententiarum (RS 722 ; Glorieux, n° 324 a)., num. 222. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 222. [223] Questiones et quodlibeta quatuor magistrorum, scilicet magistri Richardi de Manerville Ordinis Minorum, 2o fratris Egidii Augustiniani, 3o M. Jacobi de Viterbio Augustini (sic), 4o M. Petri de Alvernia commentaireRicardus de Mediavilla, 1249 ?-1300 ? (Glorieux, n° 324 c-f) ; Ægidius Romanus, 1247-1316 (Glorieux, n° 400) ; Jacobus de Viterbio Augustini (sic), 1255-1308 (Glorieux, n° 401 ; Zumkeller, n° 441) ; Petrus de Alvernia, † 1304 (Glorieux, n° 210). L’inventaire IV est plus précis sur le contenu de ce recueil., num. 223. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/14
- item 223. [224] Fratris Egidii de Roma Augustini 1us Sententiarum cum suis correctionibus commentaireÆgidius de Roma Augustini (sic), 1247-1316 (RS 43/I ; Zumkeller, n° 63 ; Glorieux, n° 400 K). Voir aussi l’article 225. L’expression cum suis correctionibus indique-t-elle qu’il s’agit d’un exemplaire d’auteur du commentaire sur les Sentences, ou de l’exemplaire personnel de Gilles de Rome du texte même des Sentences ?, num. 224. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 224. [225] Fratris Egidii de Roma super 1um Sententiarum commentaireVoir l’article 224., num. 225. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 225. [226] Gregorii pape Decretalium commentaireGregorius IX, Decretalium libri 5 (DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les art. 240, 241, 242 et 248. libri 5, num. 226. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/16 (ou est-ce III/240, ou 241, ou 242, ou 248 ?)
- item 226. [227] Domini Joannis Monachi apparatus super 6o Decretalium commentaireJohannes Monachi, Apparatus super Sextum Decretalium Bonifacii VIII (DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les articles 244 et 245., num. 227. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 227. [228] Summe 1a pars super titulis decretalium, a domino archiepiscopo Ebredinensi (sic) compilata, qui vulgari vocabulo Hostiensis dicitur, num. 228.
- item 228. [229] Summe Hostiensis altera pars commentaireEbredinensi, sic pour Ebredunensi. Henricus de Segusia, Summa super titulis Decretalium (Ch. Lefebvre, « Hostiensis », DDC, t. 5, col. 1211-1227)., num. 229. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 229. [230] Gratiani decretum cum apparatu Bartoli commentaireGratiani decretum, autres exemplaires aux articles 231 et 246. Plutôt que de Bartolus de Saxoferrato, † 1357, qui est un commentateur de droit civil uniquement, il s’agit probablement de Bartholomeus Brixiensis, auteur d’un Apparatus au Décret de Gratien très répandu, dont le nom a pu être abrégé, mal lu, ou mal reproduit (G. Le Bras, dans DDC, t. 2, 1937, col. 216-217)., num. 230. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/17 (ou est-ce III/231 ou 246 ?)
- item 230. [231] Gratiani decretum alterum commentaireGratiani decretum (« Corpus juris canonici », DDC, t. 4, col. 611-614 et 678-680). Autres exemplaires aux articles 230 et 246., num. 231. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/17 (ou est-ce III/230 ou 246 ?)
- item 231. [232] Commentum decretalium, num. 232. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 232. [233-236 manquants].
- item 233. [237] Summa Joannis de Anchona super Decretalibus commentaireJohannes de Ancona, Summa titulorum (1265-1268), présente en particulier dans Bruges, Bibl. publ., 377, manuscrit provenant des Dunes., num. 237. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 234. [238] Innocentii apparatus super 5 libros Decretalium. Item Bernardus Compostellanus additus dicto apparatui commentaireInnocentius IV, Apparatus super 5 libros Decretalium, vers 1245 (DDC, t. 7, col. 1029-1062 ; RFHMA, t. 6, p. 246-248). Bernardus Compostellanus / Hispanus junior † 1267, auteur de la Margarita, table analytique, et de la Lectura aurea, commentaire (G. Barraclough, dans DDC, t. 3, 1937, col. 777-779). C’est plus probablement de ce dernier ouvrage qu’il est question ici. de mandato dicti Innocentii pape 4, num. 238. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/20
- item 235. [239] Domini Guidonis Archidiaconi Boniensis (sic) Rosarium iuris super Decreta commentaireBoniensis, sic pour Bononiensis. Guido de Baysio, † 1313, Rosarium ou Apparatus in Decretum (G. Mollat, « Gui de Baysio », DDC, t. 5, col. 1007-1008)., num. 239. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 236. [240] Textus Decretalium Gregorii noni commentaireVoir aussi les articles 226, 241, 242 et 248., num. 240. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/16 (ou est-ce III/226, ou 241, ou 242, ou 248 ?)
- item 237. [241] Textus alius Decretalium Gregorii commentaireVoir aussi les articles 226, 241, 242 et 248. num. 241. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/16 (ou est-ce III/226, ou 240, ou 242, ou 248 ?)
- item 238. [242] Textus alius Decretalium commentaireVoir aussi les articles 226, 240, 241 et 248. cum glossis num. 242. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/16 (ou est-ce III/226, ou 241, ou 240, ou 248 ?)
- item 239. [243] Textus Clementinarum cum apparatu Domini Joannis Andree commentaireGlossa in Clementinas [Clementi V] (DDC, t. 6, col. 89-92). Valenciennes, BM, 270 (Saint-Amand, XIVe siècle) contient le commentaire de Jean d’André sur les Clémentines, ainsi que d’autres textes de droit., num. 243. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 240. [244] Domini Joannis Monachi iterum apparatus super 6o Decretalium commentaireJoannes Monacus, 1250-1314, Apparatus in Sexto Decretalium = Glosa aurea (R. Naz, dans DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les articles 227 et 245., num. 244. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 241. [245] Bonifacii 8 Decretalium liber, num. 245.
Magistri Joannis Monachi cardinalis Apparatus super 6um Decretalium et super quasdam Extravagantes commentaireBonifacii VIII Decretalium liber [Sextus] (articles « Boniface VIII », DDC, t. 2, col. 941-942, et « Corpus juris canonici », DDC, t. 4, col. 633-635), même texte à l’article 249. Magistri Joannis Monachi cardinalis, Apparatus super 6um Decretalium [Bonifatii VIII] (voir aussi les articles 227 et 244) et super quasdam extravagantes [Bonifatii VIII] (DDC, t. 6, col. 112-113). insertus lib. num. 245.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/21 (ou est-ce III/249 ?)
- item 242. [246] Concordantia discordantium canonum commentaireDecretum Gratiani. Autres exemplaires de ce texte aux articles 230 et 231., num. 246. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/17 (ou est-ce III/230 ou 231 ?)
- item 243. [247] Petrus de Salines super Decreto commentairePetrus de Salinis, Lectura super Decreto (DDC, t. 6, 1454)., num. 247. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 244. [248] Decretalium libri quinque commentaire[Gregorius IX], Decretalium libri quinque. Voir aussi les articles 226, 240, 241 et 242., num. 248. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/16 (ou est-ce III/226, ou 241, ou 242, ou 240 ?)
- item 245. [249] Bonifacii 8 liber 6us Decretalium, num. 249.
Decreta electionum a Domino Henrico Hostiensi et Velletrensi episcopo Cardinali composita inserta lib. num. 249.
Magistri G. de Mandagolo (sic) Libellus super electionibus faciendis, insertus lib. num. 249.
Summa M. Radulphi de Compendio ordinis iudiciarii commentaireBonifacius VIII, Liber 6“' Decretalium (même texte à l’article 245). Henricus de Segusio, Decreta electionum (voir article 228). Guillelmus de Mandagolo, sic pour Mandagoto, Tractatus super electionibus faciendis, composé avant 1294. Plutôt que de Radulphus de Compendio, dont on ne connaît aucun ouvrage, peut-être s’agirait-il de Ricardus Anglicus (S. Küttner, « Ricardus Anglicus », DDC, t. 7, col. 676-681), auteur d’une Summa de ordine iudiciario, présente dans Douai, BM, 644 (provenant d’Anchin, XIIIe + XIVe siècles), avec des Distinctiones du même auteur ? Noter la présence d’un Ordo iudiciarius, sans auteur indiqué, à l’article 374. inserta lib. num. 249.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/21 (ou est-ce III/245 ?)
- item 246. [250] Joannes Faventinus super decretis commentaireSumma decreti, v. 1171. Distinguer Joannes Faventinus, † v. 1187, d’un dominicain homonyme (Kaeppeli, n° 2322)., num. 250. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 247. [251 manquant].
- item 248. [252] Bartholomei Brixiensis questiones brevem summulam dominicalium questionum commentaireBartholomei Brixiensis † 1258, Quaestiones dominicales et veneriales, ou Brevis summula, ouvrage qui connut un grand succès (G. Le Bras, dans DDC, t. 2, 1937, col. 216-217). La formulation du titre, qui mélange les deux dénominations sous lesquelles cet ouvrage est désigné et paraît incomplète (etc.), pourrait s’expliquer par la présence d’une correction interlinéaire qui n’aurait pas été substituée, mais intégrée au milieu du titre primitif. etc., num. 252. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 249. [253] Martiniana decreti et decretalium a fratre Martino Ordin. Predicatorum commentaireMartinus Oppaviensis, † 1278 (Kaeppeli, n° 2973). La Margarita martiniana porte sur le Décret, la Margarita Decretalium sur les Décrétales (DDC, t. 6, 837)., num. 253. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 250. [254] Summa textus et apparatus Decretalium commentaireSumma, textus et apparatus Decretalium : ce titre non attesté s’explique éventuellement par une hésitation, non résolue, sur le terme adéquat., num. 254. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 251. [255] Apparatus decretorum commentaireDécrets = collections canoniques, comme celles de Burchard de Worms, d’Yves de Chartres, ou comme le Décret de Gratien (DDC, t. 4, col. 1062). Faute de précisions, il n’est pas possible de savoir de quel apparatus il est question ici., num. 255. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 252. [256] Magistri Petri de Sampsone distinctiones super decreta[lia] commentairePetrus de Sampsone, Lectura Decretalium (R. Naz, dans DDC, t. 6, col. 1498)., num. 256. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 253. [257] Summa Monaldi de iure canonico commentaireMonaldus Justinopolitanus, O.M., † avant 1285, Summa de jure canonico (R. Naz, dans DDC, t. 6, col. 928)., num. 257. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 254. [258] Tabula iuris canonici et civilis, edita a fratre Joanne Allemano ordinis minorum commentaireJohannes Alamannus (d’Erfurt ou de Saxonia), O.M., XIVe siècle, Tabula utriusque iuris (R. Naz, « Jean d’Erfurt », DDC, t. 6, col. 98-99)., num. 258. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 255. [259] Speculum iudiciale M. Guilermi Durandi commentaireGuillemus Durandi, † 1296, Speculum iudiciale (L. Falletti, « Guillaume Durand », DDC, t. 6, aux col. 1034-1052)., num. 259. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/18
- item 256. [260] Domini Justiniani sacratissimi principis Digestorum seu Pandectarum liber commentaireDigesta ou Pandectae, en cinquante livres (« Corpus juris civilis», DDC, t. 4, col. 648-651). Voir aussi l’article 262. Les livres 1-24 constituent le Digestum vetus (voir l’article 275)., num. 260. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 257. [261] Domini Justiniani Codicis repetite prelectiones commentaireLes Repetite prelectiones comportent les cours et les exercices d’application sur le Codex de Justinien, qui fait l’objet des articles 265 et 269., num. 261. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 258. [262] Domini Justiniani aliud volumen Digestorum seu Pandectarum commentaireVoir l’article 260., num. 262. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 259. [263] Commentum Alexandri super Codice commentaireAlexander Tartagnus de Imola, † 1477, Commentum super Codicem. A. Sabbatani, De vita et operibus Alexandri Tartagni de Imola (Quademi di studi senesi, 27), 1972, étudie aux p. 122 sq. les manuscrits, dont la diffusion paraît exclusivement italienne. Le commentaire sur le Codex ne couvre que trois livres, et encore partiellement (p. 78, n. 30). La formulation feliciter est probablement empruntée à l'explicit du manuscrit. feliciter, num. 263. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 260. [264] Summa Codicis per Dominum Azonem Alexandri magistrum. Item Questiones f. Egidii de Roma de mensura angelorum commentaireAzo, juriste de Bologne, † v. 1220, peut éventuellement être considéré comme le maître de l’auteur de l’article précédent, bien que de façon indirecte. Il est en effet l’auteur d’une Summa Codicis. Ægidius Romanus, Questiones 10 de mensura angelorum (Zumkeller, n° 6 ; Glorieux, n° 400n)., num. 264. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 261. [265] Domini Justiniani Codicis commentaireCodex Justiniani, en douze livres (DDC, t. 4, col. 645). Voir aussi les articles 261 et 269. liber primus, num. 265. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 262. [266] Summa que vocatur directoria iuris in foro conscientie et iudiciali composita a fratre Petro Quisvel, Ordinis minorum commentairePetrus Quesvel, XIVe siècle, O.M., de Norwich, Summa directoria iuris in foro conscientie et iudiciali, somme pour les confesseurs en 4 livres dont chacun peut être utilisé indépendamment des autres (A. Teetaert, dans DTC, fasc. 132, col. 1536)., num. 266. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 263. [267] Summa M. Godefridi commentaireGofridus de Tranis, † 1245, Summa super rubricas Decretalium Gregorii IX (R. Naz, dans DDC, t. 5, 952)., num. 267. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 264. [268] Domini Gonfredi Beneventani libellus super iure canonico commentaireRoffredus/Gaufredus Beneventanus, Libellus super iure canonico., num. 268. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 265. [269] Libri Codicis 9 commentaireLe Codex Justiniani comporte douze livres dans son intégralité. Cependant le DDC, au t. 4, col. 645, fait remarquer que « les manuscrits du Xe au XIIe siècle n’ont que les livres I à IX ». L’indication du nombre de livres peut ainsi donner une idée de la date de l’exemplaire. Sur le Codex, voir aussi les articles 261 et 265., num. 269. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 266. [270] Summe quedam iuris civilis, num. 270. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 267. [271] Libri legis romane institutionis commentaireLibri legis romane institutionis = Justiniani Institutiones, en quatre livres (« Corpus juris civilis », DDC, t. 4, col. 651-652). Voir aussi l’article 273., num. 271. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 268. [272] Lex salica 4 libris distincta commentaireLex Francorum salica, éd. MGH, Leges sect. I, IV, 1-2, 1962-1969 (CPL 1813). Bien que le texte de la Loi salique se présente plutôt sous forme d’articles, on peut rencontrer aussi une répartition du Pactus legis salicae en trois livres, l'Edictus domni Chilperici regis pro tenore pacis formant un quatrième livre., num. 272. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 269. [273] Libri 4 institutionum commentaireLibri 4 Institutionum [Justiniani], voir l’article 271. Deux traductions françaises sont connues : l'une en vers par Richard d’Annebaut vers 1280 (HLF, t. 33, p. 111-112), l’autre en prose par un clerc normand anonyme, éd. F. Olivier-Martin, 1935. gallice, num. 273. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 270. [274 manquant].
- item 271. [275] Libri 24 commentaireLibri 24 = Digestum vetus, en 24 livres (DDC, t. 4, col. 675). Le Digeste figure aussi aux articles 260 et 262., num. 275. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 272. [276] Sermones facti in diversis locis per fratrem Joannem du Fayt doctorem theologum prius monachum S. Amandi in Pabula, et postmodum abbatem S. Bavonis Gandensis (sic), lectura dignissimi. Item in fine libri, tractatus sive quinque specula scilicet prelatorum, subditorum, sacerdotum, hominum mundanorum, quintum vero speculum ac potius stimulus penitentie, composita per priorem domus Leodii Ordinis Carthusiensis commentaireS. Bavonis Gandensis (sic pour Gandavensis). Joannes du Fayt † 1395, Sermones. Douai, BM, 509, daté de 1475-1500 (provenant d’Hasnon, puis du collège anglais de Douai, dont il porte un ex-libris daté de 1774) présente le même titre, mais ne contient pas les Quinque specula. En revanche, Mons, Bibl. publ., 96/313 (provenance non précisée) présente le même contenu, et le même titre de stimulus penitentie pour la cinquième partie, que l’exemplaire de Vicoigne. Jacobus de Gruitrode, Prieur des Chartreux de Liège, Specula omnis status vitae humanae (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 110). virum sane vita et doctrina clarum, num. 276. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 273. [277] Sermones 25 Domini Stephani Tornacensis episcopi. Sermones 4 de nativitate Domini et alia. num. 277.
Ailredi tractatus ad Ivonem Wardonensem monachum de mora triduana Jesu in Jerusalem. Item eiusdem liber qui dicitur Speculum charitatis, inserti libro numeri 277.
Disciplinale magistri Hugonis de S. Victore. Liber alius eiusdem de oratione ad Deum inserta lib. num. 277.
Richardus contra Judeos de verbis Isaie Ecce virgo concipiet commentaireStephanus Tornacensis, Sermones (Schneyer, t. 5, 509-513, énumère quarante-huit sermons en tout. La PL 211, col. 567-476, en compte trente-et-un, dont cinq sur la Nativité). Ailredus Rievallensis, De Jesu puero duodenni. Id., Compendium speculi charitatis. La même association, en ordre inversé, des deux textes d’Ælred s’observe dans Douai, BM, 392 (Anchin, XIIe siècle), mais accompagnée de textes différents de ceux de Vicoigne. Le titre de Disciplinale, rare, pour le De institutione novitiorum d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.5.1), est attesté dans Douai, BM, 380 (Marchiennes, XIVe siècle). Le titre de De oratione ad Deum pour le De virtute orandi d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.5.7) est attesté au moins dans Valenciennes, BM, 43 (Saint-Amand, XIIe siècle). Le même texte figure aussi dans l’article 140. Richardus de S. Victore, De Emmanuele (Is. 7, 14-16), lib. 1-2 (RB 7334)., insertus lib. num. 277.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 274. [278] Sermones 50 super orationem dominicam Hermanni de Petra Carthusiensis Ordinis, num. 278.
Domini Anthonii de Butrio Bononiensis speculum confessionale insertum lib. num. 278.
Magistri Dionysii de Lemmis (sic) alias Riquel Ordinis Carthusiensis speculum conversionis peccatorum insertum lib. num. 278.
Speculum aureum anime peccatricis a quodam Carthusiano editum. Item aliud speculum humane vite a Roderico Zamorensi Sancti Angeli castellano utrumque insertum lib. num. 278.
Speculum ecclesie D. Hugonis Cardinalis insertum lib. num. 278.
Tractatus artis bene moriendi insertus lib. num. 278.
Venerabilis M. Joannis Gerson Alphabetum divini amoris commentaireHermannus de Steeken, ou de Petra, Sermones 50 super orationem dominicam (RB 3240). Anthonius de Butrio Bononiensis, † 1408, juriste. En fait de Speculum confessionale, on trouve sous son nom un texte intitulé Modus confitendi attesté au moins dans Bologna, Coll. di Spagna F. Dionysius de Lemmis (sic pour) Lewis ou RycKel, Speculum conversionis peccatorum (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 75), ou Speculum peccatoris (Bloomfield, n° 985). Jacobus de Gruytrode ou Gruitwede, Speculum aureum anime peccatricis (Bloomfield, n° 6326). Rodericus Sancius de Arevalo, Speculum humane vite. Speculum ecclesie. Hugo de S. Caro, Tractatus de ordine missae, ou Speculum ecclesie (Kaeppeli, n° 1990). Même titre de Speculum ecclesie dans l'article 98. Parmi les auteurs possibles du Tractatus artis bene moriendi, Nicolaus de Dinkelsbühl (Bloomfield, n° 1076, autres attributions possibles), ou Jacobus de Paradiso/Juterborg (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 111). [Ps ?]-Joannes [Charlier de] Gerson, Alphabetum divini amoris. insertum lib. num. 278.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 275. [279] Sermones Mauricii de tempore et sanctis. Item de qualitate virtutis, et qualiter sibi consentientes informet. Item de statu animarum defunctorum ante resurrectionem corporum. Item de origine humane mortis. Item de conflictu angelorum et demonum in egressibus animarum. Item contra Manicheos qui paterni dicuntur commentaireMauricius de Sulliaco (Schneyer, t. 4, p. 170-177 : quatre-vingt-quinze sermons de tempore et de sanctis). De qualitate virtutis, et qualiter sibi consentientes informet = Julianus Pomerius, De vita contemplativa (CPL 998), lib. 3, cap. 16. De statu animarum defunctorum ante resurrectionem corporum = vraisemblablement le livre 2 du Prognosticon futuri saeculi de Julien de Tolède (CPL 1258), intitulé De animabus defunctorum quomodo se habeant ante ultimam corporum resurrectionem. De origine humane mortis : voir aussi l’article 109 (Julianus Toletanus, Prognosticon futuri saeculi, livre 1) ? En revanche, aucun chapitre des traités attribués à Julien Pomère et à Julien de Tolède ne porte le titre de De conflictu angelorum et demonum in egressibus animarum, ni même un titre approchant. Contra Manicheos qui paterni (sic pour paterniani) dicuntur : il est question des Paterniens dans les Libri 4 ad Turbantium de Julien d’Eclane (CPL 774), et dans les deux traités Contra Julianum d’Augustin (CPL 351 et 356)., num. 279. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/4
- item 276. [280] Sermones M. Stephani de Longtonne de tempore et sanctis commentaireÉtienne Langton (Schneyer, t. 5, p. 466-507 : 457 sermons en tout)., num. 280. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 277. [281] Sermones fratris Guidonis Ordinis Predicatorum de tempore et sanctis commentaireGuido Ebroicensis, 1290-1293, Sermones de tempore et de sanctis (Kaeppeli, n° 1400 ; Schneyer, t. 2, p. 319-365). Ce texte est présent aussi dans Valenciennes, BM, 226 (Saint-Amand, XIVe s., sans auteur indiqué), et dans Douai, BM, 461 (Summa sermonum, 1293, provenant des Dominicains de Douai)., num. 281. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 278. [282] Sermones quidam de tempore incerto auctore, num. 282. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 279. [283] Distinctiones fratris Nicolai de Gorra ordinis Predicatorum. et alia quedam, num. 283.
