Bibliotheca S. Joannis de Carbonara Augustinianorum.
Possesseur(s) : Napoli, San Giovanni a Carbonara, monastère.
Date : 1738 (publication de la BBMN).
Répertoire(s) : Petitmengin 1998, p. 574, nº [35].
Analyse : Le couvent des augustins de San Giovanni a Carbonara fut fondé en 1339 en dehors des murs antiques de Naples, entre la Porta San Gennaro et la Porta Capuana. Il se dota d’une riche bibliothèque, fréquentée par Giovanni Pontano, Jacopo Sannazaro et Girolamo Seripando. Dans les années 1440, ce dernier enrichit la bibliothèque du couvent en lui cédant sa propre collection privée, qui incluait entre autres les volumes ayant appartenu au Parrasio et laissés en héritage à Antonio Seripando (frère de Girolamo). Au moment de la suppression de l’ordre (1799), la majeure partie des livres fut acquise par la Bibliothèque royale de Naples (aujourd’hui Biblioteca Nazionale). La visite de Montfaucon à San Giovanni a Carbonara remonte au 4 novembre 1698.
Source(s) : BBMN, t. I, p. 231-233 (↗).
Édition(s) : —.
Bibliographie : Gutiérrez 1966. — Tristano 1988, passim (sur les livres ayant appartenu au Parrasio). — Petitmengin 1998, p. 574. — Trombetta 2002, p. 174-176 et n. 92.
Rédaction : Adriano Russo, 2017.
- item 1. Codex XI. saeculi membran. Psalterium optimae notae.
- item 2. Codex Evangeliorum charactere unciali, septimi vel octavi saeculi, initio & fine mutilus.
- item 3. Codex Evangeliorum XI. saeculi membran. initio legitur Epistola Eusebii Carpiano, quae in bene multis Evangeliorum codicibus cum in ista, tum in aliis Bibliothecis praemittitur. In capite primo Matthaei legitur: Ιωσίας δὲ ἐγέννησε τὸν Ιωακείμ, Ιωακείμ δὲ ἐγέννησε τὸν Ιεχονίαν καὶ τοὺς, &c. Josias autem genuit Joachim, Joachim autem genuit Jeconiam & fratres ejus, &c. quam item lectionem notavi in codice decimi saeculi egregiae notae, qui cum olim Cardinalis Perronii fuisset, in Monasterio S. Taurini Ebroïcensis pridem conspiciebatur, & nuper in Regiam Bibliothecam translatus est. In aliis quoque non paucis codicibus ita legitur, vulgata nostra, ut nemo nescit, Joachinum omittit.
- item 4. Codex Evangeliorum alius ejusdem aetatis, bonae notae, membranaceus, cum Epistola Eusebii Carpiano. Duo item alii codices Evangeliorum minoris notae & vetustatis.
- item 5. Acta Apostolorum in codice bombycino recenti.
- item 6. Codex Homiliarum in Evangelium in charta membranacea purpureo colore, aureis characteribus quadris, cum accentibus spiritibusque prima manu in 4°. septimi, sive octavi saeculi, quo aevo, ut putamus, spiritus accentusque annotari coeptum est. Neque tamen omnibus in vocibus accentus comparent, sed hinc & inde sparsi sunt. Hujusmodi codices Hieronymus Praefatione in librum Job memorat his verbis, habeant, inquit, qui volunt veteres libros, vel in membranis purpureis auro argentoque descriptos, vel uncialibus (ut vulgo aiunt) literis, onera magis exarata quam codices, dummodo mihi meisque permittant pauperes habere schedulas, & non tam pulchros codices, quam emendatos. Huic similis est Sangermanensis noster codex Psalmorum, quinti sextive, ut putatur, saeculi.
- item 7. Flavii Josephi codex bombycinus recens, postremos solum antiquitatum Judaïcarum libros complectens.
- item 8. Eusebii de praeparatione Evangelica codex recens bombycinus.
- item 9. Gregorii Nysseni in peregrinos Jerosolymitanos, Planudis quaedam, itemque Hesiodi, Theocriti, Sophoclis, Euripidis, Pindari, Epistolae quoque variae, omnia in uno codice bombycino XIV. saeculi.
- item 10. Epistolae Theodoreti in codice membranac. XI. saeculi.
- item 11. Alius ejusdem codex paris aetatis, membranaceus.
- item 12. Theodori Studitae Cathecheses scriptae anno mundi 6534. id est, Christi 1026. in codice membranaceo.
- item 13. Μέλισσα τοῦ ἁγίου Βασιλείου περὶ ϐίου ἀρετῆς, codex bombycinus recens.
- item 14. Theophanis Ceramei Homiliae scriptae anno mundi 6891. hoc est, Christi 1383.
- item 15. Ejusdem Homiliae in codice paris aetatis bombycino.
- item 16. Collectanea Patrum & Scriptorum in codice recenti.
- item 17. Anastasii & Bibliothecarii collectanea cum vitis quibusdam.
- item 18. Monodia Georgii Scholarii in S. Macarium Μακρὺ dictum.
- item 19. Homiliae quaedam Joannis Damasceni in codice recenti.
- item 20. Ex Soliloquiis S. Augustini Graece codex recens. Non S. Augustini modo opera quaedam, verum etiam Hieronymi, Gregorii Magni, Cassiani, Anselmi, Thomae Aquinatis, & aliorum non pauca Graece versa in Bibliothecis occurrunt.
- item 21. Liber choralis Graece XIII. saeculi membran. itemque alii duo ad usum officii Graecorum.