Sermones item alii de tempore incerto auctore. Item quedam compendiosa expositio in illud Hec sunt verba que locutus est Moyses. Item summula Raymundi Ordinis Predicatorum, num. 283.
Sermones M. Stephani de tempore et sanctis commentaireNicolaus de Gorran, † 1295, Distinctiones alphabeticae (Kaeppeli, n° 3090), autres exemplaires de ce texte dans le manuscrit NM, et à l’article 314. « Hec sunt verba que locutus est Moyses » est l’incipit du Deutéronome. Summula Raymundi Ordinis Predicatorum : Kaeppeli ne répertorie pas de « Summula » dans la notice consacrée à Raymond de Pennafort (nos 3400-3413), mais les manuscrits subsistants présentent parfois les titres de « Summa abbreviata » (Paris, BNF, lat. 3522A et Bruges, Bibl. publ., 154), et aussi de « Summula » (Bruges, Bibl. publ., 243 et 246 en particulier). Parmi les auteurs possibles de Sermones de tempore et de sanctis prénommés Étienne, Schneyer répertorie au t. 5 Étienne de Vemisy, Étienne de Mont-Saint-Éloi, Étienne de Besançon, Étienne Bérord., num. 283.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 280. [284] Sermones Cancellarii Parisiensis commentairePhilippus cancellarius Parisiensis, † 1236, Sermones (Schneyer, t. 4, p. 818-868, 723 numéros). Voir sa Summa à l’article 205., num. 284. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 281. [285] Sermones fratris Henrici Teuthonici de tempore commentaireÉventuellement Henricus de Colonia I, † 1254 (Kaeppeli, n° 1737-1745). cum diversis aliis opusculis, num. 285. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 282. [286] Sermo quidam incerto auctore, num. 286. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 283. [287] Sermones alii incerto auctore de tempore, num. 287.
Honorii pape 3 privilegium generale totius Ordinis Premonstratensis commentaireLe seul texte connu du pape Honorius III concernant l’Ordre de Prémontré est une lettre datée du 6 août 1225, adressée à l’évêque de Laon et à l’abbé de Prémontré, concernant des faits de simonie, éditée par G. M. Van der Velden, « Documenten betreffende de Orde van Prémontré verzermeld door Merselius Macharen in 1445 », Analecta Praemonstratensia, t. 58, 1982, p. 35-95, à la p. 83, sous la rubrique Bijlage VII : Privilegium trigesimum quartum. Il est plus probable qu’il s’agisse en réalité de la bulle Apostolicae disciplinae, émanant d’Honorius II (1124-1130) et datée du 16 février 1126, qui confirme l’observance et les possessions des chanoines de Notre-Dame de Prémontré et qui, à ce titre, était fondamentale pour l’ensemble de l’Ordre, d’où le nom de Privilegium generale qui lui est donné (Ph. Jaffé-G. Wattenbach, Regesta pontificum romanorum, t. 1, 1885, p. 828, n° 7244 [5232])., insertum lib. num. 287.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 284. [288] Sermones de tempore et sanctis fratris Nicolai de Biardis commentaireNicolaus de Biard/Byard, Sermones de dominicis et sanctis (Kaeppeli, n° 3047, son appartenance à l’Ordre des Dominicains n’est pas certaine, voir l’article 319 où il est dit franciscain, et Catholicisme, t. 9, col. 1251 ; Schneyer, t. 4, p. 228-250 : 242 n°). Ses Distinctiones sont citées dans les articles 319, 323, 325., num. 288. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 285. [289] Sermones fratris Guiberti de Tornaco Ordinis Minorum ad diversos status commentaireGuibertus Tornacensis (Schneyer, t. 2, p. 282-318, les « sermones ad status » occupent les numéros 188-288). Ce texte figure aussi, mais sans auteur indiqué, dans Douai, BM, 505 (Anchin, XIVe siècle). Voir aussi l’art. 298., num. 289. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 286. [290] Sermo fratris Joannis de Bruxella provincialis commentairePlutôt que Johannes Mombaer/Mauburnus, chanoine de Windesheim, réformateur, puis abbé de Livry, 1460-1501, à qui le terme de provincialis ne paraît pas convenir, le nom de Johannes de Bruxella pourrait désigner l'auteur du Sermo Capituli generalis anni 1419, inc. Candor est enim lucis aeternae, conservé dans le manuscrit 1164 de Montserrat, aux f. 114-124 (A. Olivar, Catàleg dels manuscrits de la Biblioteca del monestir de Montserrat, Montserrat, 1977 [Scripta et documenta 25])., num. 290. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 287. [291] Sermones de sanctis fratris Gilberti commentaireSermones dominicales et de sanctis de Guibertus Tornacensis, O.F.M., † 1284 (Glorieux, n° 311c) ?, num. 291. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 288. [292] Sermones de tempore et sanctis incerto auctore, num. 292. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 289. [293] Sermones diversi incertis auctoribus, num. 293. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 290. [294] Volumen diversis concinnatum opusculis, num. 294. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 291. [295] Sermones de tempore incerto auctore, num. 295. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 292. [296] Sermones de tempore et sanctis incerto auctore, num. 296. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 293. [297] Themata sermonum de tempore et sanctis, incerto auctore digna lectura, num. 297. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 294. [298] Sermones Emberti (sic) ad omnem statum commentaireLes Sermones ad omnem statum désignent éventuellement la collection des sermons de Guibert de Tournai portant ce titre (voir l’article 289), Emberti pouvant être une mauvaise lecture de Guiberti., num. 298. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 295. [299] Sermones de tempore et sanctis commentaireÆgidius Romanus, Expositio in decretalem « Firmiter » de summa Trinitate et fide catholica (Zumkeller, n° 68 ; Glorieux, n° 400 ar : Expositio in decretalem de summa Trinitate et de celebratione missae, avant 1294). incerto auctore, num. 299.
Expositio super decretum firmiter credimus, edita a fratre Egidio ordinis Eremitarum S. Augustini inserta lib. num. 299.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 296. [300] Sermones diversi de sanctis, incertis auctoribus, num. 300. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 297. [301] Isidorus De litteris latinis. De orthographia. De partibus orationis grammatices, et alia plura eiusdem commentaireCes titres attribués à Isidore se rapportent aux Etymologiae (CPL 1186) et désignent respectivement les chapitres iv (de litteris latinis), v (de grammatica), vi (de partibus orationis), et xxvii (de orthographia) du livre 1. Damasus papa, Summa quorumdam voluminum duorum testamentorum hexametris versibus breviter comprehensa (RB 2040, sans indication de manuscrits conservés). Aucun traité de Servius ne réunit les deux centres d’intérêt ici indiqués. Le De accentu est probablement le Commentum in artem Donati (ou De accentibus). Pour le De arte metrica, trois textes sont possibles : 1) l'Ars de centum metris, 2) le De metris Horatii, 3) le De arte et metris du [ps.] Servius., num. 301.
Damasi pape Commendatio sacre textus biblie, metrice scripta, inserta volum. num. 301.
Tractatus Servii de accentu et arte metrica insertus lib. num. 301.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 298. [302] Notabilia et sententie Ethicorum. Lepra 7 vitiorum. Distinctio tractatus vitiorum. De virtute in communi. De theologicis virtutibus. Verbum abbreviatum super canticum Quicumque vult salvus esse. Fides confessa a M. Petro Abailardo. Confessio fidei trinitatis. De 68 heresibus. De heresibus judeorum. De incitamentis ad amandum Deum. Multa bona de amore proximi. De dilectione inimicorum. De vera amicitia. De ordine charitatis. De his que adversantur charitati. Collatio virtutum ad sex dies. Quanta sit anime prerogativa. De dilectione proximi. Divisio charitatis in communione sanctorum. Beneficia Dei. De sapore veri amoris. De fideli amico. num. 302.
Tractatus pulcherrimus de fide, spe et charitate. Alius item tractatus de charitate et dilectione Dei commentaire Les mentions qui suivent le premier titre font penser à un sommaire énumérant des têtes de chapitres. C’est peut-être un recueil d’extraits sur les vices et les vertus, et en particulier sur la charité, qui résiste à l’identification., insertus uterque lib. num. 302.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 299. [303] [Bonaventurae] Breviloquium. Item sermo quidam rithmicus et metricus, cum quibusdam aliis opusculis, num. 303.
Bernardi Meditationes. Item eiusdem Confessio. Notabile speculum anime, omnia inserta volum. num. 303.
Isidori Etymologiarum ultima pars 5i libri inserta lib. num. 303.
Soliloquium Hugonis insertum lib. num. 303.
Vincentii abstractiones a 4 partibus chronicorum commentaireBreviloquium (Glorieux, n° 305 Kj), voir aussi l’article 310. [Ps.-]Bernardi Claraevallensis, Meditationes. [Ps.-]Bernardi Claraevallensis, Confessio. Le titre de Speculum anime peut s’appliquer à plusieurs ouvrages dont les auteurs sont Johannes Peckham, Antonius de Bitonto, Armandus de Lauzières, ou encore Henricus de Hassia. Rien ne permet ici de privilégier l’un ou l’autre. La dernière partie du livre 5 des Etymologiae (CPL 1186), intitulé De legibus et de temporibus, désigne probablement les passages relatifs à la chronologie. Hugo de S. Victore, Soliloquium de arra animae (Goy 2.2.4.8). Les Vincentii abstractiones a 4 partibus chronicorum désignent éventuellement le texte contenu dans Valenciennes, BM, 829 (61 1) et 830 (Saint-Amand, XIVe siècle), intitulé Flores hystoriarum ex hystoriali Speculo fratris Vincentii [Belvacensi] ... excerpti a magistro Adam, clerico episcopi Claromontensis (RFHMA, t. 2, p. 117). Quaestiones b. Thomae (Glorieux, n° 14), voir aussi l’article 358. inserte lib. num. 303.
Questiones b. Thome intitulate secundum ordinem alphabeti, inserte lib. num. 303.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 300. [304-305] Vite religiose 2a et 3a pars, quarum 1a habetur libro num. 305, 2a et 3a hoc num. [num. 304 et 305].
- item 301. [305] Tractatus timoris, qui dici potest Frenum anime incerto authore. Alphabetum vite religiose commentaireL’Ordinarium seu Alphabetum vite religiose de Johannes Gallensis (Bloomfield, n° 5005 ; Glorieux, n° 322e) comporte effectivement trois parties. Un Alphabetum religiosorum a également été attribué à saint Bonaventure (Glorieux, n° 305 dq, douteux). Le titre de Frenum anime ne paraît pas attesté., etiam incerto auctore, num. 305. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 302. [306] Breviatio utilis totius, maxime decretorum commentaireLe titre de Breviatio utilis totius ne semble figurer dans aucun manuscrit actuellement conservé. C’était probablement un aide-mémoire de droit canonique, ou une introduction au Décret de Gratien., num. 306. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 303. [307] [Bonaventurae] expositio arboris vite. De preminentia contemplative vite ad activam, et alia, num. 307.
Dyonisii epistola ad Timotheum de passione apostolorum Petri et Pauli, inserta lib. num. 307.
Tractatus de quinque verbis Domini in cruce, editus a Domino Ernaldo quondam Bone vallis abbate, insertus libro num. 307.
Tractatus M. Hugonis de Folieto de claustro anime commentaire Expositio arboris vitae = Lignum vitae ? (Glorieux, n° 305 ak). De preminentia contemplative vite ad activam = Julianus Pomerius, De vita contemplativa (CPL 998). [Ps]-Dyonisius Areopagita, Epistola ad Timotheum de passione apostolorum Petri et Pauli (BHL 6671). Le De quinque verbis Domini in cruce d’Ernaud de Bonneval porte plus souvent le titre de De sex verbis Domini in cruce. Douai, BM, 372/II (provenant d’Anchin, n.d.) contient ce texte au f. 126, avec le même titre qu’à Vicoigne, parmi des ouvrages de Bernard et d’Hildebert. Hugues de Fouilloy, De claustro animae, voir aussi l’article 138. insertus lib. num. 307.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/8 (ou est-ce III/138 ?)
- item 304. [308] Tractatus quidam de sacramentis commentaireDe sacramentis, titre trop vague pour permettre une identification., num. 308. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 305. [309] Sermones quidam, num. 309. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 306. [310] Compendium theologice veritatis Alberti cum aliis quibusdam, num. 310.
[Bonaventurae] iterum Breviloquium commentaireÀ l’article 188, même titre de Compendium theologice veritatis, avec la même attribution. Breviloquium : voir aussi l’article 303. insertum volum. num. 310.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 307. [311] Compendium item aliud theologice veritatis commentaireVoir les articles 188 et 310., num. 311. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 308. [312] [Augustini] liber soliloquiorum. Item pharetra incerto auctore 4 libris distincta. Item de miseria hominis commentaireAugustinus, Soliloquia (CPL 252). Pharetra : voir l’article 0/15. Le De miseria hominis est présent aussi à l’article 176. et alia quedam, num. 312. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 309. [313] Boetii commentaria in Isagogas commentaireBoethius, In [Porphyrii] Isagogen commentorum editio duplex (CPL 881). Même ouvrage dans l’article 371., num. 313. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 310. [314] Themata et distinctiones Nicolai Gorre Ordinis Predicatorum. Item distinctiones eiusdem Gorre commentaireThemata et distinctiones = Sermones de tempore, de sanctis, sermones singuli (Kaeppeli, n° 3091). Distinctiones : voir aussi les articles NM et 283., num. 314. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 311. [315 manquant].
- item 312. [316] Distinctiones fratris Mauricii secundum litterarum ordinem commentaireMauricius Pruvinensis, ou Hibernicus, O.F.M., Distinctiones verborum secundum ordinem alphabeti. Même ouvrage à l’article 322. distincte, num. 316. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 313. [317] Florigerus sive manipulus florum collectus e diversis libris operum divi Augustini a M. Thoma de Hibernia commentaireThomas de Hibernia, Manipulus florum (Bloomfield, n° 0091). Même ouvrage à l’article 318., num. 317. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 314. [318] Florigerus alter [Thomae de Hibernia] commentaireVoir l’article 317., num. 318. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 315. [319] Distinctiones fratris Nicolai de Biardis Ordinis Minorum commentaireNicolaus de Biard/Byard, O.M., Distinctiones, v. 1250 (RB, 5693-5694 ; Kaeppeli, n° 3045, appartenance de cet auteur à l’O.P. non assurée). Même ouvrage aux articles 323 et 325. Sermons du même auteur à l’article 288., num. 319. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 316. [320] Sermones de tempore et sanctis incerto auctore, num. 320. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 317. [321 manquant].
- item 318. [322] Distinctiones iterum fratris Mauritii commentaireMême ouvrage à l’article 316. etc., num. 322. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 319. [323] Distinctiones item fratris Nicolai de Biardis commentaireMême ouvrage aux articles 319 et 325., num. 323. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 320. [324] Sermones sive summa sanctorum a fratre Everardo Ordinis Vallis scholarium commentaireEvrardus de Valle scholarium, † 1272, Sermones de sanctis (Schneyer, t. 2, p. 2-15). editi, num. 324. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 321. [325] Distinctiones iterum alie fratris Nicolai Biard commentaireMême ouvrage aux articles 319 et 323. num. 325. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 322. [326] Distinctiones item alie plures incertorum autorum quibus adduntur quidam sermones de tempore et sanctis, num. 326. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 323. [327] Alphabetum narrationum Patrum commentairePeut-être l'Alphabetum narrationum d’Arnoldus Leodiensis (Bloomfield, n° 0448 ; Glorieux, n° 61a) inc. Antiquorum patrum exemplo didici nonnullos., num. 327. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 324. [328] Themata totius anni, incerto auctore, num. 328. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 325. [329] Collectanea quedam, num. 329. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 326. [330] Themata sive sermones de dominicis, incerti num. 330. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 327. [331] S. Thome Aquinatis in Cantica Canticorum commentaireThomas Aquinatis, In Cantica Canticorum : soit le commentaire authentique non retrouvé (RB 8030), soit l’un des commentaires faussement attribués à Thomas d’Aquin (RB, 8031-8036,1). Glorieux, n° 14, fait état de deux Postilla in Canticum Canticorum, l’une pseudo (eq), l’autre authentique (er).. num. 331. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 328. [332] Thomas in Proverbia, et Job commentaireThomas de Aquino [ps.], In Proverbia (RB 8028,1 ; non cité par Glorieux). L'Expositio in Job iuxta litteralem sensum (RB 8027 ; Glorieux, n° 14 bf) est considérée comme authentique., num. 332.[+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 329. [333] D. Thomas iterum de veritate catholice fidei commentaireDe veritate catholice fidei = Summa contra gentiles (Glorieux, n° 14 y). Même texte à l’article 334., num. 333. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/13 (ou est-ce III/334 ?)
- item 330. [334] D. Thomas de veritate catholice fidei contra errores infidelium. Item tractatus de sortibus Alberti Thome ut quidam volunt. Item Albertus de fato commentaireVoir l’article 333. Thomas de Aquino, De sortibus (Glorieux, n° 14 co). De fato est le titre d’une quaestio disputata (comment. in Aristotelis librum Physicorum, l. 2, tr. 2c 19s) répertoriée par P. Glorieux comme faussement attribuée aussi bien à Albert le Grand (n° 6 en) qu’à Thomas d’Aquin (n° 14 ew)., num. 334. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/13 (1er texte, ou est-ce III/333 ?)
- item 331. [335] D. Thome 1a pars summe, num. 335.
- item 332. [336] D. Thome 1a 2e summe, num. 336. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/11
- item 333. [337] D. Thome 2a 2e, num. 337.
- item 334. [338] S. Thome 3a pars summe commentaireThomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax)., num. 338. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 335. [339] S. Thome 1a pars summe iterum, num. 339.
- item 336. [340] Thome secunda pars summe, num. 340.
- item 337. [341] Thome secunda pars summe secundi libri commentaireThomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax)., num. 341. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 338. [342] Thome 1a pars summe, num. 342.
- item 339. [343] Thome 1a pars 2bus partibus, num. 343. [+]
Conservation :
Attestation : IV/11 ?
- item 340. [344] Thome 2a pars 2e partis, num. 344.
- item 341. [345] Thome 3a pars summe commentaireThomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax)., num. 345. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 342. [346] Thomas Super 1um Sententiarum, num. 346.
- item 343. [347] Thomas Super 2um Sententiarum, num. 347.
- item 344. [348] Thomas Super 3um Sententiarum, num. 348.
- item 345. [349] Thomas Super 4um Sententiarum commentaireComment. in Sententiarum libros 4 (Glorieux, n° 14 f ; RS 846)., num. 349. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/12
- item 346. [350] Thomas abbreviatus super 1um Sententiarum, num. 350.
- item 347. [351] Thomas [abbreviatus ?] super 2um Sententiarum, num. 351.
- item 348. [352] Thomas [abbreviatus ?] super 3um Sententiarum, num. 352.
- item 349. [353] Thomas [abbreviatus ?] super 4um Sententiarum commentaireIl pourrait s’agir des Quaestiones breves et solutiones super libros Sententiarum Thomae de Aquino et Petri de Tarentasia I-IV, abrégé anonyme présent au moins dans Paris, Bibl. de l’Arsenal, 1116, f. 1-34, non répertorié dans RS., num. 353. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 350. [354] Thome 1a pars super 3um Sententiarum commentaireVoir les articles 346-349., num. 354. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 351. [355 manquant].
- item 352. [356] Thome Super 4um Sententiarum commentaireVoir les articles 346-349., num. 356. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 353. [357] Thome Summe 2a pars commentaireVoir les articles 335-338., num. 357. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/11 ?
- item 354. [358] Thome Questiones commentaireThomas de Aquino, Quaestiones disputatae (Glorieux, n° 14 K, 1, ao, bh, bi, bt, cv). Voir aussi l’article 303. num. 358. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 355. [359] Thome Scripta super libros posteriorum. Item Super libros de anima. item Super libro physicorum. item Super lib. Metaphysices commentaireThomas de Aquino, In Aristotelis Analytica posteriora (Glorieux, n° 14 ba). Comment. in Aristotelis de anima libros 3 (Glorieux, n° 14 ar, as). Super libro (sic) physicorum = Comment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Comment. in 12 libros Aristotelis Metaphysicorum (Glorieux, n° 14 bz)., num. 359. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 356. [360] Alberti liber de sensu et sensato commentaireAlbertus Magnus, Comment. in Aristotelis De sensu et sensato (Glorieux, n° 6 at)., num. 360. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 357. [361] Thome Sententie super librum physicorum commentaireComment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Même traité à l’article 359., num. 361. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 358. [362] Aristotelis liber ethicorum, num. 362.
Thome expositio super librum Ethicorum, alias Domini Roberti Liconiensis commentaireAristoteles, Libri 10 Ethicorum (Lacombe, n° 48) ; Thomas de Aquino, Comment. in Aristotelis Ethicam ad Nicomachum (Glorieux, n° 14 at) ; Robert Grosseteste, ou de Lincoln, est également l’auteur d’une traduction et d’un commentaire sur l’Ethique à Nicomaque d’Aristote. inserta libro num. 362.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 359. [363] Thomas super 1um de anima commentaireThomas de Aquino, Comment. in Aristotelis librum Ium de anima (Glorieux, n° 14 ar). Voir aussi l’article 364., num. 363. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 360. [364] Thome Super librum physicorum. Item liber de causis. Item de sensu et sensato. Item super librum de anima. Item de celo et mundo commentaireThomas de Aquino, Comment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Id., Comment. in Ps.-Aristotelis librum de causis (Glorieux, n° 14 bq). Id., Comment. in Aristotelis de sensu et sensato (Glorieux, n° 14 au). Id., Comment. in Aristotelis librum lum de anima (Glorieux, n° 14 ar), voir aussi l’article 363. Id., Comment. in Aristotelis de celo et mundo libros 3 (Glorieux, n° 14 cr). num. 364. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 361. [365] Alexandri tractatus de sacram. altaris, num. 365.
Fratris Egidii Augustinensis tractatus contra gradus et formarum pluralitates. Item tractatus eiusdem de sacramento corporis et sanguinis Christi. Item questio de pluralitate formarum in Christo, num. 365.
Alanus iterum de maximis theologie, sive memoriale rerum difficilium insertus libro num. 365.
S. Thome Super Sententias secundus liber. Item eiusdem correctorium. Item correctorium huius correctorii, omnia inserta lib. num. 365.
Tractatus quidam super Genesim ad litteram, et de operibus sex dierum commentaireAlexandre de Halès, Questio de figuris altaris inc. Primo quod necesse est figurari ; ce texte est présent au moins dans Prague, SK, UK, IV D 13, avec les mêmes désignations de titre et d’auteur qu’à Vicoigne. Ægidius Romanus, Tractatus contra gradus et formarum pluralitates (Zumkeller, n° 29, de gradu formarum ; Glorieux, n° 400m). Tractatus de sacramento corporis et sanguinis Christi = soit les Sermones de corpore Christi (Zumkeller, n° 14, ou De corpore Christi compendium, Glorieux, n° 400ax), soit les Theoremata 50 de corpore Christi (Zumkeller, n° 15 ; Glorieux, n° 400i). Questio de pluralitate formarum in Christo (Glorieux, n° 400m1). Alanus Insulensis, De maximis theologie, sive memoriale rerum difficilium, texte présent aussi dans l’article 186. Thomas de Aquino, Super Sententias secundus liber (RS 846, 2). Le premier Correctorium peut être celui de Guillaume de la Mare (Glorieux, n° 317 d et e ; RS 889-890) ou un Correctorium anonyme (RS 891). Le Correctorium corruptorii Thomae est attribué à tort à Gilles de Rome (Glorieux, n° 400 cf). Le Tractatus quidam super Genesim ad litteram, et de operibus sex dierum pourrait éventuellement correspondre au chapitre i du tract. 3 de la Summa sententiarum attribuée à Hugues de Saint-Victor (Goy 2.4.1.4, attribution douteuse), inc. Sicut diximus in principio creaturarum., insertus lib. num. 365.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 362. [366 manquant].
- item 363. [367] Aristoteles de progressu animalium commentaireAristoteles, De progressu animalium liber I (Lacombe, n° 67, libri naturales). Voir aussi l’article 169. cum aliis opusculis, num. 367. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 364. [368] Aristotelis libri ethicorum 10, politicorum commentaire Aristoteles, Libri ethicorum 10 (libri morales, Lacombe, n° 48), autres exemplaires aux articles 373 et 378. Aristoteles, Politicorum libri 8 (politica, Lacombe, n° 55), autres exemplaires aux articles 379 et 380. libri 8 cum quibusdam aliis, num. 368. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 365. [369 manquant].
- item 366. [370] [Aristotelis] libri phisicorum commentaireAristoteles, Libri phisicorum, version non précisable (Lacombe, n° 14 à 17, libri naturales). Autres exemplaires aux articles 372, 374, 377, 382, 391. cum aliis, num. 370. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 367. [371] [Aristotelis] libri meteorum (sic) cum aliis, num. 371.
Item alia [commentaria in Isagogas] [Boetii] commentaireAristoteles, Libri meteorum, version non précisable (Lacombe, nos 23-25, libri naturales). Boethius, Commentaria in Isagogas, même texte dans Particles 313. inserta libro numeri 371.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 368. [372] [Aristotelis] iterum libri phisicorum commentaireAutres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 374, 377, 382, 391. cum aliis, num. 372. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 369. [373, 382, 383] Averrois tractatus de sensu et sensato. De rememoratione. De somno et vigilia. De morte et vita. insertus tribus diversis voluminibus num. 373 et 382 et 383.
[Aristotelis] iterum libri ethicorum commentaireAverroes, Compendium Aristotelis libri de sensu et sensato (Lacombe, n° 112, Parva naturalia). Averroes, Compendium Aristotelis libri de memoria et rememoratione (Lacombe, n°113, Parva naturalia). Averroes, Compendium Aristotelis libri de somno et vigilia (Lacombe, n° 114, Parva naturalia). Étant donné son environnement, le De morte et vita peut être identifié avec le Compendium Aristotelis libri de longitudine et brevitate vitae d’Averroes (Lacombe, n° 115, Parva naturalia). Autres exemplaires des Libri ethicorum aux articles 368 et 378. cum aliis, num. 373.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 370. [374] [Aristotelis] tertio libri phisicorum cum aliis, num. 374.
Ordo iudiciarius commentaireAutres exemplaires des Libri physicorum aux articles 370, 372, 377, 382, 391. L'Ordo iudiciarius désigne un ouvrage de droit attribué à divers auteurs (Tancrède de Bologne, Jean d’André, Damase, Richard l’Anglais), et circulant aussi sous forme anonyme (voir Douai, BM, 649, XIIe siècle, provenant de Marchiennes). Cet ouvrage serait mieux placé au numéro 274, apparemment disponible. Une Summa M. Radulphi de Compendio ordinis iudiciarii se rencontre à l’article 249., num. 374.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 371. [375 manquant].
- item 372. [376] [Aristotelis] rethorice commentaireAristoteles, Rethorice libri 3, nova translatio a Guilelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 59, Rhetorica). libri 3, num. 376. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 373. [377] [Aristotelis] quarto libri phisicorum commentaireAutres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 372, 374, 382, 391. cum aliis, num. 377. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 374. [378] [Aristotelis] iterum libri ethicorum commentaireAutres exemplaires de cet ouvrage aux articles 368 et 373. cum aliis, num. 378. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 375. [379] [Aristotelis] iterum libri politicorum cum aliis, num. 379.
Petri Blesensis tractatus de amicitia christiana. Postilla fratris Egidii Romani in epistolam ad Romanos commentaireLibri politicorum : voir aussi les articles 368 et 380. Petrus Blesensis, Tractatus de amicitia Christiana et de dilectione proximi. Ægidius Romanus, Postilla in epistolam ad Romanos (RB 913 ; Glorieux, n° 400 ag). inserta libro num. 379.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 376. [380] [Aristotelis] tertio libri politicorum commentaireAutres exemplaires de cet ouvrage aux articles 368 et 379. cum aliis, num. 380. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 377. [381] [Aristotelis] libri de anima commentaireLacombe, nos 26 ou 27 (libri naturales) selon qu’il s’agit de la vetus ou de la nova translatio, cette dernière par Guillaume de Moerbeke. cum aliis, num. 381. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 378. [382] [Aristotelis] quinto libri phisicorum cum aliis num. 382.
Liber de speculis commentaireAutres exemplaires des libri phisicorum aux articles 370, 372, 374, 377, 391. [Ps.]-Euclides, Liber de speculis, interprete Gerardo Cremonensi ou Jordano Nemorario, ce dernier pouvant être le véritable auteur du traité. incerto auctore cum annotationibus et figuris insertus lib. num. 382.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 379. [383] Egidius Romanus ordinis fratrum eremitarum in librum elenchorum Aristotelis commentaireÆgidius Romanus, In libros 2 elenchorum Aristotelis (Lacombe, n° 9, Libri logicales, Sophistici elenchi ; Zumkeller, n° 21 ; Glorieux, n° 400 de)., num. 383. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 380. [384] Averrois abbreviatio commentariorum in librum physicorum et in librum de anima commentaireAverroes, Abbreviatio commentariorum in librum physicorum = Aristotelis physica cum commentario magno (Lacombe, n° 105). In librum de anima = Aristotelis De anima cum commentario magno, interprete Michaele Scoto (Lacombe, n° 111, Libri naturales). num. 384. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 381. [385] [Aristotelis] libri metaphisicorum commentaireAristoteles, Libri metaphisicorum (Libri metaphysicales ; Lacombe, nos 38-43 selon version, plus probablement n° 42 : nova translatio, par Guillaume de Moerbeke). cum aliis, num. 385. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 382. [386] Volumen sine titulo, num. 386. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 383. [387] Fratris Egidii Romani tractatus de bona fortuna. Item in 8 libros politicorum commentaireÆgidius Romanus, Expositio in Aristotelis librum de bona fortuna (Zumkeller, n° 31 ; Glorieux, n° 400u). Id., In 8 libros politicorum Aristotelis (Glorieux, n° 400 bu, attribution douteuse). et alia quedam, num. 387. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 384. [388] Algazelis liber philosophie, num. 388.
Avicenne logica. Eiusdem libellus de ortu scientiarum. Eiusdem de motu cordis, item liber physicorum, omnes inserti volumini numeri 388.
Proclus cum commentario translatus a fratre Guilermo de Morbeca commentaireAlgazel, Summa theoricae philosophiae, interprete Dominico Gundissalino. Avicenna, Logica, interpretibus Johanne Hispalensi et Dominico Gundissalino. [Ps]-Avicenna, en réalité Alfarabi, Libellus de ortu scientiarum, interprete Dominico Gundissalino. [Ps]-Avicenna, en réalité Alfredus Anglicus ou Sareshel, De motu cordis. Avicenna, Liber sufficientie, 2e coll. (libri naturales) I. Physica, livres 1-3. Plusieurs traités de Proclus [Diadochus] ont été traduits par Guillaume de Moerbeke (Glorieux, n° 2 1) : Elementatio theologica (Glorieux, n° 21 m), Expositio Timaei Platonis (Glorieux, n° 21 s), De 10 dubitationibus circa providentiam (Glorieux, n° 21 w), De providentia et fato (Glorieux, n° 21 x), De malorum subsistentia (Glorieux, n° 21 y), Comment. in Platonis Parmenidem (Glorieux, n° 21 ac, douteux). insertus lib. num. 388.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 385. [389] Eustachii metropolitani Nicee enarratio in 10 libros moralium Aristotelis commentaireEustachii, sic pour Eustracii, Commentum in Aristotelis Ethicam ad Nicomachum (Lacombe, n° 48 : Aristote, Libri morales). Le terme d'Enarratio se rencontre dans Paris, Bibl. de l’Arsenal, 698 (XIVe siècle, Carmes de la Place Maubert) et dans Paris, Bibl. Mazarine, 3473 (origine anglaise, provenant des Jacobins de Paris)., num. 389. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 386. [390] Avicenne libri canonum. Item tractatus de medicina, num. 390.
Bartholomei Anglici Ordinis Minorum tractatus de proprietatibus rerum commentaireAvicenna, Libri 5 canonum medicinae, interprete Gerardo Cremonensi. Le titre suivant, Tractatus de medicina, correspond-il à une redite, ou à une apposition, ou désigne-t-il un autre ouvrage, anonyme ? Bartholomeus Anglicus, Tractatus de proprietatibus rerum, en dix-neuf livres. Un ouvrage de titre proche, sans indication d’auteur, figure à l’article 394. 19 distinctus libris, num. 390.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/29
- item 387. [391] [Aristotelis] sexto libri phisicorum commentaireAutres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 372, 374, 377, 382. cum aliis num. 391. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 388. [392] Averrois Mehemet sive colliget libri 7. Breviarium filii Serapionis medici, num. 392.
Breviarium fili (sic) Serapionis medici translatum a magistro Gerardo Cremonensi commentaireAverroes, Mehemet sive colliget, sive de medicina libri 7 (même titre dans Vendôme, BM, 233 et dans Paris, Bibl. Sorbonne, 128). Le Breviarium, interpr. Gerardo Cremonensi, est habituellement attribué à Sérapion le père., insertum lib. num. 392.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 389. [393] Volumen mineralium commentaireD’après l’environnement, le texte le plus probable serait le De mineralibus d'Avicenne, interprete Alfredo Anglico/Sareshel, ou le De mineralibus libri 5 d’Albert le Grand (Glorieux, n° 6 ag), ou encore un texte anonyme. incerto auctore num. 393. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 390. [394] Liber de proprietatibus rerum naturalium tam corporalium quam spiritualium commentaireNi l’auteur, ni le nombre des livres n’étant précisés, il peut s’agir d’un texte différent de celui de l’article 390, malgré la ressemblance des titres., num. 394. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/32
- item 391. [395] Volumen aliud sine titulo et incerti auctoris num. 395. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 392. [396 manquant].
- item 393. [397] Alberti de quatuor coequinis (sic). Eiusdem de homine. Eiusdem de virtutibus omnibus commentaireAlbertus Magnus, Summa de creaturis (Glorieux, n° 6 cl). Les titres annoncés sont ceux de la première (De quatuor coequinis (sic pour) coaequivis), de la deuxième (De homine), et de la troisième (De virtutibus omnibus) partie de l’ouvrage., num. 397. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 394. [398] Alberti de animalibus commentaireAlbertus Magnus, Comment. in Aristotelis de animalibus (Glorieux, n° 6 bf). libri 26, num. 398. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 395. [399] Plinii naturalis historie libri 18. num. 399.
Julii Solini de situ orbis terrarum, et de singulis mirabilibus que in mundo habentur commentaireC. Plinius Secundus, Naturalis historie (Reynolds et Wilson, p. 307-316). L’ouvrage entier comporte 37 livres. C. Julius Solinus, Collectanea rerum memorabilium, ou Polyhistor (Reynolds et Wilson, p. 391-393)., omnia inserta lib. num. 399.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 396. [400] Magistri Bernardi de Gordonio Lilium medicine. Eiusdem de ingenio morbi curandi. De conservatione humane vite, et alia quedam, num. 400.
Tractatus Bernardi de Gordonio de generatione in preclaro studio Montis Pessulani commentaireParmi les ouvrages de Bernard de Gourdon relevés par L. E. Demaitre, Doctor Bernard de Gordon : professor and practitioner, Toronto, 1980 (Studies and Texts, 51), figurent en effet Lilium medicine, De 10 ingeniis curandorum morborum. De conservatione vite humane. Le De sterilitate mulierum pourrait éventuellement correspondre au De generatione. Voir aussi E. Wickersheimer, p. 75-76, et Suppl., 1979, p. 43-44. Le De viribus cordis d’Avicenne (Glorieux, n° 211a) est une interpolation placée à la suite du livre IV De anima., insertus libro num. 400.
[Avicenne] de viribus cordis insertus libro num. 400.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 397. [401] Johannitii Isagogarum liber, Philareti Liber de pulsibus, Urinarium (sic) liber autore Theophili (sic). Hiprocratis (sic) pronostica. Eiusdem aphorismi. Thegni que dicitur ars parva. Idem de regimine oculorum commentaireJohannitius, Isagoge in Tegni Galeni, ouvrage présent également dans les articles 404 et 407 (Thorndike et Kibre, col. 1833). Philaretus, Liber de pulsibus, ouvrage présent aussi dans l’article 402 (Thorndike et Kibre, col. 1885). Urinarium (sic pour Urinarum) liber autore Theophili (sic pour Theophilo) = Theophilus, Liber de urinis (Thorndike et Kibre, col. 1921). Hiprocratis (sic pour Hippocratis) Prognostica (Thorndike et Kibre, col. 1824). Hippocrates, Aphorismi (Thorndike et Kibre, col. 1823), ouvrage présent aussi dans l’article 407. Galenus, Liber Thegni, ou Ars parva (Thorndike et Kibre, col. 1801). Le De regimine oculorum ne paraît pas faire partie des ouvrages de Galien, à moins qu’il ne s’agisse du De regimine acutorum morborum (Thorndike et Kibre, col. 1801)., num. 401. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 398. [402] Fen. 21 incognitus autor, num. 402.
Philaretus de pulsibus commentaireFen. 21 incogniti autoris désigne probablement un fragment souvent commenté des Libri 5 canonis d’Avicenne, situé dans le livre III, fen. 21, cap. De generatione embrionis (Thorndike et Kibre, col. 316 et 1087). Philaretus, Liber de pulsibus (voir l’article 401). insertus lib. num. 402.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 399. [403 manquant].
- item 400. [404] Isagoge Johannicii iterum commentaireJohannitius, Isagoge, présent également dans les articles 401 et 407. cum quibusdam aliis opusculis, num. 404. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 401. [405] Platearius de simplici medicina. Quid pro quo. Liber ponderum. Rubrice thesauri pauperum. num. 405.
Magistri Petri Hispani Thesaurus pauperum insertus libro num. 405.
Tractatus de anatomia omnium membrorum insertus num. 405.
Tractatus de certis signis mortis insertus num. 405.
Tractatus de passionibus puerorum commentairePlatearius, Circa instans, sive de simplici medicina (Thorndike et Kibre, col. 211). Nicolaus Salernitanus, Quid pro quo (G. Sarton, t. 1, p. 240). Liber ponderum = soit le De ponderibus et mensuris de Galien, soit l’un des nombreux petits textes anonymes sur ce thème. Petrus Hispanus, Thesaurus pauperum (Thorndike et Kibre, col. 1883). Tractatus de anatomia omnium membrorum = éventuellement l'Anatomia de Galien ? Le Tractatus de certis signis mortis peut correspondre soit au Secreta signa sanitatis et mortis faussement attribués à Hippocrate, soit à un extrait du Flos medicinae Salerni scholae, soit encore aux Prognostica de Galien. Un traité anonyme attribué à tort à Galien, inc. Ut testatur Hippocrates, est intitulé De passionibus puerorum (Thorndike et Kibre, col. 1624). insertus num. 405.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 402. [406] Medicine artis diversa opuscula absque titulis, incertis authoribus, num. 406. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 403. [407] Galeni Isagoge, Aphorismi Hipocratis (sic), et liber pronosticorum de pulsibus, liber urinarum commentaireGaleni, Isagoge = Johannitius, Isagoge ad artem parvam Galeni, voir aussi les articles 401 et 404. Aphorismi Hipocratis (sic pour Hippocratis), voir aussi l’article 401. Liber pronosticorum, voir aussi l'article 401. Il faut probablement séparer de pulsibus de liber pronosticorum, et l’associer au liber urinarum qui suit, pour obtenir le De pulsibus et urinis de Galien., num. 407. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 404. [408] Isaac de febribus commentaireIsaac Judaeus, Liber febrium (Thorndike et Kibre, col. 1829)., num. 408. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 405. [409] Theodorici Ordinis Predicatorum de Chirurgia 4 libris distincta commentaireTheodoricus Borgognoni, De Chirurgia 4 libri (Kaeppeli, n° 3678)., num. 409. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 406. [410] Eiusdem Avicenne principis Abohali liber translatus a magistro Gerardo Cremonensi commentaireAvicenna, Liber canonis translatus a magistro Gerardo Cremonensi., num. 410. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 407. [411] Gerardus super Isagogas Johannitii, num. 411.
Glossule tabularum M. Guilielmi Salernii inserte libro num. 411.
Magistri Salerni Glossule tabularum commentaireGerardus de Solo, Commentum in Isagogas Johannitii (E. Wickersheimer, p. 185-186). Les Glossule tabularum de Guillaume de Salerne figurent deux fois dans cet article, en raison d’un double renvoi du catalogue alphabétique : à partir de Glossule et à partir de Magistri. inserte lib. num. 411.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 408. [412] Seneca de Remediis fortuitorum ad Gallionem. Senece Epistole ad Paulum apostolum, et D. Pauli ad Senecam. Eiusdem Epistolarum moralium ad Lucilium lib. 22. Eiusdem ad Eburcium (sic) Liberalem amicum suum de Beneficiis sive liberalitate lib. 7. Eiusdem ad Neronem, et alia quedam, num. 412.
Expositio glosse magistralis in Epistolas D. Pauli ad Romanos et ad Corinthios commentaire[Ps.] L. Annaeus Seneca, De Remediis fortuitorum ad Gallionem. Les Senece Epistole ad Paulum apostolum, et D. Pauli ad Senecam sont également un texte pseudépigraphe, à la différence des trois suivants : Epistolarum moralium ad Lucilium lib. 22, Ad Eburcium (sic pro Æbutium) Liberalem amicum suum de Beneficiis sive liberalitate lib. 7 (voir aussi l’article 419), et De clementia ad Neronem libri 2 (Reynolds et Wilson, p. 357-360). [Petrus Lombardus ?], Collectanea in Epistolam D. Pauli ad Romanos (RB 6655), Id., Collectanea in Ep. D. Pauli ad Corinthios (RB 6656-7)., inserta lib. num. 412.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/22
- item 409. [413] Nicolai de Sanctis natione Capuani Rethorica moralis de officiis membrorum humani corporis, num. 413.
[Augustini] regula \cum/ quadam expositione, inserta est volumini numeri 413.
Regula Augustini cum quadam expositione inserta num. 413.
Magistri Gualteri de Castellione commentaireNicolaus de Sanctis, Opusculum de officiis membrorum humani corporis moraliter textum ad Clementem IV, [1265-1268], texte présent aussi dans Escorial, f. IV. 28. La Regula d’Augustin (deux entrées différentes) est éventuellement un texte pseudépigraphe selon la version qui figurait dans ce recueil (voir CPL 1839). L’auteur du commentaire n’est pas précisé, pas plus que le titre de l’ouvrage de Gautier de Châtillon. liber insertus num. 413.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 410. [414 manquant].
- item 411. [415] Marci Tullii ad Herennium Rethoricum commentaireMarcus Tullius Cicero, Ad Herennium Rethorica (Reynolds et Wilson, p. 99-100)., num. 415. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 412. [416] Ovidii Metamorphoseos commentaireP. Ovidius Naso, Metamorphoseos lib. 15 (Reynolds et Wilson, p. 276-282). lib. 15 et alia quedam, num. 416. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 413. [417] Ovidii Metamorphoseos lib. 15 cum annotationibus interlinearibus, num. 417. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 414. [418] Matheoluli Bigami tractatus metrice ac rithmice commentaireMatheus Bononiensis, Lamentationes Matheoluli (4 livres). num. 418. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 415. [419] Alanus Anticlaudianus de antiruphino. Alexander Nequam. Liber qui dicitur Unus omnium, etc., num. 419.
Brucus (sic) de victoria Veneris commentaireAlanus ab Insulis, Anticlaudianus, dit aussi De antiruphino. Alexander Nequam/Neckham, œuvre non précisée. Liber qui dicitur « Unus omnium » = L. Annaeus Seneca, De beneficiis 3, 28, 2 (ce texte présent aussi dans l’article 412). La proximité de Brucus (sic) de victoria Veneris avec l’Anticlaudianus incite à proposer la présence de deux textes sous cette mention : d’une part le poème intitulé Brutus, traitant de l’origine troyenne des rois de Grande-Bretagne, et d’autre part le Contra amorem Veneris. Le Brutus est vraisemblablement l’œuvre d’un « admirateur » anglais ou normand de l’Anticlaudianus (M.-Th. d’Alverny, « Alain de Lille, Problèmes d’attribution », Alain de Lille, Gautier de Châtillon, Jakemart Giélée et leur temps, Actes du Colloque de Lille, octobre 1978, Lille, 1980, p. 27-46, aux p. 35-36). Le Contra amorem Veneris pourrait être une œuvre de jeunesse d’Alain de Lille (M.-Th. d’Alverny, Alain de Lille, Textes inédits, avec une introduction sur sa vie et ses œuvres, Paris, 1965 [Etudes de Philosophie médiévale, 52], p. 42-44). insertus lib. num. 419.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 416. [420] Joannes Januensis ordinis Predicatorum summa sive Catholicon commentaireJoannes de Balbis Januensis, Catholicon (Kaeppeli, n° 2199). Mêmes formes du nom de l’auteur et du titre dans Douai, BM, 754 (Anchin, début du XIVe siècle) et dans Valenciennes, BM, 398 (Saint-Amand, 1432)., num. 420. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/19
- item 417. [421] Epistolares quedam formule puerorum captui non absimiles olim Lovanii in pedagogio Lilii lecte. Item tractatus duo de salute corporis editus a Guilielmo Salieto (sic), alter de salute anime a cardinali de Turrecremata, num. 421.
Nicolai Peroti Sipontini episcopi Cornucopie commentaireEpistulares quedam formule ... = formulaire de lettres destiné à l’enseignement. Guilielmo Salieto, sic pour Guillelmus de Saliceto, Summa conservationis et curationis (RFHMA, t. 5, p. 320). Johannes de Turrecremata, O.P., 1388-1468, Salus animae seu stabilimentum fidei catholicae. Cet ouvrage figure parmi ceux qui lui sont attribués par M. Tadin, dans DDC, t. 6, 1957, col. 122-127 ; Kaeppeli, t. 3, p. 24-43, n’en fait pas mention. Guillelmus de Saliceto semble être l’auteur d’un unique traité sur ce sujet : duo se justifie soit par les deux termes (conservationis et curationis) présents dans le titre de son traité, soit par l’ensemble formé par les deux traités sur le salut du corps et de l’âme. Nicolaus Perotti, Cornucopie sive Commentaria linguae latinae, non répertorié par Bursill-Hall., num. 421.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 418. [422] Martini Chronica Ordinis fratrum Predicatorum, Imperatorum et Pontificum summorum num. 422.
Alexandri de Villa Dei textus cum commentario commentaireMartinus Oppaviensis, Chronica romanorum pontificum et imperatorum (RFHMA, t. 7, p. 489-490). Voir aussi les articles 165, 175, 176. Alexander de Villa Dei, Doctrinale (Bursill-Hall, Census, p. 361, manuscrits). Cet ouvrage a fait l’objet de nombreux commentaires, anonymes ou non (Jean de Garlande, Bartholomeus de Sancto Concordio). incerti auctoris insertus libro numeri 422.[+]Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 419. [423] Priscianus minor. Item Barbarismus commentairePriscianus minor = livres XVII et XVIII (De constructione) des Institutiones grammatice. Barbarismus = soit la troisième partie de l'Ars grammatica de Donat, soit un texte-anonyme (Bursill-Hall, Census, p. 300-301 et 361, listes de manuscrits).. num. 423. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 420. [424] Prisciani grammatici libri 16 commentairePriscianus, Institutiones maiores grammatice, libri 16 (Bursill-Hall, Census, p. 368-369, liste de manuscrits).. num. 424. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
- item 421. [425] Petrus Helie super Priscianum maiorem de voce, de littera, de syllaba, de dictione commentairePetrus Helie, Summa super Priscianum. De voce et De dictione sont les titres du premier et du troisième chapitre, De littera et De sillaba correspondent aux divisions du deuxième chapitre, intitulé De Orthographia (Petrus Helias, « Summa super Priscianum », éd. L. Reilly, Toronto, 1993 [Sudies and Texts 113], p. 57)., etc. num. 425. [+]
Conservation :
Attestation : I/0, IV/0
Commentaires :
1. Quatre livres bibliques sont associés au nom de Salomon : les Proverbia, l'Ecclesiastes, le Canticum Canticorum et la Sapientia Salomonis. Rien ne permet de décider quels sont les trois livres évoqués par cet article.
2. Postillae super 4 evangelistas (RB 5896-5900).
3. Éventuellement Guillelmus Brito, Expositio vocabulorum Bibliae (RB 2820) ou la forme abrégée anonyme de cet ouvrage (RB 2821).
4. Hugutio Pisanus, Derivationes ? (RB 3864, cette forme particulière du titre est inconnue de Bursill-Hall).
5. RB 8400.
6. Gilbertus Porretanus, Commentaria in s. Pauli epistulas (RB 2515-2528). Benedictus abbas Casinensis, Regula (CPL 1852). Guerricus Tornacensis/Igniacensis, In Psalmos (RB 2736). On ne connaît pas de commentaire sur le ps. 132 exclusivement ; il s’agit plus probablement d’une partie du traité, concernant les ps. 1-132 : un tel découpage est attesté par exemple dans Paris, BNF, lat. 15264, provenant de la Sorbonne.
7. RB 2927.
8. RB 2988, 2929, 2930.
9. Continuationes (RB 911, sous ce titre) ; Thomas d’Aquin, Expositio in Job (RB 8027).
10. Plusieurs auteurs possibles : Michael Meldensis (RB 5638), Petrus Pictaviensis (RB 6783), Odo de Castro Radulphi (RB 6082), l’ouvrage de ce dernier paraissant le plus répandu.
11. RB 6170 et numéros suivants.
12. In Cant. homiliae 2 (CPG 1432 ; RB 6199) ; In Isaiam prophetam homilie 9 (neuf conservées sur trente-deux, CPG 1437 ; RB 6202, la 9e spuria), In Jeremiam hom. 14 (RB 6205 ; CPG 1438), In Ezechielem hom. 1-14 (CPG 1441 ; RB 6208).
13. In Gen. hom. 16, Rufino interpr. (CPG 1411 ; RB 6170).
14. In Exod. hom. 13, Rufino interpr. (CPG 1414 ; RB 6174).
15. In Levit. hom. 16, interpr. Rufino (CPG 1416 ; RB 6176).
16. Homiliae 28 in Numeros, interpr. Rufino (CPG 1418 ; RB 6178).
17. In Jesu Nave hom. 26 (CPG 1420 ; RB 6181) ; In Jud. hom. 9 (CPG 1421 ; RB 6183).
18. À Clairvaux (manuscrit coté G 61 dans le catalogue de 1472), les libri octo désignaient les Orationes 2, 38, 39, 41, 26, 17, 6 et 16, Rufino interpr. (CPG 3010 ; J.-P. Bouhot et al., t. 2, p. 445-447).
19. Origenes de singularitate clericorum parfois attribué à Augustin (CPPM II/3066), ou à Cyprien de Carthage (CPPM II/62, 3239), ou encore à Macrobe (CPPM II/3470), ce texte est attribué à Origène notamment par Douai, BM, 206, manuscrit du XIIe siècle provenant d’Anchin, dont la composition est identique à celle de l'article 69. Prosper d’Aquitaine, en réalité Julien Pomère, De vita contemplativa libri tres (CPL 998 ; CPPM II/3583, 3705). Certains des Sermones ad monachos seraient pseudépigraphes : 21-24 (CPPM I/4395-4398), I (CPPM I/4404), II (CPPM I/4415) et VII (CPPM I/4414).
20. BHM, t. 1 et 2.
21. De viris inlustribus (BHM 260). Commentarius in Danielem (RB 3358, BHM 215), ou De Antichristo in Danielem (BHM 215a).
22. Libri 2 adversus Jovinianum (BHM 252). Ep. 49. Apologeticum ad Pammachium (BHM 49). Beda, De temporum ratione (CPL 2320).
23. Commentarii in evangelium Matthei (RB 3372 ; BHM 217). Narratio qualiter Mater Dei Hildephonso episcopo apparuit : Hermann de Tournai, auteur du texte suivant, raconte en effet cet épisode dans la Vita s. Hildephonsi (BHL 3920). Hermannus Tornacensis, Tractatus de incarnatione Domini. L’éd. PL de ce texte (t. 180, col. 9-38) reproduit l’édition faite par C. Oudin d’après un manuscrit de Vicoigne daté apparemment de 1149. Sa mention finale est reproduite col. 38 : Hic liber sanctae Mariae de Casa Dei scriptus anno Incarnati verbi millesimo centesimo quadragesimo nono. Ce manuscrit semble avoir séjourné également à Bucilly (I/4).
24. Super epistola (sic) Pauli. Hieronymus, Gal. (RB 3381), ou Ephes. (RB 3400), ou Tit. (RB 3401), ou Philem. (RB 3402), ou Ps.-Hieronymus, Super ep. Pauli (RB 3438-3455). BHM 219 : Comment. sur Gal., Eph., Tit., Philem. Parmi les manuscrits conservés provenant d’abbayes proches de Vicoigne, Douai, BM, 241 (Anchin, XIIe s.) contient Ephes. + Philem. ; Douai, BM, 242 (Anchin, XIIe s.) contient Gal. + Tit. ; Valenciennes, BM, 86 (79, Saint-Amand, XIIe s.) contient Gal. + Tit. + Philem. Le libellé de cet article ne permet pas de préciser le contenu exact de l’exemplaire de Vicoigne.
25. Johannes Chrysostomus, In Matthaeum homiliae (CPG 4424), ou Ps.-Johannes Chrysostomus, Opus imperfectum in Matthaeum (CPG 4569 ; RB 4350).
26. Augustinus, Enarrationes in Psalmos (RB 1463 ; CPL 283), réparties en six volumes : ps. 1-35 juxta hebraeos (n° 78), 36-50 (n° 79), 51-75 (n° 80), 76-100 (n° 81), 101-118 (n° 82), 119-150 (n° 83). Voir aussi l'article 94.
27. Lietbertus Insulensis, Flores psalmorum (RB 5395) en trois volumes. La même répartition en trois volumes, peu fréquente, se remarque à Braine (III/10-12).
28. Super Genesim ad litteram libri 12 (RB 1459 ; CPL 266). De divinatione demonum (CPL 306). De vera religione (CPL 264). De consensu evangelistarum libri 4 (RB 1467 ; CPL 273).
29. RB 1459 ; CPL 266.
30. Augustinus, Super Genesim contra Manicheos libri 2 (RB 1456 ; CPL 265). Contra hereses = De haeresibus ad Quotvultdeum liber unus ? (CPL 314). De agone christiano (CPL 296). De pastoribus = sermo 46. De mendacio (CPL 303). Sermo [86] de avaricia et luxuria. Quaestiones evangeliorum (CPL 275), lib. 1 : in Matthaeum, lib. 2 : in Lucam, éd. Mutzenbecher, CCL 44B. Athanasius contra Arrium vel Fotinum, en réalité Vigilius Thapsensis, Altercatio Athanasii Alexandrini contra Arrium (CPL 807). Sermo de corporis et anime misera vita = Ps-Augustinus, Ad fratres in eremo 49 (CPPM 1176). [Ps.]-Joannes Chrysostomus, Sermo de patientia et gratiarum actione (CPG 4620, ce texte présent aussi dans Douai, BM, 306, XIe s., provenant de Marchiennes). Ambrosius, De bono mortis (CPL 129). Sermo s. Effrem de penitentia/patientia (CPG 3915). Ce manuscrit pourrait avoir une parenté avec Douai, BM, 268, XIIe s., provenant d’Anchin, qui contient, dans l'ordre suivant et sous les titres suivants, après le De doctrina Christiana : De pastoribus, De mendacio, De avaricia et luxuria, De corporis et animae misera vita.
31. In evangelium Johannis tractatus 1-124 (RB 1471). La formulation tractatus primus est probablement empruntée au premier titre figurant dans le manuscrit 90, qui devait contenir la moitié de l’ouvrage environ, d’après le libellé de l’article 91.
32. Retractationum libri 2 (CPL 250). De gratia et libero arbitrio (CPL 352). De correctione (sic) et gratia (CPL 353 : correptione). Altercatio eiusdem et Feliciani = Vigilius Thapsensis, Contra Felicianum arianum (CPL 808). De predestinatione gratie (sic) = [Ps.]-Augustinus, De predestinatione et gratia (CPL 382). Ad Renatum de quantitate anime (CPL 257). Ad eumdem de origine animae = De anima et eius origine libri 4 (CPL 345). Contra Academicos (CPL 253). De definitionibus recte fidei et ecclesiasticorum dogmatum, en réalité Gennadius Massiliensis, De ecclesiasticis dogmatibus liber, ou Diffinitio ecclesiasticorum dogmatum (CPPM II/174).
33. Libri confessionum 3 (CPL 251). De bono conjugali (CPL 299). De heresibus (CPL 314). De heresi manicheorum = [Ps.]-Augustinus, Commonitorium quomodo sit agendum cum Manicheis (CPL 533, le même titre est attesté dans Bruges, Bibl. Publ., 119, provenant de Thosan). Sermo 9 de decem cordis. De opere monachorum (CPL 305). [Ps.]-Augustinus, De utilitate agendae penitentie = sermo 351. De doctrina ecclesie = de doctrina christiana ? (CPL 263). Contra eos qui male intelligunt verba apostoli dicentis 'Si quis edificat’ etc. = [Ps.]-Augustinus, Sermo 104 (CPPM I/889) = sermon 179 de Césaire d’Arles.
34. Enarrationes in psalmos (RB 1463 ; CPL 283) ? Voir aussi les articles 78-83.
35. De beata vita libri 2 (CPL 254). Soliloquiorum libri 2 (CPL 252). De immortalitate anime (CPL 256). De moribus ecclesie catholice et de moribus monachorum, sic pro manicheorum (CPL 261). Epistola [37] ad Simplicianum. Ad eundem de diversis questionibus (CPL 290). De diversis quaestionibus 83 (CPL 289).
36. CPL 313.
37. Augustinus, De Trinitate libri 15 (CPL 328) ; Hugo de S. Victore, Super hierarchiam angelicam Ps.-Dyonisii Areopagitae (Goy 2.2.4.1).
38. Augustinus [Ps.], en réalité Fulgence de Ruspe, De vera fide ad Petrum (CPL 826) ; Expositiones quarumdam propositionum ex epistola ad Romanos (CPL 280) ; Ad Corinthios est moins aisé à justifier, Augustin n’ayant pas commenté les épitres aux Corinthiens : peut-être y-a-t-il eu confusion avec l'Epistulae ad Galatas expositio (CPL 282) ? De sacramentis ecclesie qui speculum ecclesie dicitur = soit le Speculum de mysteriis ecclesie parfois attribué à Hugues de Saint-Victor, inc. De sacramentis ecclesiae ut tractarem, soit le Tractatus de ordine missae intitulé aussi Speculum ecclesie d’Hugues de Saint-Cher (Kaeppeli, n° 1990). Même titre dans l’article 278.
39. Contra 5 genera errorum = Quotvultdeus Carthaginensis, Adversus quinque haereses (CPL 410 ; CPPM I/1204 et 6401). De decem cordis, sic pour chordis = sermo 9. De opere monachorum (CPL 305). De differentiis désigne soit le De differentiis rerum (CPL 1202), soit le De differentiis verborum (CPL 1187), ces deux ouvrages étant d’Isidorus Hispalensis, et non d’Isidorus iunior. Isidorus Hispalensis, Ep. 4 ad Masonam/Massonem episcopum (CPL 1209, lettre pseudépigraphe d’après CPPM II/1076). Certains manuscrits des lettres de Sénèque présentent le titre de De institutione morum. À défaut, il pourrait s’agir du De moribus attribué à Martin de Braga (Bloomfield, n° 3609 ; CPL 1090), présent aussi dans l’article 185, sous le titre de Formula honeste vite ad regem Hispanie.
40. Hilarius Pictaviensis, De Trinitate libri 12 (CPL 433). De synodis (CPL 434). Liber ad Constantium imperatorem (CPL 460). Augustinus, Contra Cresconium (CPL 335). Orosius ad Augustinum = Commonitorium de errore Priscillianistarum et Origenistarum (CPL 573). Responsio Augustini ad Orosium = Ad Orosium contra Priscillianistas et Origenistas (CPL 327).
41. CPL 262.
42. [Augustinus], De Civitate Dei (CPL 313). Anselmus Cantuariensis, Cur Deus homo libri 2. [Ps.]-Cyprianus Carthaginensis, De duodecim abusivis saeculi (CPL 1 106).
43. Johannes Damascenus, De fide orthodoxa (CPG 8043), en 4 livres, traduction latine par Robert Grosseteste. Augustinus, De agone christiano (CPL 296). De libero arbitrio (CPL 260). Beda, De arte metrica (CPL 1565). Bernardus Claraevallensis, De precepto et dispensatione, et Epistole ad diversos.
44. CPL 263.
45. Augustinus, Tractatus in evangelium Johannis (CPL 278). Hildebertus Cenomanensis, Expositio divini mysterii, ou Versus de Mysterio misse.
46. Vita s. Salaberge, abbatisse s. Joannis Laudunensis (22/IX ; BHL 7463-7464). Sur les oeuvres d’Eustache de Lens, voir surtout A. Le Mire, Ordinis Praemonstratensis Chronicon, 1613, p. 170. A. Bondéelle-Souchier, « Un texte retrouvé : la Cosmographia Moysi d’Eustache de Lens », Scriptorium, t. 50/1, 1996, p. 123-132, s’efforce de faire le point sur cette question aux notes 4 et 5. Les Plurimae questiones super 3m Sententiarum, dont l’auteur n’est pas précisé, doivent probablement être considérées comme anonymes. [Ps.]-Augustinus, Cathegorie decem ex Aristotele decerptae (CPL 362).
47. Eustache de Lens, In Regulam s. Augustini ad Gervasium Praemonstratensem. Le seul fragment connu de cet ouvrage est le prologue, édité par PL 198, col. 73-74, sans indication de source.
48. Augustinus, Super sermonem Domini in monte (CPL 274), probablement présent aussi, sous forme anonyme, dans l’article 123. Julianus Toletanus, Prognosticon futuri saeculi (CPL 1258), voir aussi l’article 279. Miraculum per s. Hilarium in synodo Rome ostensum (BHL 3893). Sermo quidam Athanasii de imagine Dei = [Ps.-]Athanasius [Alexandrinus], Narratio de cruce seu imagine Berytensi, interpr. Anastasio Bibliothecario (CPG 2262 ; BHL 4227). Valenciennes, BM, 514 (Vies de saints, XIIe s., provenant de Saint-Amand) contient précisément la relation de ces deux miracles aux f. 142 et 199, ainsi que la Vita s. Servatii (BHL 7633), présente à Vicoigne aux articles 167 et 174.
49. Mosi, sic pour Moysi. Ce texte est signalé à Vicoigne par A. Le Mire, Ordinis Praemonstratensis Chronicon, 1613, p. 170. Voir aussi A. Bondéelle-Souchier, op. cit. note 107.
50. Moralia in Job (RB 2634).
51. Moralia in Job (RB 2634-2637 ; CPL 1708). Homiliae in Ezechielem (RB 2643 ; CPL 1710). Regula pastoralis (CPL 1712).
52. Registrum epistularum (CPL 1714).
53. Homiliae in Ezechielem (RB 2643 ; CPL 1710). Le livre 1 contient douze homélies, le livre 2 en contient quarante. Le chiffre de 22 homélies peut être une mauvaise lecture, ou une transcription erronée, du chiffre 12.
54. Biblia versificata : éventuellement la Margarita Bibliae de Guido Vicentinus (Kaeppeli, n° 1417), mais l'Aurora de Pierre Riga, ou le poème de Leonius, ou encore d’autres ouvrages sont possibles. Gregorius, Homiliae in evangelia (RB 2646 ; CPL 1711).
55. Dialogorum libri 4 (CPL 1713). Le Sermo de festivitate omnium sanctorum n’est apparemment pas de saint Grégoire. On rencontre de nombreux auteurs (Pierre de Blois, Bernard de Clairvaux, Gerson, Eudes de Châteauroux, etc.) de sermons sur ce thème, ainsi que des sermons anonymes.
56. CPL 1186.
57. Sermones super Cantica (86), De consideratione ad Eugenium papam libri 5.
58. Étant donné le contenu des articles 121, 125 et 128, il s’agirait plutôt des sermones per annum, varii ou diversi.
59. Douai, BM, 376, manuscrit de la fin du XIIe s., provenant de Marchiennes, présente les mêmes titres pour plusieurs ouvrages de s. Bernard : la Scala humilitatis (f. 1v) correspond au De gradibus humilitatis et superbiae, le De humilitate (f. 19) recouvre des extraits des Sermones in laudibus Virginis matris (hom. 4, § 9-11 + hom. 1, § 5, 6, 8 + hom. 2, § 17). L'Expositio orationis dominice n’est pas signalée parmi les oeuvres connues d’Eustache de Lens (voir note 107). [Ps.]-Methodius Patarensis, Epistola de Antichristo, lettre transmise dans le Liber Floridus. Le Sermo Domini in monte, dont l’auteur n’est pas précisé, est probablement d’Augustin (CPL 274), voir aussi l’article 109.
60. Bernardus Claraevallensis, De gratia et libero arbitrio, De diligendo Deo. Anselme de Laon, et non de Canterbury, est l’auteur de trois sermons (1, 2 et 3) super « Intravit Jesus in quoddam castellum » (Luc 10, 38 ; Schneyer, t. 1, p. 289). Bernardus Claraevallensis, Sermones 4 in laudibus Virginis matris. Sermo au singulier indique éventuellement un extrait, comme dans l’article 123.
61. Sermones plures, voir commentaire de l’article 122. Homiliae super ps. Qui habitat (ps. 90) = Homiliae 17 in quadragesimo.
62. Canticum Athanasii : le Symbolum Quicumque du ps.-Athanase (CPL 167) ?
63. Sermones Gregorii = homiliae ? (ce titre recouvre un homiliaire dans Paris, BNF, lat. 813-814). Vita B. Job = Pierre de Blois, Vita s. Job, ou Compendium in Job (non répertorié dans BHL). Ce texte est contenu entre autres dans Valenciennes, BM, 516 (Saint-Amand, XIIe + XIIIe s., Vies de saints).
64. Bernardus Claraevallensis, Sermones (22) de conversione ad clericos.
65. In Apocalypsim libri 3 (RB 1640 ; CPL 1363 ; Laistner et King, p. 25-30, pas de version abrégée de ce texte). In librum patris Tobiae allegorica expositio (RB 1608 ; CPL 1350). Geriacus abbas désigne vraisemblablement Guerricus Tornacensis ou Igniacensis, dont les sermons sont répertoriés par Schneyer, t. 2, p. 248-252.
66. De tabernaculo Moysi libri 3 (CPL 1345), De templo Salomonis (CPL 1348).
67. CPL 1351
68. CPL 1351
69. Gregorius, De vera penitentia = éventuellement l'Epistola de vera penitentia de Pélage (CPL 743). Les auteurs possibles d’un Sermo de dedicatione ecclesie sont innombrables. La mention insertus Hugoni indique soit que le texte principal, non annoncé, était d’Hugues (mais on ne trouve aucun texte d’Hugues dans les manuscrits dont la cote fait défaut), soit qu’il y a eu une erreur de transcription de la cote, et qu’il faudrait remplacer 134 par un numéro compris entre 135 et 139, qui contiennent des textes d’Hugues : précisément l’article IV/5, qu’on peut identifier avec III/135, contient un De vera penitentia anonyme.
70. De vanitate mundi (Goy 2.2.4.5), De arca Noe (Goy 2.2.4.3. et 2.2.3.4), De septem donis Spiritus sancti (Goy 2.2.5.5). De sacramentis christianae fidei (Goy 2.2.3.9). Valenciennes, BM, 207 (Saint-Amand, XIIe s.) contient lui aussi la première partie du De sacramentis, suivie par un Quoddam miraculum ad laudem et honorem perpetue Virginis Dei genitricis Marie, inc. Apud omnipotentem Dominum numquam procul dubio fui (= miraculum de imagine, non répertorié par BHL). De plus, le contenu de Valenciennes, BM, 208 (Saint-Amand, XIIe s.) correspond à celui de l’article 136.
71. Voir le commentaire de l’article 135.
72. Hugo de S. Victore, Sententiae de divinitate (Goy 2.2.3.6), ou Summa sententiarum (Goy 2.4.1.4, douteux), ou De sacramentis christianae fidei (Goy 2.2.3.9), ce dernier texte portant parfois le titre de Liber sententiarum de veteri/novo testamento (voir l’annotation du manuscrit non coté dit « Cyprianus »). Adnotationes elucidatoriae in Threnos Jeremiae (Goy 2.2.2.8). Les lettres, dont l’auteur n’est pas précisé ici, sont éventuellement adressées à Bérenger de Tours, d’après IV/7.
73. Hugo de Folieto, De claustro animae. Voir aussi l’article 307.
74. Le terme postillae indiquerait Hugues de Saint-Cher comme auteur (RB 3632-3640), mais les textes qui entourent ce traité orienteraient plutôt vers Hugues de Saint-Victor. Ce titre pourrait alors désigner ses Adnotationes elucidatoriae in Pentateuchum (Goy 2.2.2.2), texte qui paraît figurer aussi, sous un autre titre, en tête de l'article suivant. Est-ce une redite ? Une erreur de classement a pu également placer un ouvrage d’Hugues de Saint-Cher parmi ceux d’Hugues de Saint-Victor.
75. Notule super Genesim, Exodum et Leviticum : Douai, BM, 362 (Marchiennes, XIIe s.) et BM, 365 (Anchin, XIIe s.) contiennent des Expositiones super Genesim, Exodum, Leviticum, qui correspondent aux Adnotationes elucidatoriae in Pentateuchum d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.2.2). Le titre que porte ce traité dans Douai, BM, 365, Hugonis de Sancto Victore super prologum b. Hieronymi in Pentateuchum, incite à un rapprochement avec le texte contenu dans le manuscrit non coté dit « Papias » ; de plus, Douai, BM, 365 contient aussi la Relatio miraculi présente dans l’article 160. Tractatus de libero arbitrio (Goy 2.4.1.9, texte pseudépigraphe, en réalité de Vivien de Prémontré ?), mais peut-être faut-il inverser les termes de gratia et de libero arbitrio, et proposer pour auteur saint Bernard ou saint Augustin ? Hugo de S. Victore, De sapientia animae Christi (Goy 2.2.3.8). Expositiones diversarum auctoritatum et materiarum in sacra scriptura repertarum : voir l’article 0/1. Hugo de S. Victore, De amore sponsi ad sponsam (Goy 2.2.4.7). De virtute orandi (Goy 2.2.5.7), voir aussi l’article 277.
76. Hugo de Sancto Victore, Homilie 1-19 in Eccle. (RB 3812, douteux pour Goy 2.4.1.16). La dernière homélie porte en effet sur le premier verset du chapitre iv sur les douze que comporte l’Ecclésiaste. Cette précision sur le contenu permet de privilégier ce texte plutôt que le commentaire d’Hugues de Saint-Cher, présent dans l’article 142. De ordinatione claustri materialis = livre 2 du De claustro animae d’Hugues de Fouilloy.
77. Hugo de S. Caro, In Sap. (RB 3684-3685), In Eccle. (RB 3679-3681).
78. Hugo de S. Caro, In Is. (RB 3688-3689).
79. Hugo de S. Caro, In Luc. (RB 3721 ou 3722).
80. Hugo de S. Caro, In Jo. (RB 3723 ou 3724).
81. Hugo de S. Caro, In Apoc. (RB 3769, 3770 ou 3771).
82. Hugo de S. Victore, De institutione novitiorum et de disciplina monachorum = De disciplina religiosorum (Goy 2.2.5.1). Ivo Carnotensis, De sacramento dedicationis = sermon 4. De sacramento neophitorum = sermon 1 du même auteur. Le manuscrit 249 de la BM de Valenciennes (XIIe s., Saint-Amand) contient dans l’ordre : Gilbert Crispin, Dialogus inter judeum et christianum (voir article GP) ; Libellus Ivonis Carnotensis de sacramento dedicationis ; Id, De sacramento neophitorum, ainsi que les sermons 2, 3, 5 ; Hildebertus Cenomannensis, Divini mysterii expositio et autres pièces (voir article 106) ; Hugo de S. Victore, De institutione novitiorum ; et des extraits divers. Ces textes sont tous présents à Vicoigne. Drogo abbas S. Johannis Laudunensis, Meditatio in passionem et resurrectionem Christi, éd. PL 166, col. 1515-1546, même titre dans Valenciennes, BM, 196, XIIe s. (?) provenant de Saint-Amand.
83. [Ps.]-Cyprianus Carthaginensis, De duodecim abusivis saeculi (CPL 1106). Les Recapitulationes super Genesim, Exodum, Leviticum et Numeros désignent éventuellement des vers mnémotechniques du type de ceux que contient Valenciennes, BM, 22, provenant de Spanheim, intitulés Recapitulationes Veteris Testamenti. Hugo de S. Caro, Postille in Genesim (RB 3632) serait éventuellement mieux placé comme partie de l’article 139, d’autant plus que dans la liste alphabétique, cet article suit immédiatement le n° 138. Expositio quedam brevis super orationem dominicam = éventuellement [Cyprianus Carthaginensis], Liber de dominica oratione (CPL 43), puisqu’un autre texte est attribué à cet auteur dans ce même recueil, mais beaucoup d’autres auteurs sont possibles, parmi lesquels Hugues de S. Victor, Super orationem dominicam (Goy 2.2.5.6). Hieronymus, Ep. 22 ad Eustochium de virginitate servanda. Commonitorium cuiuslibet episcopi : ce texte (éd. PL 96, col. 1375-1380, parmi des textes anonymes du VIIIe siècle) a été également été attribué au pape Léon IV [ps.], avec le titre d'Admonitio synodalis (S. Kuttner et R. Elze, A catalogue of canon and roman law manuscripts in the Vatican Library, 1986 [Studi e Testi 322, p. 120]).
84. Flavius Josephus, Antiquitates judaicae, libri 20, interpr. Rufino Aquileiensi ; De bello judaico libri 7, interpr. Rufino Aquileiensi. De nombreux manuscrits, répertoriés par F. Blatt, contiennent à la fois, et dans des organisations variées, tout ou partie de ces deux ouvrages. Petrus Pictaviensis, Genealogia et chronologia patrum ab Adam usque ad Christum. Ce dernier texte figure également dans Auxerre, BM, 145 (132), manuscrit de Saint-Marien.
85. Historia scholastica (RB 6543-6564). La partie concernant les Actus Apostolorum (RB 6565) est en réalité de Petrus Pictaviensis. Dans ce manuscrit, elle se présentait apparemment séparée du texte précédent. Goffridus ou Galfridus de Trano, Summa super rubricas Decretalium (RFHMA, t. 5, p. 175) : ce texte semble mal placé ici, mais la cote se lit indiscutablement « 151 ». Cependant, il se trouve que la cote 251, au milieu des livres de droit, n’est pas occupée : 151 pourrait alors être une erreur, pour 251. Hieronymus, Liber hebraicarum questionum in Genesim (BHM 200). [Ps.] Hieronymus, De decem temptationibus populi Israel in deserto (BHM 409). Le De questionibus hebraicis in libros Regum et Paralipomenon (BHM 412) a été attribué à tort à saint Jérôme.
86. Cet article regroupe les commentaires de Gilbert de la Porrée sur plusieurs des Opuscula sacra de Boèce : 1. « Quomodo Trinitas unus Deus ac non tres dii sunt » sive de trinitate (CPL 890) ; 3. « Quomodo substantiae in eo, quod sint, bona sint » sive De hebdomadibus (CPL 892) ; 5. Liber contra Eutychen et Nestorium de duabus naturis et una persona Christi (CPL 894). Valenciennes, BM, 197 (Saint-Amand, XIIe s.) contient le premier et le troisième texte. Historia scolastica Petri Comestoris (voir l’article 151).
87. Boethius, De consolatione Philosophiae (CPL 878). Eusebius Cesariensis, Historia ecclesiastica, transl. Rufino Aquileiensi (RFHMA, t. 4, p. 394).
88. Historia scolastica ou tripartita. Le prologue est de Cassiodore (RFHMA, t. 3, 1970, p. 150-151).
89. Vitae Patrum (BHL 6524-6547). Voir aussi l’article 175 : De vitis Patrum.
90. Joannes Cassianus, De decem collationibus patrum (Conlationes, CPL 512, première partie). Translatio s. Stephani Constantinopolim [interpr. Anastasio Bibliothecario] (BHL 7857-7858). Chrisostomus de reparatione lapsi = soit [Ps. Johannes] Chrysostomus, en réalité Johannes mediocris, De reparatione lapsi primi hominis (CPL 922 ; CPPM I/1308), soit plutôt Ad Theodorum lapsum libri 1-2 (CPG 4305), texte qui porte précisément ce titre à Belval.
91. CPL 512, deuxième et troisième parties.
92. Les deux premiers titres de cet article paraissent coïncider, l’un avec le Liber de vita et moribus philosophorum de Gualterius Burlaeus (Bloomfield, n° 1475), ou avec le Breviloquium de vita et moribus philosophorum de Johannes Guallensis (Bloomfield, n° 1098 ; Glorieux, n° 322 c), l’autre avec un ouvrage de grammaire, soit l’Elementarium de Papias (Bursill-Hall, Census, p. 315, liste de manuscrits) dit aussi Rudimentum, soit des Rudimenta grammaticae anonymes (Bursill-Hall, Census, manuscrits aux n° 24.2 ; 24.3 ; 288.145.2). Le reste du recueil étant constitué de textes historiques, on peut proposer aussi pour le Rudimentum le De viris illustribus seu De vita et moribus virorum illustrium tum sanctorum quam aliorum philosophorum de Johannes de Columna (RFHMA, t. 3, p. 516 ; Kaeppeli, n° 2251), ainsi qu’un abrégé d’histoire ancienne. L’incipit Egipti sapientes est celui du De gestis Alexandri de Julius Valerius. L’incipit Sapientissimi Egiptii est celui des Gesta Alexandri Magni, texte anonyme. [Ps.] Dares Phrygius, De excidio Troiae ou Historia Troianorum (RFHMA, t. 5, p. 517), texte présent aussi dans Douai, BM, 880 (Anchin, fin du XIIe s.). Homerus Asianus, In historiam troianam carmen latinum. Caius Julius Caesar, De bello gallico (Reynolds et Wilson, p. 35-36). Il n’existe apparemment pas de version abrégée de l'Historia romana de Paul Diacre (CPL 1181), mais la dénomination d'abbreviatio se justifie peut-être par le fait que Paul Diacre se sert du Breviarium d’Eutrope (MGH, Auctores antiqui, II, 4). C. Sallustius Crispus, De bello Cathilinaris (sic) = De conjuratione Catilinae. De bello Jugurtino (Reynolds et Wilson, p. 341-347).
93. Paulus Orosius, Historiae adversus paganos (CPL 571). De miseria mundi renvoie éventuellement au même texte, qui porte également le titre d’Ormesta (au sens de miseria ou calamitas) mundi. La chronique d’Eusèbe de Césarée, traduite par Jérôme (BHM 203), a été continuée par Prosper d’Aquitaine = Epitoma chronicon ab a. 379-445 (Potthast, t. 2, p. 941). Sigebertus Gemblacensis, Conographia, sic pour Chronographia [de 381 à 1111] (Potthast, t. 2, p. 1016-1017). Valerius Maximus, Factorum et dictorum memorabilium libri 9 (Reynolds et Wilson, p. 428-433). Vita s. Gaugerici ep. Cameracensis (11/VIII, BHL 3268-3291). Des extraits de ce dernier texte figurent dans les Annales de Hainaut de Jacques de Guise, IX, 18-21 et 22-24 = BHL 3287 et 3289.
94. Robertus monacus de S. Remigio, Historie Jerosolimitane libri 9 (Potthast, t. 2, p. 978-980). Fulcherius Carnotensis, Historia hierosolymitana (RFHMA, t. 4, p. 601). Relatio miraculi in regione Saxonum facti tempore Heriberti Coloniensis = Miraculum s. Magni de saltantibus factum tempore Heriberti episcopi Coloniensis, narratio Otberti (Vita s. Magni, BHL 5156 ou 5157). Ce texte (BHL 5156) est présent au f. 3 de Douai, BM, 365 (Anchin, XIIe s.), recueil déjà évoqué à propos de l’article 140. Il figurait aussi à Belval (Charleville-Mézières, BM, 246D/II, f. 261v-262). L’Historia Mahometi versificata désigne éventuellement un texte attribué à tort à Hildebertus Cenomannensis et dû en réalité à Embricho Moguntinus (éd. PL 171, col. 1343-1366), ou les Otia de Machomete de Galterus de Compendio (RFHMA, t. 4, p. 632). Ce texte figure aussi dans l’article 166. Les deux mentions, Descriptio locorum circa Jerusalem adiacentium, et Figura de situ Jerusalem et locis adiacentibus, sont-elles un doublet ? Peut-être le De situ Jerusalem et de locis sanctis de Bède (CPL 2332), mais d’autres textes sont possibles, en particulier le De situ locorum Terrae sanctae de Fretellus, texte présent aussi dans Douai, BM, 882 (Marchiennes, XIIe s. ex.), manuscrit qui contient aussi le texte de Foucher de Chartres et l'Historia Machometi versificata, présents tous deux dans l’article 160. Genealogia brevis comitum Flandriae (RFHMA, t. 4, p. 663) ?
95. Vincentius Bellovacensis, Speculum historiale, exemplaire complet (Kaeppeli, n° 3987). La mention relative au deuxième volume, non coté (d’où le « bis » qui lui a été affecté), indique que la cotation est postérieure à la disparition de ce volume. La prise de Valenciennes à laquelle il est fait allusion ici, est soit celle de 1567, soit celle de 1677. La date de 1567 paraît plus probable, puisque le manuscrit d’Eustache de Lens, entré à Prémontré au plus tard en 1662, figure encore dans le catalogue alphabétique de Vicoigne (art. 110). Ce volume (Soissons, BM, 3) avait déjà échappé aux flammes et avait été racheté à Valenciennes en 1476, ce qui suggère que d’autres occasions de destructions de manuscrits, liées ou non à des guerres, ont certainement existé. Historia Pilati, ou Gesta/Acta Pilati (RB 179).
96. Galfridus Monumetensis, Historia Britannorum (RFHMA, t. 4, p. 620-622), f. 1-54 de Valenciennes, BM, 792. Prophetia Merlini = Libellus Merlini, livre 7 de l'Historia Regum Britannie (ibid., p. 623), § 112-117 de l’éd. N. Wright, t. 1. Historia Britannorum versificata : parmi les textes figurant dans Valenciennes, BM, 792, deux peuvent répondre à cette désignation : soit l'Historia Britannorum in versibus 28 (f. 54v), soit l'Historia Britonum versificata attribuée au ps. Alexander Nequam (f. 55-82). Historia Britannorum Guilelmi Malmesberiensis monachi (Potthast, t. 1, p. 558) = Gesta regum Angliae, f. 85-158 de Valenciennes, BM, 792. Les Leges Willelmi Regis Anglorum se placent dans le livre 3, entre les § 297 et 298 de l’éd. PL 179, col. 955-1392. Elles ne figurent apparemment que dans la famille A de manuscrits (quatre exemplaires recensés). Plutôt qu’à la Prophetia Merlini, qui est bien le livre 7 de l'Historia Regum Britannie (RFHMA, t. 4, p. 623), la mention Merlini Ambrosii expositio lib. 7, pourrait renvoyer à l'Explanatio in prophetiam Merlini d’Alain de Lille, qui figure aux f. 159-224 de Valenciennes, BM, 792 sous le titre Expositio Mellini Ambrosii. D’après M.-Th. d’Alverny, Alain de Lille. Problèmes d’attribution (Alain de Lille, Gautier de Châtillon, Jakemart Giélée et leur temps, 1980, p. 27-46), ce texte serait attribué à tort à cet auteur. Annales quedam de gestis Britonum, Saxonum, Danorum et Normannorum, f. 231-237 de Valenciennes, BM, 792. La date de 165 pour les Annales brevissime est une mauvaise lecture pour 1065, que le recours au manuscrit permet de corriger, puisque ce texte figure aux f. 238v-259 de Valenciennes, BM, 792.
97. Godefridus Viterbiensis, Pantheon (RFHMA, t. 5, p. 170). Pour Martinus, voir aussi les art. 175, 176 et 422. S’il ne s’agit pas de la Chronica romanorum pontificum et imperatorum de Martin de Troppau (RFHMA, t. 7, p. 489-490), texte assez répandu, y compris à Vicoigne (art. 422), on peut penser à Martinus Fuldensis (RFHMA, t. 7, p. 486) ou à Martinus monachus Pictaviensis, auteur d’une Historia monasterii Novi Pictaviensis (RFHMA, t. 7, p. 490).
98. Aristoteles, Historie animalium libri 10, interpr. Guillelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 66, voir aussi l’article 169). Historia metrica Mahometi : voir l’article 160, où sont proposées les attributions au ps. Hildebertus Cenomannensis, en réalité Embricho Moguntinus, ou à Galterus de Compendio. Pour l'Alia historia Mahometi... prosaico sermone, plusieurs identifications sont possibles : soit une Vita Mahometi anonyme, soit la Doctrina Mahometi d’Hermannus Sclavo, soit le Tractatus contra Machometum de Raimundus Martini de Sobiratis (Kaeppeli, n° 3399 suppl.), ou encore des textes d’Alain de Lille, et d’autres auteurs.
99. Hugo de S. Victore, Canticum pro assumptione b. Mariae (Goy 2.2.5.8, ce titre attesté). Les titres des miracles suivants paraissent renvoyer à des miracles de la Vierge, sauf 2, Descriptio qualiter [sudarium ?] Domini sit delatum ab Jerosolimis (numéros BHL compris entre 4209 et 4214), et Relatio vel passio imaginis facta in Beritho (BHL 4227) qui sont relatifs à la passion du Christ. Sermo quidam brevis de celebritate (sic) animarum : éventuellement de celebratione missarum ? Vita s. Hugonis Cluniacensis (29/IV ; BHL 4007-4015). Bernardus Claraevallensis, Vita s. Malachie (3/XI ; BHL 5188-5189). Vita s. Servatii episcopi Tungrensis (13/V ; BHL 7611-7641, éventuellement 7633 si c’est le texte qui figure dans Valenciennes, BM, 514), ce texte présent aussi dans l’article 174. Vita s. Bernardi abbatis (20/VIII ; BHL 1207-1238).
100. Ricardus de S. Victore, De Trinitate libri 6. De interiori homine = soit De statu interioris hominis (Is. 1, 5-6) RB 7333, soit De eruditione interioris hominis (Dan.) = RB 7338. De contemplatione peut correspondre soit au De gratia contemplationis, ou Benjamin maior (RB 7324), soit au De preparatione animi ad contemplationem, aussi appelé Beniamin minor (RB 7325) ; il pourrait s’agir aussi de l’ensemble des deux traités. Ricardus de S. Victore, In visionem Ezechielis (Ez. 1, 5-10) = RB 7337.
101. Ricardus de S. Victore, In visione Ezechielis (Ez. 1, 5-10) = RB 7337. Aristoteles, Historie animalium libri 10, interpr. Guillelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 66), De progressu animalium liber 1 (Lacombe, n° 67), De motu animalium liber 1 (Lacombe, n° 68). À rapprocherdes articles 166 et 367.
102. Nicolaus de Hanapes, Exempla sacre scripture (Kaeppeli, n° 3094). Guillelmus de Lanicea, Dieta salutis (Bloomfield, n° 2301).
103. Vita s. Martini episcopi (11/XI, BHL 5610-5652 : soit par Sulpice Sévère, soit par Paulin de Périgueux, soit par Grégoire de Tours, ou par d’autres auteurs). Vita s. Brictii episcopi : Sulpitius Severus, Dialogi (BHL 1451) ou Gregorius Turonensis (BHL 1452-1454). Vita s. Ambrosii episcopi (soit l’évêque de Cahors = BHL 369-374 ; soit l’évêque de Milan = BHL 377-381). Dialogi Severi de vita s. Martini (BHL 5614-5616). Passio s. Blasii episcopi et martyris (BHL 1370-1380, éventuellement la Passio s. Blasii par Guarimpotus Neapolitanus, ou la Passio metrica s. Blasii par Altmannus de S. Floriano). Saint Biaise était l’un des patrons de Vicoigne.
104. Vita s. Norberti (6/VI, BHL 6248-6250) et de principio huius nostre ecclesie Viconiensis : il s’agit probablement de deux textes différents, car aucune des vies de saint Norbert ne fait allusion aux débuts de Vicoigne. En revanche, la chronique de Vicoigne, attribuée à Nicolas de Montigni, sacristain vers 1305-1308 (RFHMA, t. 5, p. 546 : Historia monasterii Viconiensis) est intitulée Fundatio coenobii Viconiensis sive brevis historia canonicorum Ordinis S. Augustini. Le seul exemplaire conservé, Valenciennes, BM, 530 (485), XVIe s., porte précisément à la p. 239 la note suivante, qui se réfère de façon indubitable au manuscrit décrit par l’article 172 : « Exemplar de principio institutionis hujus ecclesie Viconiensis, prout habetur in libello quodam ubi vita b. Norberti continetur ». Aux p. 261-264 de Nancy, BM, 1765 (992/18), figure un extrait intitulé De principio ecclesiae Viconiensis qui correspond à toute la partie primitive de la chronique (18 § dans l'éd. MGH, SS, t. 24, 1879, p. 294-313), mais ne comprend pas la Continuatio auctore Nicolao. Hugo a rajouté en tête la mention suivante : « Viconia. Ex ms. antiquo Viconiensi ». Elisabeth Schonaugiensis, Liber viarum Dei = Vita s. Elisabeth, cap. VI. Revelatio assumptionis B. Marie = Id., Visio de resurrectione B. Mariae (Visiones II. 31, alias IV, prol., BHL 5355). Ces deux textes, avec toutefois le titre de Resurrectio au lieu de revelatio assumptionis pour le deuxième, figurent à la suite dans Douai, BM, 865 (Anchin, XIIe s., vies de saints).
105. Jacobum Zannensem (sic pour Januensem) = Jacobus de Voragine, Legenda aurea (RFHMA, t. 6, p. 137-138 ; Kaeppeli, n°2154), voir aussi l’article 175. La Vita s. Servatii (BHL 7611-7641) est aussi présente dans l’article 167.
106. Chronica Martini (voir les articles 165, 176 et 422). Legenda aurea per fratrem Jacobum Januensem compilata (voir l’article 174). De Susanna (BHL 7937 : Passio, ou Epitome metricum, extrait de Flodoard, De Christi triumphis apud Italiam, VII, 1). [Ps.]-Marbodus Redonensis, Versus Sybillae (Oracula Sybillina) de die judicii. De Maria Magdalena (BHL 5439-5513, éventuellement le chapitre xxvi du livre 1 du De triumphis Christi et sanctorum Palestinae de Flodoard, intitulé De Magdalena, Lazaro et Josepho justo). Passio s. Agnetis (BHL 156-167, les passions métriques sont répertoriées aux numéros BHL 159-164). De vitis Patrum (BHL 6524-6547), à rapprocher de l’article 155. Hieronymus, Vita Malchi (21/X, BHL 5190 ; CPL 619 ; BHM 263). De s. Marina (17/VII, BHL 5528-5530), soit un extrait des Vitae Patrum, soit l’une des deux vies métriques (BHL 5530 et 5530c) de sainte Marine. Vita s. Mariae Egiptiacae (BHL 5415-5421, soit Flodoard, De triumphis Christi et sanctorum Palestinae, lib. 3, cap. 4 = BHL 5418, soit Hildebertus Cenomannensis = BHL 5419-5420, soit Vita metrica = BHL 5421). Hieronymus, Vita s. Pauli primi eremitae (BHL 6596 ; CPL 617 ; BHM 261). De s. Maugaldo (sic), voir : Marbodus Redonensis, Vita s. Magnobodi ep. Andegavensis (16/X, BHL 5153). De Congdalo (sic) = Speculum historiale, 27, 88, ou Marcus Ratisponensis, Visio Tnugdali. De s. Patricio (17/III, BHL 6492-6518, éventuellement Henricus de Salteria, Purgatorium s. Patricii = BHL 6510-6512). Girardus Alverniensis, Abbreviatio figuralis historiae, dédiée en 1272 à Ivo I, abbé de Cluny, cité ici à tort comme auteur (RFHMA, t. 5, p. 147-148 : Girardus de Antwerpia). Ce texte est présent également dans l’article 176, à moins qu’il ne s’agisse d’un doublet.
107. Chronica Martini (voir les articles 165, 175 et 422). Abbreviatio figuralis historie a D. Ivone Cluniacensi abbate (voir l’article 175). De miseria hominis = ou Anselmus Cantuariensis, Meditatio I de humanae conditionis dignitate et miseria, ou Innocent III, De miseria humanae conditionis (Bloomfield, n° 3618), ou encore pièce anonyme en 127 vers (Bloomfield, n° 6403 ; Walther, n° 20245). Le même titre figure dans l’article 312. Rationes eorum que aguntur circa officium divinum : texte non identifié. Jacobus de Vitriaco, Abbreviata legenda de mirabilibus mundi = Historia hierosolymitana abbreviata (RFHMA, t. 6, p. 142-143). Ægidius Romanus, De regimine principum, domus et civitatis (Zumkeller, n° 54 : De regimine principum ; Glorieux, n° 400q : même titre), voir aussi les articles 184 et 185. [Ps.] Marbodus Redonensis, Proverbia Catonis philosophi (Bloomfield, n° 6242 ; Walther, n° 19923). Flores Senece, Flores Tullii : Valenciennes, BM, 181 (Saint-Amand, XIIe s.), présente aux f. 113-117v un florilège alphabétique avec des extraits de Cicéron et de Sénèque (Munk-Olsen, t. 2, p. 871, Floril. C. 61.5). [Ps.] P. Ovidius Naso, De vetula.
108. Voir l’article 166.
109. [Honorius Augustodunensis], Gemma anime de divinis officiis, présent aussi en tête de Douai, BM, 357 (Anchin, XIIIe s.). Innocentius III, De officio et ordine missae.
110. Robertus ne peut pas désigner Rupert de Deutz, son Liber de divinis officiis étant dédié à Cuno, évêque de Ratisbonne. Aucun texte de Pascase Radbert ne convient non plus. En revanche, le Liber officialis (De divinis officiis libri 4) d’Amalaire de Metz est dédié à Louis le Pieux, comme le montre l'Epistula ad Ludovicum imperatorem de officiali libro (CSLMA, t. 1, AMAL. 14). Expositio Eustachii [de Lens] super canonem : voir note 107. Expositio symboli, et de horis diei quid sanctificent, et liber de officiis : cet énoncé ne permet pas de décider s’il s’agit là de traités différents, ou de l’énumération de chapitres d’un même ouvrage. La désignation du Liber quidam de officiis ecclesiasticis, du Tractatus alius de divinis officiis, du Tractatus quidam de officio misse est également trop vague pour permettre des identifications assurées. Joannes de Garlandia (ad [Fulk Bassett, 1244-1259] episcopum Londinensem), De mysteriis eclesie. Le titre de Tractatus de numero et ordine sacramentorum et misse sacrificio n’est relevé par Goy pour aucun des traités attribués à Hugues de Saint-Victor ; cependant le De sacramentis Christianae fidei (Goy 2.2.3.9) traite des sacrements au livre 2, pars 6-15, et fait allusion à la messe à la pars 8, cap. XIV. A défaut, le De officiis ecclesiasticis de Robertus Paululus, édité (PL 177, 405-456) dans l'Appendix ad Hugonis opera dogmatica pourrait éventuellement convenir. Le Liber quidam de sacramentis est peut-être un doublet, dû aux multiples renvois nécessités par le classement alphabétique du catalogue. Les trois occurrences du tractatus de divinis officiis peuvent relever de la même explication, mais la mention alius indique qu’il se trouvait au moins deux textes portant ce titre dans le recueil
111. Expositio super Regulam b. Augustini (Kaeppeli, n° 2016, vers 1248-1254).
112. Repertorium plurimorum auctoritatum diversarum et aliarum rerum : ce titre pourrait s’appliquer à la table alphabétique de la Catena aurea de Thomas d’Aquin (Glorieux, n° 14 ae, ak, ap, aq), dont le prologue dans Toulouse, BM, 47 (I, 198) commence par ces mots : Prologus in tabulam seu repertorium auctoritatum et dictorum notabilium... Le fait que les ouvrages de cet auteur sont regroupés à Vicoigne entre les cotes 331 et 360 affaiblit toutefois cette hypothèse d’identification.
113. En réalité Hugues de Saint-Cher, Liber de doctrina cordis (Bloomfield, n° 4038, avec attribution à Gerardus de Leodio). L’identification de l’auteur est dûe à G. Hendrix (voir son édition, H. S. Caro 's Traktaat De doctrina cordis, Leuven, Bibliotheek van de Faculteit Godgeleerdheid, 1995). Kaeppeli, plus ancien, n’a pas de référence pour cet ouvrage. Gilbertus Porretanus, Pictaviensis episcopus, Sermo quidam de natali Domini (Schneyer, t. 2, p. 187, T6). Ce sermon figure entre autres dans Valenciennes, BM, 197 (Saint-Amand, XIIe siècle), aux f. 87v-88, en compagnie d’autres textes de Gilbert de la Porrée (In Boetii de Trinitate, In Boetii de duabus naturis Christi), également présents à Vicoigne (III/152).
114. Ægidius Romanus, Liber de regimine principum (Zumkeller, n° 54). Voir aussi les articles 176 et 185. Aristoteles [Ps., interprete Johanne Hispalensi], Secretum secretorum, voir G. Lacombe et al., Appendix I, p. 93).
115. Hugo Ripelin, Compendium theologice veritatis (Kaeppeli, n° 1982 ; RS 368). Voir aussi les articles 188, 310, 311. De regimine principum fratris Egidii ad regem Philippum pulchrum, voir les articles 176 et 184. Ps.-Martinus Bracarensis, Formula honeste vite ad regem Mironem Hispanie (Bloomfield, n° 3609 ; CPL 1090), voir aussi l’article 99. Guibertus Tornacensis, Eruditio regum [et principum] ad s. Ludovicum, éd. A. De Poorter, 1914 (Philosophes belges, 9).
116. Alanus Insulensis, De regulis sacrae theologiae, ou Regulae celestis iuris. Voir aussi l’article 365.
117. Les premières mentions de cet article font penser au sommaire d’un ouvrage dont le titre serait manquant, ou à un recueil d’extraits, qu’il n’a pas été possible d’identifier. Il a donc été décidé de le ranger dans la rubrique [Florilegium]. Il paraît impossible de trancher entre plusieurs hypothèses concernant le De creatione primi hominis : un texte portant ce titre (inc. Verbum bonum vita sapiens) est attribué à Hugues [de Saint-Victor ?]. Il figure entre autres dans Douai, BM, 366 (Marchiennes, XIIe siècle). R. Goy le recense sous le titre de De tribus diebus (2.2.3.5), sans citer l’exemplaire de Douai. Ce titre peut désigner aussi le chapitre II du tractatus 3 de la Summa sententiarum attribuée à Hugues de Saint-Victor de façon douteuse (Goy 2.4.1.4), inc. Hiis excussis restat agere de creatione hominis. Des Sententiae de creatione primi hominis attribuées à Drogo cardinalis figurent au f. 11v de Valenciennes, BM, 196 (Saint-Amand, XIIe siècle). J. Leclercq (« Drogon et saint Bernard », RéAug., t. 43, 1-2, 1953, p. 19-20) a démontré qu’il s’agit en réalité d’extraits de sermons de saint Bernard.
118. En réalité Hugo Ripelin. Voir aussi les articles 310 et 311.
119. Joachimus Florensis, Expositio super Apocalypsim, partes I-VI (RB 4016) ? Un commentaire sur Jérémie (RB 4039) a été attribué à tort à cet auteur. Guillaume de Saint-Amour, Collectio catholice et canonice scripture (Glorieux, n° 160 1), texte présent aussi dans l’article 204.
120. [Ps.]-Vincentius Bellovacensis, Speculum morale, œuvre d’un compilateur anonyme de la fin du XIIIe siècle (Kaeppeli, n° 3986).
121. Rainerius Jordanis de Pisis, † 1348, Pantheologia (Kaeppeli, n° 3429).
122. Antoninus ep. Florentinus, † 1459, Summa theologiae I-IV (Kaeppeli, n° 239 : Summa moralis ; RS 69).
123. Raimundus de Pennaforti, † 1275, Summa de casibus penitentiae l. 1-3 (Kaeppeli, n° 3407). La Summa de matrimonio (Kaeppeli, n° 3408) en constitue le quatrième livre (Diaz y Diaz, n° 1324), voir les articles 199 et 203. Innocentius papa IV (1243-1254), Constitutiones novae, novellae, ou novissimae (DDC, t. 7, col. 1029-1062, en particulier 1031 ; RFHMA, t. 6, p. 246-248). Des Constitutiones novissimae, ou Decretales d’Innocent IV, accompagnées de l'apparatus de Garsias, figurent dans Douai, BM, 602 (Anchin, XIVe siècle).
124. Summa virtutum : éventuellement celle de Guillaume Péraud (Bloomfield, n° 2118 ou 5079), mais d’autres auteurs sont possibles : Guillelmus de Militona, Thomas d’York, [Ps.]-Thomas d’Aquin (Bloomfield, n° 2273, 5279) ; il existe aussi des Summe virtutum anonymes (Bloomfield, n° 3068, 31 13, 3602, 5775, 6481).
125. Summa vitiorum : éventuellement celle de Guillaume Péraud (Bloomfield, nos 4983 ou 6042), mais d’autres auteurs sont possibles : [Ps.]-Robert Grossetête, Hugues de Saint-Victor ? Henricus de Frimaria (Bloomfield, nos 5005, 6455, 6456) ; un ouvrage de ce titre est attribué de façon douteuse à Raymond de Pennafort (Kaeppeli, n° 3412) ; il existe également des ouvrages anonymes (Bloomfield, nos 809, 2221, 3430).
126. Voir les articles 196 et 203.
127. Johannes de Friburgo, Summa confessorum (Kaeppeli, n° 2344).
128. Voir l’article 200.
129. Bartholomaeus de S. Concordio Pisanus, † 1347, Summa de casibus conscientiae (Kaeppeli, n° 436)
130. Voir les articles 196 et 199.
131. Voir l’article 189.
132. Philippus cancellarius Parisiensis, † 1236, Summa (RS 698), à distinguer de la Summa de bono, et de la Summa super psalterium. Voir ses sermons à l’article 284.
133. RS 1. À rapprocher des articles 216 et 217.
134. Guillelmus Autissiodorensis, Summa aurea I-IV (RS 281).
135. Johannes Fidanza de Bagnorea dit Bonaventura, † 1274 (RS 111).
136. Voir l’article 209.
137. Voir l’article 210.
138. Godefridus de Fontanis, † 1306, Quaestiones disputatae et Quodlibeta (Glorieux, n° 198 d et e).
139. À rapprocher des articles 206 et 207.
140. À rapprocher des articles 206 et 207.
141. Eustachius Atrebatensis O.M., † 1291, Questiones 14 (Glorieux, n° 313, d à o répertorie en tout 81 quaestiones) ; la Summa theologiae de Robert [Grossetête ?], O.M., porte aussi le titre de Quaestiones IV. Fratris Rugerii [Bacon ?] Ordinis minorum, Tractatus de materia = Quaestiones super lib. Physicorum (Glorieux, n° 312 a et b). Thomas d’Aquin est l’auteur d’un Tractatus de materia (Glorieux, n° 14 dl), circulant parfois sous forme anonyme. Fratris Egidii de Valle pholarium (sic pro scholarium) = Gilles du Val des Écoliers (Glorieux, n° 382 ne répertorie que des sermons, mais pas de Quaestiones). Guillelmus de Marca (sic pro de Mara, † v. 1285 ?) est l’auteur de Quaestiones disputatae (Glorieux, n° 317 b). La position des précisions sur l’Ordre auquel appartiennent les auteurs fait penser qu’il pouvait s’agir de mentions interlinéaires, maladroitement intégrées. Pour une raison similaire, la même imprécision a pu régner au sujet de la répartition des ouvrages entre les auteurs.
142. Frater Petrus peut se rapporter à de nombreux auteurs de commentaires sur les Sentences : Petrus de Aquila O.M. (RS 653), Petrus Aboves O.M. (RS 656), Petrus Aureoli O.M. (RS 657), Petrus de Candia O.M. (RS 665), Petrus Johannis Olivi O.M. (RS 676), Petrus de Palude O.P. (RS 677 ; Kaeppeli, n° 3286), Pierre de Tarantaise, O.P, devenu pape sous le nom d’innocent V (RS 690 ; Kaeppeli, n° 3340). Notule désigne un abrégé, et est employé en particulier pour désigner une version abrégée des Sentences elles-mêmes.
143. Ricardus de Mediavilla, Super 4 sententiarum (RS 722 ; Glorieux, n° 324 a).
144. Ricardus de Mediavilla, 1249 ?-1300 ? (Glorieux, n° 324 c-f) ; Ægidius Romanus, 1247-1316 (Glorieux, n° 400) ; Jacobus de Viterbio Augustini (sic), 1255-1308 (Glorieux, n° 401 ; Zumkeller, n° 441) ; Petrus de Alvernia, † 1304 (Glorieux, n° 210). L’inventaire IV est plus précis sur le contenu de ce recueil.
145. Ægidius de Roma Augustini (sic), 1247-1316 (RS 43/I ; Zumkeller, n° 63 ; Glorieux, n° 400 K). Voir aussi l’article 225. L’expression cum suis correctionibus indique-t-elle qu’il s’agit d’un exemplaire d’auteur du commentaire sur les Sentences, ou de l’exemplaire personnel de Gilles de Rome du texte même des Sentences ?
146. Voir l’article 224.
147. Gregorius IX, Decretalium libri 5 (DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les art. 240, 241, 242 et 248.
148. Johannes Monachi, Apparatus super Sextum Decretalium Bonifacii VIII (DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les articles 244 et 245.
149. Ebredinensi, sic pour Ebredunensi. Henricus de Segusia, Summa super titulis Decretalium (Ch. Lefebvre, « Hostiensis », DDC, t. 5, col. 1211-1227).
150. Gratiani decretum, autres exemplaires aux articles 231 et 246. Plutôt que de Bartolus de Saxoferrato, † 1357, qui est un commentateur de droit civil uniquement, il s’agit probablement de Bartholomeus Brixiensis, auteur d’un Apparatus au Décret de Gratien très répandu, dont le nom a pu être abrégé, mal lu, ou mal reproduit (G. Le Bras, dans DDC, t. 2, 1937, col. 216-217).
151. Gratiani decretum (« Corpus juris canonici », DDC, t. 4, col. 611-614 et 678-680). Autres exemplaires aux articles 230 et 246.
152. Johannes de Ancona, Summa titulorum (1265-1268), présente en particulier dans Bruges, Bibl. publ., 377, manuscrit provenant des Dunes.
153. Innocentius IV, Apparatus super 5 libros Decretalium, vers 1245 (DDC, t. 7, col. 1029-1062 ; RFHMA, t. 6, p. 246-248). Bernardus Compostellanus / Hispanus junior † 1267, auteur de la Margarita, table analytique, et de la Lectura aurea, commentaire (G. Barraclough, dans DDC, t. 3, 1937, col. 777-779). C’est plus probablement de ce dernier ouvrage qu’il est question ici.
154. Boniensis, sic pour Bononiensis. Guido de Baysio, † 1313, Rosarium ou Apparatus in Decretum (G. Mollat, « Gui de Baysio », DDC, t. 5, col. 1007-1008).
155. Voir aussi les articles 226, 241, 242 et 248.
156. Voir aussi les articles 226, 241, 242 et 248.
157. Voir aussi les articles 226, 240, 241 et 248.
158. Glossa in Clementinas [Clementi V] (DDC, t. 6, col. 89-92). Valenciennes, BM, 270 (Saint-Amand, XIVe siècle) contient le commentaire de Jean d’André sur les Clémentines, ainsi que d’autres textes de droit.
159. Joannes Monacus, 1250-1314, Apparatus in Sexto Decretalium = Glosa aurea (R. Naz, dans DDC, t. 6, 1957, col. 112-113). Voir aussi les articles 227 et 245.
160. Bonifacii VIII Decretalium liber [Sextus] (articles « Boniface VIII », DDC, t. 2, col. 941-942, et « Corpus juris canonici », DDC, t. 4, col. 633-635), même texte à l’article 249. Magistri Joannis Monachi cardinalis, Apparatus super 6um Decretalium [Bonifatii VIII] (voir aussi les articles 227 et 244) et super quasdam extravagantes [Bonifatii VIII] (DDC, t. 6, col. 112-113).
161. Decretum Gratiani. Autres exemplaires de ce texte aux articles 230 et 231.
162. Petrus de Salinis, Lectura super Decreto (DDC, t. 6, 1454).
163. [Gregorius IX], Decretalium libri quinque. Voir aussi les articles 226, 240, 241 et 242.
164. Bonifacius VIII, Liber 6“' Decretalium (même texte à l’article 245). Henricus de Segusio, Decreta electionum (voir article 228). Guillelmus de Mandagolo, sic pour Mandagoto, Tractatus super electionibus faciendis, composé avant 1294. Plutôt que de Radulphus de Compendio, dont on ne connaît aucun ouvrage, peut-être s’agirait-il de Ricardus Anglicus (S. Küttner, « Ricardus Anglicus », DDC, t. 7, col. 676-681), auteur d’une Summa de ordine iudiciario, présente dans Douai, BM, 644 (provenant d’Anchin, XIIIe + XIVe siècles), avec des Distinctiones du même auteur ? Noter la présence d’un Ordo iudiciarius, sans auteur indiqué, à l’article 374.
165. Summa decreti, v. 1171. Distinguer Joannes Faventinus, † v. 1187, d’un dominicain homonyme (Kaeppeli, n° 2322).
166. Bartholomei Brixiensis † 1258, Quaestiones dominicales et veneriales, ou Brevis summula, ouvrage qui connut un grand succès (G. Le Bras, dans DDC, t. 2, 1937, col. 216-217). La formulation du titre, qui mélange les deux dénominations sous lesquelles cet ouvrage est désigné et paraît incomplète (etc.), pourrait s’expliquer par la présence d’une correction interlinéaire qui n’aurait pas été substituée, mais intégrée au milieu du titre primitif.
167. Martinus Oppaviensis, † 1278 (Kaeppeli, n° 2973). La Margarita martiniana porte sur le Décret, la Margarita Decretalium sur les Décrétales (DDC, t. 6, 837).
168. Summa, textus et apparatus Decretalium : ce titre non attesté s’explique éventuellement par une hésitation, non résolue, sur le terme adéquat.
169. Décrets = collections canoniques, comme celles de Burchard de Worms, d’Yves de Chartres, ou comme le Décret de Gratien (DDC, t. 4, col. 1062). Faute de précisions, il n’est pas possible de savoir de quel apparatus il est question ici.
170. Petrus de Sampsone, Lectura Decretalium (R. Naz, dans DDC, t. 6, col. 1498).
171. Monaldus Justinopolitanus, O.M., † avant 1285, Summa de jure canonico (R. Naz, dans DDC, t. 6, col. 928).
172. Johannes Alamannus (d’Erfurt ou de Saxonia), O.M., XIVe siècle, Tabula utriusque iuris (R. Naz, « Jean d’Erfurt », DDC, t. 6, col. 98-99).
173. Guillemus Durandi, † 1296, Speculum iudiciale (L. Falletti, « Guillaume Durand », DDC, t. 6, aux col. 1034-1052).
174. Digesta ou Pandectae, en cinquante livres (« Corpus juris civilis», DDC, t. 4, col. 648-651). Voir aussi l’article 262. Les livres 1-24 constituent le Digestum vetus (voir l’article 275).
175. Les Repetite prelectiones comportent les cours et les exercices d’application sur le Codex de Justinien, qui fait l’objet des articles 265 et 269.
176. Voir l’article 260.
177. Alexander Tartagnus de Imola, † 1477, Commentum super Codicem. A. Sabbatani, De vita et operibus Alexandri Tartagni de Imola (Quademi di studi senesi, 27), 1972, étudie aux p. 122 sq. les manuscrits, dont la diffusion paraît exclusivement italienne. Le commentaire sur le Codex ne couvre que trois livres, et encore partiellement (p. 78, n. 30). La formulation feliciter est probablement empruntée à l'explicit du manuscrit.
178. Azo, juriste de Bologne, † v. 1220, peut éventuellement être considéré comme le maître de l’auteur de l’article précédent, bien que de façon indirecte. Il est en effet l’auteur d’une Summa Codicis. Ægidius Romanus, Questiones 10 de mensura angelorum (Zumkeller, n° 6 ; Glorieux, n° 400n).
179. Codex Justiniani, en douze livres (DDC, t. 4, col. 645). Voir aussi les articles 261 et 269.
180. Petrus Quesvel, XIVe siècle, O.M., de Norwich, Summa directoria iuris in foro conscientie et iudiciali, somme pour les confesseurs en 4 livres dont chacun peut être utilisé indépendamment des autres (A. Teetaert, dans DTC, fasc. 132, col. 1536).
181. Gofridus de Tranis, † 1245, Summa super rubricas Decretalium Gregorii IX (R. Naz, dans DDC, t. 5, 952).
182. Roffredus/Gaufredus Beneventanus, Libellus super iure canonico.
183. Le Codex Justiniani comporte douze livres dans son intégralité. Cependant le DDC, au t. 4, col. 645, fait remarquer que « les manuscrits du Xe au XIIe siècle n’ont que les livres I à IX ». L’indication du nombre de livres peut ainsi donner une idée de la date de l’exemplaire. Sur le Codex, voir aussi les articles 261 et 265.
184. Libri legis romane institutionis = Justiniani Institutiones, en quatre livres (« Corpus juris civilis », DDC, t. 4, col. 651-652). Voir aussi l’article 273.
185. Lex Francorum salica, éd. MGH, Leges sect. I, IV, 1-2, 1962-1969 (CPL 1813). Bien que le texte de la Loi salique se présente plutôt sous forme d’articles, on peut rencontrer aussi une répartition du Pactus legis salicae en trois livres, l'Edictus domni Chilperici regis pro tenore pacis formant un quatrième livre.
186. Libri 4 Institutionum [Justiniani], voir l’article 271. Deux traductions françaises sont connues : l'une en vers par Richard d’Annebaut vers 1280 (HLF, t. 33, p. 111-112), l’autre en prose par un clerc normand anonyme, éd. F. Olivier-Martin, 1935.
187. Libri 24 = Digestum vetus, en 24 livres (DDC, t. 4, col. 675). Le Digeste figure aussi aux articles 260 et 262.
188. S. Bavonis Gandensis (sic pour Gandavensis). Joannes du Fayt † 1395, Sermones. Douai, BM, 509, daté de 1475-1500 (provenant d’Hasnon, puis du collège anglais de Douai, dont il porte un ex-libris daté de 1774) présente le même titre, mais ne contient pas les Quinque specula. En revanche, Mons, Bibl. publ., 96/313 (provenance non précisée) présente le même contenu, et le même titre de stimulus penitentie pour la cinquième partie, que l’exemplaire de Vicoigne. Jacobus de Gruitrode, Prieur des Chartreux de Liège, Specula omnis status vitae humanae (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 110).
189. Stephanus Tornacensis, Sermones (Schneyer, t. 5, 509-513, énumère quarante-huit sermons en tout. La PL 211, col. 567-476, en compte trente-et-un, dont cinq sur la Nativité). Ailredus Rievallensis, De Jesu puero duodenni. Id., Compendium speculi charitatis. La même association, en ordre inversé, des deux textes d’Ælred s’observe dans Douai, BM, 392 (Anchin, XIIe siècle), mais accompagnée de textes différents de ceux de Vicoigne. Le titre de Disciplinale, rare, pour le De institutione novitiorum d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.5.1), est attesté dans Douai, BM, 380 (Marchiennes, XIVe siècle). Le titre de De oratione ad Deum pour le De virtute orandi d’Hugues de Saint-Victor (Goy 2.2.5.7) est attesté au moins dans Valenciennes, BM, 43 (Saint-Amand, XIIe siècle). Le même texte figure aussi dans l’article 140. Richardus de S. Victore, De Emmanuele (Is. 7, 14-16), lib. 1-2 (RB 7334).
190. Hermannus de Steeken, ou de Petra, Sermones 50 super orationem dominicam (RB 3240). Anthonius de Butrio Bononiensis, † 1408, juriste. En fait de Speculum confessionale, on trouve sous son nom un texte intitulé Modus confitendi attesté au moins dans Bologna, Coll. di Spagna F. Dionysius de Lemmis (sic pour) Lewis ou RycKel, Speculum conversionis peccatorum (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 75), ou Speculum peccatoris (Bloomfield, n° 985). Jacobus de Gruytrode ou Gruitwede, Speculum aureum anime peccatricis (Bloomfield, n° 6326). Rodericus Sancius de Arevalo, Speculum humane vite. Speculum ecclesie. Hugo de S. Caro, Tractatus de ordine missae, ou Speculum ecclesie (Kaeppeli, n° 1990). Même titre de Speculum ecclesie dans l'article 98. Parmi les auteurs possibles du Tractatus artis bene moriendi, Nicolaus de Dinkelsbühl (Bloomfield, n° 1076, autres attributions possibles), ou Jacobus de Paradiso/Juterborg (A. Gruijs, Cartusiana : un instrument heuristique, Paris, 1976-1978, p. 111). [Ps ?]-Joannes [Charlier de] Gerson, Alphabetum divini amoris.
191. Mauricius de Sulliaco (Schneyer, t. 4, p. 170-177 : quatre-vingt-quinze sermons de tempore et de sanctis). De qualitate virtutis, et qualiter sibi consentientes informet = Julianus Pomerius, De vita contemplativa (CPL 998), lib. 3, cap. 16. De statu animarum defunctorum ante resurrectionem corporum = vraisemblablement le livre 2 du Prognosticon futuri saeculi de Julien de Tolède (CPL 1258), intitulé De animabus defunctorum quomodo se habeant ante ultimam corporum resurrectionem. De origine humane mortis : voir aussi l’article 109 (Julianus Toletanus, Prognosticon futuri saeculi, livre 1) ? En revanche, aucun chapitre des traités attribués à Julien Pomère et à Julien de Tolède ne porte le titre de De conflictu angelorum et demonum in egressibus animarum, ni même un titre approchant. Contra Manicheos qui paterni (sic pour paterniani) dicuntur : il est question des Paterniens dans les Libri 4 ad Turbantium de Julien d’Eclane (CPL 774), et dans les deux traités Contra Julianum d’Augustin (CPL 351 et 356).
192. Étienne Langton (Schneyer, t. 5, p. 466-507 : 457 sermons en tout).
193. Guido Ebroicensis, 1290-1293, Sermones de tempore et de sanctis (Kaeppeli, n° 1400 ; Schneyer, t. 2, p. 319-365). Ce texte est présent aussi dans Valenciennes, BM, 226 (Saint-Amand, XIVe s., sans auteur indiqué), et dans Douai, BM, 461 (Summa sermonum, 1293, provenant des Dominicains de Douai).
194. Nicolaus de Gorran, † 1295, Distinctiones alphabeticae (Kaeppeli, n° 3090), autres exemplaires de ce texte dans le manuscrit NM, et à l’article 314. « Hec sunt verba que locutus est Moyses » est l’incipit du Deutéronome. Summula Raymundi Ordinis Predicatorum : Kaeppeli ne répertorie pas de « Summula » dans la notice consacrée à Raymond de Pennafort (nos 3400-3413), mais les manuscrits subsistants présentent parfois les titres de « Summa abbreviata » (Paris, BNF, lat. 3522A et Bruges, Bibl. publ., 154), et aussi de « Summula » (Bruges, Bibl. publ., 243 et 246 en particulier). Parmi les auteurs possibles de Sermones de tempore et de sanctis prénommés Étienne, Schneyer répertorie au t. 5 Étienne de Vemisy, Étienne de Mont-Saint-Éloi, Étienne de Besançon, Étienne Bérord.
195. Philippus cancellarius Parisiensis, † 1236, Sermones (Schneyer, t. 4, p. 818-868, 723 numéros). Voir sa Summa à l’article 205.
196. Éventuellement Henricus de Colonia I, † 1254 (Kaeppeli, n° 1737-1745).
197. Le seul texte connu du pape Honorius III concernant l’Ordre de Prémontré est une lettre datée du 6 août 1225, adressée à l’évêque de Laon et à l’abbé de Prémontré, concernant des faits de simonie, éditée par G. M. Van der Velden, « Documenten betreffende de Orde van Prémontré verzermeld door Merselius Macharen in 1445 », Analecta Praemonstratensia, t. 58, 1982, p. 35-95, à la p. 83, sous la rubrique Bijlage VII : Privilegium trigesimum quartum. Il est plus probable qu’il s’agisse en réalité de la bulle Apostolicae disciplinae, émanant d’Honorius II (1124-1130) et datée du 16 février 1126, qui confirme l’observance et les possessions des chanoines de Notre-Dame de Prémontré et qui, à ce titre, était fondamentale pour l’ensemble de l’Ordre, d’où le nom de Privilegium generale qui lui est donné (Ph. Jaffé-G. Wattenbach, Regesta pontificum romanorum, t. 1, 1885, p. 828, n° 7244 [5232]).
198. Nicolaus de Biard/Byard, Sermones de dominicis et sanctis (Kaeppeli, n° 3047, son appartenance à l’Ordre des Dominicains n’est pas certaine, voir l’article 319 où il est dit franciscain, et Catholicisme, t. 9, col. 1251 ; Schneyer, t. 4, p. 228-250 : 242 n°). Ses Distinctiones sont citées dans les articles 319, 323, 325.
199. Guibertus Tornacensis (Schneyer, t. 2, p. 282-318, les « sermones ad status » occupent les numéros 188-288). Ce texte figure aussi, mais sans auteur indiqué, dans Douai, BM, 505 (Anchin, XIVe siècle). Voir aussi l’art. 298.
200. Plutôt que Johannes Mombaer/Mauburnus, chanoine de Windesheim, réformateur, puis abbé de Livry, 1460-1501, à qui le terme de provincialis ne paraît pas convenir, le nom de Johannes de Bruxella pourrait désigner l'auteur du Sermo Capituli generalis anni 1419, inc. Candor est enim lucis aeternae, conservé dans le manuscrit 1164 de Montserrat, aux f. 114-124 (A. Olivar, Catàleg dels manuscrits de la Biblioteca del monestir de Montserrat, Montserrat, 1977 [Scripta et documenta 25]).
201. Sermones dominicales et de sanctis de Guibertus Tornacensis, O.F.M., † 1284 (Glorieux, n° 311c) ?
202. Les Sermones ad omnem statum désignent éventuellement la collection des sermons de Guibert de Tournai portant ce titre (voir l’article 289), Emberti pouvant être une mauvaise lecture de Guiberti.
203. Ægidius Romanus, Expositio in decretalem « Firmiter » de summa Trinitate et fide catholica (Zumkeller, n° 68 ; Glorieux, n° 400 ar : Expositio in decretalem de summa Trinitate et de celebratione missae, avant 1294).
204. Ces titres attribués à Isidore se rapportent aux Etymologiae (CPL 1186) et désignent respectivement les chapitres iv (de litteris latinis), v (de grammatica), vi (de partibus orationis), et xxvii (de orthographia) du livre 1. Damasus papa, Summa quorumdam voluminum duorum testamentorum hexametris versibus breviter comprehensa (RB 2040, sans indication de manuscrits conservés). Aucun traité de Servius ne réunit les deux centres d’intérêt ici indiqués. Le De accentu est probablement le Commentum in artem Donati (ou De accentibus). Pour le De arte metrica, trois textes sont possibles : 1) l'Ars de centum metris, 2) le De metris Horatii, 3) le De arte et metris du [ps.] Servius.
205. Les mentions qui suivent le premier titre font penser à un sommaire énumérant des têtes de chapitres. C’est peut-être un recueil d’extraits sur les vices et les vertus, et en particulier sur la charité, qui résiste à l’identification.
206. Breviloquium (Glorieux, n° 305 Kj), voir aussi l’article 310. [Ps.-]Bernardi Claraevallensis, Meditationes. [Ps.-]Bernardi Claraevallensis, Confessio. Le titre de Speculum anime peut s’appliquer à plusieurs ouvrages dont les auteurs sont Johannes Peckham, Antonius de Bitonto, Armandus de Lauzières, ou encore Henricus de Hassia. Rien ne permet ici de privilégier l’un ou l’autre. La dernière partie du livre 5 des Etymologiae (CPL 1186), intitulé De legibus et de temporibus, désigne probablement les passages relatifs à la chronologie. Hugo de S. Victore, Soliloquium de arra animae (Goy 2.2.4.8). Les Vincentii abstractiones a 4 partibus chronicorum désignent éventuellement le texte contenu dans Valenciennes, BM, 829 (61 1) et 830 (Saint-Amand, XIVe siècle), intitulé Flores hystoriarum ex hystoriali Speculo fratris Vincentii [Belvacensi] ... excerpti a magistro Adam, clerico episcopi Claromontensis (RFHMA, t. 2, p. 117). Quaestiones b. Thomae (Glorieux, n° 14), voir aussi l’article 358.
207. L’Ordinarium seu Alphabetum vite religiose de Johannes Gallensis (Bloomfield, n° 5005 ; Glorieux, n° 322e) comporte effectivement trois parties. Un Alphabetum religiosorum a également été attribué à saint Bonaventure (Glorieux, n° 305 dq, douteux). Le titre de Frenum anime ne paraît pas attesté.
208. Le titre de Breviatio utilis totius ne semble figurer dans aucun manuscrit actuellement conservé. C’était probablement un aide-mémoire de droit canonique, ou une introduction au Décret de Gratien.
209. Expositio arboris vitae = Lignum vitae ? (Glorieux, n° 305 ak). De preminentia contemplative vite ad activam = Julianus Pomerius, De vita contemplativa (CPL 998). [Ps]-Dyonisius Areopagita, Epistola ad Timotheum de passione apostolorum Petri et Pauli (BHL 6671). Le De quinque verbis Domini in cruce d’Ernaud de Bonneval porte plus souvent le titre de De sex verbis Domini in cruce. Douai, BM, 372/II (provenant d’Anchin, n.d.) contient ce texte au f. 126, avec le même titre qu’à Vicoigne, parmi des ouvrages de Bernard et d’Hildebert. Hugues de Fouilloy, De claustro animae, voir aussi l’article 138.
210. De sacramentis, titre trop vague pour permettre une identification.
211. À l’article 188, même titre de Compendium theologice veritatis, avec la même attribution. Breviloquium : voir aussi l’article 303.
212. Voir les articles 188 et 310.
213. Augustinus, Soliloquia (CPL 252). Pharetra : voir l’article 0/15. Le De miseria hominis est présent aussi à l’article 176.
214. Boethius, In [Porphyrii] Isagogen commentorum editio duplex (CPL 881). Même ouvrage dans l’article 371.
215. Themata et distinctiones = Sermones de tempore, de sanctis, sermones singuli (Kaeppeli, n° 3091). Distinctiones : voir aussi les articles NM et 283.
216. Mauricius Pruvinensis, ou Hibernicus, O.F.M., Distinctiones verborum secundum ordinem alphabeti. Même ouvrage à l’article 322.
217. Thomas de Hibernia, Manipulus florum (Bloomfield, n° 0091). Même ouvrage à l’article 318.
218. Voir l’article 317.
219. Nicolaus de Biard/Byard, O.M., Distinctiones, v. 1250 (RB, 5693-5694 ; Kaeppeli, n° 3045, appartenance de cet auteur à l’O.P. non assurée). Même ouvrage aux articles 323 et 325. Sermons du même auteur à l’article 288.
220. Même ouvrage à l’article 316.
221. Même ouvrage aux articles 319 et 325.
222. Evrardus de Valle scholarium, † 1272, Sermones de sanctis (Schneyer, t. 2, p. 2-15).
223. Même ouvrage aux articles 319 et 323.
224. Peut-être l'Alphabetum narrationum d’Arnoldus Leodiensis (Bloomfield, n° 0448 ; Glorieux, n° 61a) inc. Antiquorum patrum exemplo didici nonnullos.
225. Thomas Aquinatis, In Cantica Canticorum : soit le commentaire authentique non retrouvé (RB 8030), soit l’un des commentaires faussement attribués à Thomas d’Aquin (RB, 8031-8036,1). Glorieux, n° 14, fait état de deux Postilla in Canticum Canticorum, l’une pseudo (eq), l’autre authentique (er).
226. Thomas de Aquino [ps.], In Proverbia (RB 8028,1 ; non cité par Glorieux). L'Expositio in Job iuxta litteralem sensum (RB 8027 ; Glorieux, n° 14 bf) est considérée comme authentique.
227. De veritate catholice fidei = Summa contra gentiles (Glorieux, n° 14 y). Même texte à l’article 334.
228. Voir l’article 333. Thomas de Aquino, De sortibus (Glorieux, n° 14 co). De fato est le titre d’une quaestio disputata (comment. in Aristotelis librum Physicorum, l. 2, tr. 2c 19s) répertoriée par P. Glorieux comme faussement attribuée aussi bien à Albert le Grand (n° 6 en) qu’à Thomas d’Aquin (n° 14 ew).
229. Thomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax).
230. Thomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax).
231. Thomas de Aquino, Summa theologica (RS 847 ; Glorieux, n° 14 ax).
232. Comment. in Sententiarum libros 4 (Glorieux, n° 14 f ; RS 846).
233. Il pourrait s’agir des Quaestiones breves et solutiones super libros Sententiarum Thomae de Aquino et Petri de Tarentasia I-IV, abrégé anonyme présent au moins dans Paris, Bibl. de l’Arsenal, 1116, f. 1-34, non répertorié dans RS.
234. Voir les articles 346-349.
235. Voir les articles 346-349.
236. Voir les articles 335-338.
237. Thomas de Aquino, Quaestiones disputatae (Glorieux, n° 14 K, 1, ao, bh, bi, bt, cv). Voir aussi l’article 303.
238. Thomas de Aquino, In Aristotelis Analytica posteriora (Glorieux, n° 14 ba). Comment. in Aristotelis de anima libros 3 (Glorieux, n° 14 ar, as). Super libro (sic) physicorum = Comment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Comment. in 12 libros Aristotelis Metaphysicorum (Glorieux, n° 14 bz).
239. Albertus Magnus, Comment. in Aristotelis De sensu et sensato (Glorieux, n° 6 at).
240. Comment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Même traité à l’article 359.
241. Aristoteles, Libri 10 Ethicorum (Lacombe, n° 48) ; Thomas de Aquino, Comment. in Aristotelis Ethicam ad Nicomachum (Glorieux, n° 14 at) ; Robert Grosseteste, ou de Lincoln, est également l’auteur d’une traduction et d’un commentaire sur l’Ethique à Nicomaque d’Aristote.
242. Thomas de Aquino, Comment. in Aristotelis librum Ium de anima (Glorieux, n° 14 ar). Voir aussi l’article 364.
243. Thomas de Aquino, Comment. in 8 libros Aristotelis physicae (Glorieux, n° 14 al). Id., Comment. in Ps.-Aristotelis librum de causis (Glorieux, n° 14 bq). Id., Comment. in Aristotelis de sensu et sensato (Glorieux, n° 14 au). Id., Comment. in Aristotelis librum lum de anima (Glorieux, n° 14 ar), voir aussi l’article 363. Id., Comment. in Aristotelis de celo et mundo libros 3 (Glorieux, n° 14 cr).
244. Alexandre de Halès, Questio de figuris altaris inc. Primo quod necesse est figurari ; ce texte est présent au moins dans Prague, SK, UK, IV D 13, avec les mêmes désignations de titre et d’auteur qu’à Vicoigne. Ægidius Romanus, Tractatus contra gradus et formarum pluralitates (Zumkeller, n° 29, de gradu formarum ; Glorieux, n° 400m). Tractatus de sacramento corporis et sanguinis Christi = soit les Sermones de corpore Christi (Zumkeller, n° 14, ou De corpore Christi compendium, Glorieux, n° 400ax), soit les Theoremata 50 de corpore Christi (Zumkeller, n° 15 ; Glorieux, n° 400i). Questio de pluralitate formarum in Christo (Glorieux, n° 400m1). Alanus Insulensis, De maximis theologie, sive memoriale rerum difficilium, texte présent aussi dans l’article 186. Thomas de Aquino, Super Sententias secundus liber (RS 846, 2). Le premier Correctorium peut être celui de Guillaume de la Mare (Glorieux, n° 317 d et e ; RS 889-890) ou un Correctorium anonyme (RS 891). Le Correctorium corruptorii Thomae est attribué à tort à Gilles de Rome (Glorieux, n° 400 cf). Le Tractatus quidam super Genesim ad litteram, et de operibus sex dierum pourrait éventuellement correspondre au chapitre i du tract. 3 de la Summa sententiarum attribuée à Hugues de Saint-Victor (Goy 2.4.1.4, attribution douteuse), inc. Sicut diximus in principio creaturarum.
245. Aristoteles, De progressu animalium liber I (Lacombe, n° 67, libri naturales). Voir aussi l’article 169.
246. Aristoteles, Libri ethicorum 10 (libri morales, Lacombe, n° 48), autres exemplaires aux articles 373 et 378. Aristoteles, Politicorum libri 8 (politica, Lacombe, n° 55), autres exemplaires aux articles 379 et 380.
247. Aristoteles, Libri phisicorum, version non précisable (Lacombe, n° 14 à 17, libri naturales). Autres exemplaires aux articles 372, 374, 377, 382, 391.
248. Aristoteles, Libri meteorum, version non précisable (Lacombe, nos 23-25, libri naturales). Boethius, Commentaria in Isagogas, même texte dans Particles 313.
249. Autres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 374, 377, 382, 391.
250. Averroes, Compendium Aristotelis libri de sensu et sensato (Lacombe, n° 112, Parva naturalia). Averroes, Compendium Aristotelis libri de memoria et rememoratione (Lacombe, n°113, Parva naturalia). Averroes, Compendium Aristotelis libri de somno et vigilia (Lacombe, n° 114, Parva naturalia). Étant donné son environnement, le De morte et vita peut être identifié avec le Compendium Aristotelis libri de longitudine et brevitate vitae d’Averroes (Lacombe, n° 115, Parva naturalia). Autres exemplaires des Libri ethicorum aux articles 368 et 378.
251. Autres exemplaires des Libri physicorum aux articles 370, 372, 377, 382, 391. L'Ordo iudiciarius désigne un ouvrage de droit attribué à divers auteurs (Tancrède de Bologne, Jean d’André, Damase, Richard l’Anglais), et circulant aussi sous forme anonyme (voir Douai, BM, 649, XIIe siècle, provenant de Marchiennes). Cet ouvrage serait mieux placé au numéro 274, apparemment disponible. Une Summa M. Radulphi de Compendio ordinis iudiciarii se rencontre à l’article 249.
252. Aristoteles, Rethorice libri 3, nova translatio a Guilelmo de Moerbeka (Lacombe, n° 59, Rhetorica).
253. Autres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 372, 374, 382, 391.
254. Autres exemplaires de cet ouvrage aux articles 368 et 373.
255. Libri politicorum : voir aussi les articles 368 et 380. Petrus Blesensis, Tractatus de amicitia Christiana et de dilectione proximi. Ægidius Romanus, Postilla in epistolam ad Romanos (RB 913 ; Glorieux, n° 400 ag).
256. Autres exemplaires de cet ouvrage aux articles 368 et 379.
257. Lacombe, nos 26 ou 27 (libri naturales) selon qu’il s’agit de la vetus ou de la nova translatio, cette dernière par Guillaume de Moerbeke.
258. Autres exemplaires des libri phisicorum aux articles 370, 372, 374, 377, 391. [Ps.]-Euclides, Liber de speculis, interprete Gerardo Cremonensi ou Jordano Nemorario, ce dernier pouvant être le véritable auteur du traité.
259. Ægidius Romanus, In libros 2 elenchorum Aristotelis (Lacombe, n° 9, Libri logicales, Sophistici elenchi ; Zumkeller, n° 21 ; Glorieux, n° 400 de).
260. Averroes, Abbreviatio commentariorum in librum physicorum = Aristotelis physica cum commentario magno (Lacombe, n° 105). In librum de anima = Aristotelis De anima cum commentario magno, interprete Michaele Scoto (Lacombe, n° 111, Libri naturales).
261. Aristoteles, Libri metaphisicorum (Libri metaphysicales ; Lacombe, nos 38-43 selon version, plus probablement n° 42 : nova translatio, par Guillaume de Moerbeke).
262. Ægidius Romanus, Expositio in Aristotelis librum de bona fortuna (Zumkeller, n° 31 ; Glorieux, n° 400u). Id., In 8 libros politicorum Aristotelis (Glorieux, n° 400 bu, attribution douteuse).
263. Algazel, Summa theoricae philosophiae, interprete Dominico Gundissalino. Avicenna, Logica, interpretibus Johanne Hispalensi et Dominico Gundissalino. [Ps]-Avicenna, en réalité Alfarabi, Libellus de ortu scientiarum, interprete Dominico Gundissalino. [Ps]-Avicenna, en réalité Alfredus Anglicus ou Sareshel, De motu cordis. Avicenna, Liber sufficientie, 2e coll. (libri naturales) I. Physica, livres 1-3. Plusieurs traités de Proclus [Diadochus] ont été traduits par Guillaume de Moerbeke (Glorieux, n° 2 1) : Elementatio theologica (Glorieux, n° 21 m), Expositio Timaei Platonis (Glorieux, n° 21 s), De 10 dubitationibus circa providentiam (Glorieux, n° 21 w), De providentia et fato (Glorieux, n° 21 x), De malorum subsistentia (Glorieux, n° 21 y), Comment. in Platonis Parmenidem (Glorieux, n° 21 ac, douteux).
264. Eustachii, sic pour Eustracii, Commentum in Aristotelis Ethicam ad Nicomachum (Lacombe, n° 48 : Aristote, Libri morales). Le terme d'Enarratio se rencontre dans Paris, Bibl. de l’Arsenal, 698 (XIVe siècle, Carmes de la Place Maubert) et dans Paris, Bibl. Mazarine, 3473 (origine anglaise, provenant des Jacobins de Paris).
265. Avicenna, Libri 5 canonum medicinae, interprete Gerardo Cremonensi. Le titre suivant, Tractatus de medicina, correspond-il à une redite, ou à une apposition, ou désigne-t-il un autre ouvrage, anonyme ? Bartholomeus Anglicus, Tractatus de proprietatibus rerum, en dix-neuf livres. Un ouvrage de titre proche, sans indication d’auteur, figure à l’article 394.
266. Autres exemplaires de cet ouvrage aux articles 370, 372, 374, 377, 382.
267. Averroes, Mehemet sive colliget, sive de medicina libri 7 (même titre dans Vendôme, BM, 233 et dans Paris, Bibl. Sorbonne, 128). Le Breviarium, interpr. Gerardo Cremonensi, est habituellement attribué à Sérapion le père.
268. D’après l’environnement, le texte le plus probable serait le De mineralibus d'Avicenne, interprete Alfredo Anglico/Sareshel, ou le De mineralibus libri 5 d’Albert le Grand (Glorieux, n° 6 ag), ou encore un texte anonyme.
269. Ni l’auteur, ni le nombre des livres n’étant précisés, il peut s’agir d’un texte différent de celui de l’article 390, malgré la ressemblance des titres.
270. Albertus Magnus, Summa de creaturis (Glorieux, n° 6 cl). Les titres annoncés sont ceux de la première (De quatuor coequinis (sic pour) coaequivis), de la deuxième (De homine), et de la troisième (De virtutibus omnibus) partie de l’ouvrage.
271. Albertus Magnus, Comment. in Aristotelis de animalibus (Glorieux, n° 6 bf).
272. C. Plinius Secundus, Naturalis historie (Reynolds et Wilson, p. 307-316). L’ouvrage entier comporte 37 livres. C. Julius Solinus, Collectanea rerum memorabilium, ou Polyhistor (Reynolds et Wilson, p. 391-393).
273. Parmi les ouvrages de Bernard de Gourdon relevés par L. E. Demaitre, Doctor Bernard de Gordon : professor and practitioner, Toronto, 1980 (Studies and Texts, 51), figurent en effet Lilium medicine, De 10 ingeniis curandorum morborum. De conservatione vite humane. Le De sterilitate mulierum pourrait éventuellement correspondre au De generatione. Voir aussi E. Wickersheimer, p. 75-76, et Suppl., 1979, p. 43-44. Le De viribus cordis d’Avicenne (Glorieux, n° 211a) est une interpolation placée à la suite du livre IV De anima.
274. Johannitius, Isagoge in Tegni Galeni, ouvrage présent également dans les articles 404 et 407 (Thorndike et Kibre, col. 1833). Philaretus, Liber de pulsibus, ouvrage présent aussi dans l’article 402 (Thorndike et Kibre, col. 1885). Urinarium (sic pour Urinarum) liber autore Theophili (sic pour Theophilo) = Theophilus, Liber de urinis (Thorndike et Kibre, col. 1921). Hiprocratis (sic pour Hippocratis) Prognostica (Thorndike et Kibre, col. 1824). Hippocrates, Aphorismi (Thorndike et Kibre, col. 1823), ouvrage présent aussi dans l’article 407. Galenus, Liber Thegni, ou Ars parva (Thorndike et Kibre, col. 1801). Le De regimine oculorum ne paraît pas faire partie des ouvrages de Galien, à moins qu’il ne s’agisse du De regimine acutorum morborum (Thorndike et Kibre, col. 1801).
275. Fen. 21 incogniti autoris désigne probablement un fragment souvent commenté des Libri 5 canonis d’Avicenne, situé dans le livre III, fen. 21, cap. De generatione embrionis (Thorndike et Kibre, col. 316 et 1087). Philaretus, Liber de pulsibus (voir l’article 401).
276. Johannitius, Isagoge, présent également dans les articles 401 et 407.
277. Platearius, Circa instans, sive de simplici medicina (Thorndike et Kibre, col. 211). Nicolaus Salernitanus, Quid pro quo (G. Sarton, t. 1, p. 240). Liber ponderum = soit le De ponderibus et mensuris de Galien, soit l’un des nombreux petits textes anonymes sur ce thème. Petrus Hispanus, Thesaurus pauperum (Thorndike et Kibre, col. 1883). Tractatus de anatomia omnium membrorum = éventuellement l'Anatomia de Galien ? Le Tractatus de certis signis mortis peut correspondre soit au Secreta signa sanitatis et mortis faussement attribués à Hippocrate, soit à un extrait du Flos medicinae Salerni scholae, soit encore aux Prognostica de Galien. Un traité anonyme attribué à tort à Galien, inc. Ut testatur Hippocrates, est intitulé De passionibus puerorum (Thorndike et Kibre, col. 1624).
278. Galeni, Isagoge = Johannitius, Isagoge ad artem parvam Galeni, voir aussi les articles 401 et 404. Aphorismi Hipocratis (sic pour Hippocratis), voir aussi l’article 401. Liber pronosticorum, voir aussi l'article 401. Il faut probablement séparer de pulsibus de liber pronosticorum, et l’associer au liber urinarum qui suit, pour obtenir le De pulsibus et urinis de Galien.
279. Isaac Judaeus, Liber febrium (Thorndike et Kibre, col. 1829).
280. Theodoricus Borgognoni, De Chirurgia 4 libri (Kaeppeli, n° 3678).
281. Avicenna, Liber canonis translatus a magistro Gerardo Cremonensi.
282. Gerardus de Solo, Commentum in Isagogas Johannitii (E. Wickersheimer, p. 185-186). Les Glossule tabularum de Guillaume de Salerne figurent deux fois dans cet article, en raison d’un double renvoi du catalogue alphabétique : à partir de Glossule et à partir de Magistri.
283. [Ps.] L. Annaeus Seneca, De Remediis fortuitorum ad Gallionem. Les Senece Epistole ad Paulum apostolum, et D. Pauli ad Senecam sont également un texte pseudépigraphe, à la différence des trois suivants : Epistolarum moralium ad Lucilium lib. 22, Ad Eburcium (sic pro Æbutium) Liberalem amicum suum de Beneficiis sive liberalitate lib. 7 (voir aussi l’article 419), et De clementia ad Neronem libri 2 (Reynolds et Wilson, p. 357-360). [Petrus Lombardus ?], Collectanea in Epistolam D. Pauli ad Romanos (RB 6655), Id., Collectanea in Ep. D. Pauli ad Corinthios (RB 6656-7).
284. Nicolaus de Sanctis, Opusculum de officiis membrorum humani corporis moraliter textum ad Clementem IV, [1265-1268], texte présent aussi dans Escorial, f. IV. 28. La Regula d’Augustin (deux entrées différentes) est éventuellement un texte pseudépigraphe selon la version qui figurait dans ce recueil (voir CPL 1839). L’auteur du commentaire n’est pas précisé, pas plus que le titre de l’ouvrage de Gautier de Châtillon.
285. Marcus Tullius Cicero, Ad Herennium Rethorica (Reynolds et Wilson, p. 99-100).
286. P. Ovidius Naso, Metamorphoseos lib. 15 (Reynolds et Wilson, p. 276-282).
287. Matheus Bononiensis, Lamentationes Matheoluli (4 livres).
288. Alanus ab Insulis, Anticlaudianus, dit aussi De antiruphino. Alexander Nequam/Neckham, œuvre non précisée. Liber qui dicitur « Unus omnium » = L. Annaeus Seneca, De beneficiis 3, 28, 2 (ce texte présent aussi dans l’article 412). La proximité de Brucus (sic) de victoria Veneris avec l’Anticlaudianus incite à proposer la présence de deux textes sous cette mention : d’une part le poème intitulé Brutus, traitant de l’origine troyenne des rois de Grande-Bretagne, et d’autre part le Contra amorem Veneris. Le Brutus est vraisemblablement l’œuvre d’un « admirateur » anglais ou normand de l’Anticlaudianus (M.-Th. d’Alverny, « Alain de Lille, Problèmes d’attribution », Alain de Lille, Gautier de Châtillon, Jakemart Giélée et leur temps, Actes du Colloque de Lille, octobre 1978, Lille, 1980, p. 27-46, aux p. 35-36). Le Contra amorem Veneris pourrait être une œuvre de jeunesse d’Alain de Lille (M.-Th. d’Alverny, Alain de Lille, Textes inédits, avec une introduction sur sa vie et ses œuvres, Paris, 1965 [Etudes de Philosophie médiévale, 52], p. 42-44).
289. Joannes de Balbis Januensis, Catholicon (Kaeppeli, n° 2199). Mêmes formes du nom de l’auteur et du titre dans Douai, BM, 754 (Anchin, début du XIVe siècle) et dans Valenciennes, BM, 398 (Saint-Amand, 1432).
290. Epistulares quedam formule ... = formulaire de lettres destiné à l’enseignement. Guilielmo Salieto, sic pour Guillelmus de Saliceto, Summa conservationis et curationis (RFHMA, t. 5, p. 320). Johannes de Turrecremata, O.P., 1388-1468, Salus animae seu stabilimentum fidei catholicae. Cet ouvrage figure parmi ceux qui lui sont attribués par M. Tadin, dans DDC, t. 6, 1957, col. 122-127 ; Kaeppeli, t. 3, p. 24-43, n’en fait pas mention. Guillelmus de Saliceto semble être l’auteur d’un unique traité sur ce sujet : duo se justifie soit par les deux termes (conservationis et curationis) présents dans le titre de son traité, soit par l’ensemble formé par les deux traités sur le salut du corps et de l’âme. Nicolaus Perotti, Cornucopie sive Commentaria linguae latinae, non répertorié par Bursill-Hall.
291. Martinus Oppaviensis, Chronica romanorum pontificum et imperatorum (RFHMA, t. 7, p. 489-490). Voir aussi les articles 165, 175, 176. Alexander de Villa Dei, Doctrinale (Bursill-Hall, Census, p. 361, manuscrits). Cet ouvrage a fait l’objet de nombreux commentaires, anonymes ou non (Jean de Garlande, Bartholomeus de Sancto Concordio).
292. Priscianus minor = livres XVII et XVIII (De constructione) des Institutiones grammatice. Barbarismus = soit la troisième partie de l'Ars grammatica de Donat, soit un texte-anonyme (Bursill-Hall, Census, p. 300-301 et 361, listes de manuscrits).
293. Priscianus, Institutiones maiores grammatice, libri 16 (Bursill-Hall, Census, p. 368-369, liste de manuscrits).
294. Petrus Helie, Summa super Priscianum. De voce et De dictione sont les titres du premier et du troisième chapitre, De littera et De sillaba correspondent aux divisions du deuxième chapitre, intitulé De Orthographia (Petrus Helias, « Summa super Priscianum », éd. L. Reilly, Toronto, 1993 [Sudies and Texts 113], p. 57).