- item 22. Codex Dioscoridis eleganter descriptus membranaceus characteribus uncialibus quadris, sine accentibus, adpositis plantarum florumque figuris, minio depictis a perita manu. Hujus auctoris nullum puto majori vetustate & elegantia exemplar exstare: nam Regium quod antiquitatis causa suspicitur, huic multum concedit aetate & pulchritudine. Hic autem Caesareo de quo infra, elegantia & vetustate par est. Sed prima folia ubi haud dubie elegantes picturae erant avulsa fuere. Initio mutilum hisce verbis incipit: ΑΜΒΡΟΣΙΑ ΟΙΔΕ ΒΟΤΡΥΣ, ΟΙΔΕ ΒΟΤΡΥΣ. estque V. ut puto saeculi.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. ex Vind. Gr. 1
Attestation :
- item 23. Codex Diodori Siculi perelegans membranaceus, XI. saeculo conscriptus optimae notae.
- item 24. Dionis Cassii codex recens bombycinus. Herodoti codex recens bombycinus.
- item 25. Thucydidis codex recens bombycinus. Item alter ejusdem aetatis.
- item 26. Polybii historiarum cod. recens bombycinus.
- item 27. {232}Diogenis Laërtii codex recens bombycinus.
- item 28. Aeliani historia animalium in codice recenti bombycino.
- item 29. Platonis libri quidam descripti anno mundi 6822. id est, Christi 1314.
- item 30. Aristotelis Rhetorica in codice XIV. saec. bombycino.
- item 31. Alexandri Aphrodisici codex bombycinus, scriptus anno mundi 7031. id est, Christi 1523.
- item 32. Hermei, sive Hermiae Philosophi in Platonem codex bomb. qui fuit Vincentii Ponteii, emtusque Venetiis.
- item 33. Procli in Platonem codex recens bomb. qui fuit Nicolai Tridentini.
- item 34. Nicandri Theriaca cod. recens bombycinus.
- item 35. Nicephori μοναστοῦ ἐισαγωγικῆς ἐπιτομῆς lib. Physicus. Seripandus Sebastiani Fratris dono accepit, cod. bombycinus.
- item 36. Codex bombyc. recens. Ἐκ τῶν Περσῶν καὶ Αἰγυπτίων περὶ τριχῶν καὶ ὑπήνης καὶ μασχαλῶν, καὶ ἤϐης περὶ γενειῶν. 1. Ex Persis & Aegyptiis; de capillis, barba, maxillis, de pube, & de genis. Agitur ibi de somniis, codex recens bombycinus.
- item 37. Oribasii de medicina, recens codex.
- item 38. Τῶν γηπονικῶν. de agricultura, codex recens adespotus.
- item 39. Stephanus Byzantius περὶ πόλεων, cod. recens bombycinus.
- item 40. Geographia initio mutila, in codice XV. saeculi; his verbis init. Πινδάρῳ μὲν τῷ σοφῷ πρὸς λύραν, est Epistola Eustathii ad Joannem Ducam, quae praemittitur Commentario ejusdem Eustathii ad Dionysium Perihegetem.
- item 41. Pausanias in codice recenti.
- item 42. Hephaestionis enchiridion de mensuris, codex recens bombycinus.
- item 43. Joannis Curopalatae compendium historiae, codex bombycinus XIV. saeculi.
- item 44. Polyaeni strategemata, cod. recens bomb. incipit: Τὴν μὴν κατὰ Περσῶν καὶ Παρθυέων νίκην ἰερώτατοι Βασιλεῖς Ἁντωνῖνε καὶ Ὀυῆρε. 1. Victoriam de Persis & de Parthis reportatam, admodum sacri Imperatores Antonine & Vere.
- item 45. Aristidis Orationes in cod. bombycino XIV. saeculi. Deinde Cyprii ad Andronicum Oratio. Postea Libanii Epistolae quaedam.
- item 46. Polemonis Sophistae ἔις κυναίγειρον codex bombycinus recens.
- item 47. Codex bombycinus recens, in quo Georgii Gemisti quaedam, Synesii Epistolae aliquot, Cleomedis opera, &c.
- item 48. Luciani Dialogorum quaedam, in codice membranaceo recenti.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. II F 48 (?) commentaireIl codice, composito, contiene nella prima parte (ff. 3-50) i Phaenomena di Arato, nella seconda parte (ff. 53-89) i Dialoghi di Luciano. La nota di possesso di Antonio Seripando ("Antonii Seripandi ex Jani Parrhasii testamento") si legge sul f. 89v e potrebbe riferirsi alla sola seconda unità codicologica. La legatura è simile a quella dei codici di San Giovanni a Carbonara. Le due parti potrebbero essere state rilegate dopo la visita di Monfaucon. [pinakes]
Attestation :
- item 49. Manuelis Moschopuli quaedam in codice recenti. Ejusdem περὶ Ἄττικῶν ὀνομάτων. Ejusdem Erotemata in cod. recenti bombycino.
- item 50. Libanii Antiocheni Epistolae in cod. recenti. In fine legitur: αὗται αἱ ἐπιστολαὶ Λιβανίου ἦσαν γεγραμμέναι κυροῦ Γεωργίου Λεκαπηνοῦ. Hae Libanii Epistolae scriptae fuerant a Domno Georgio Lecapeno.
- item 51. Libanii declamationes in codice XIV. saeculi.
- item 52. Lexicon Graecum Cyrilli in codice membranaceo XI. saeculi.
- item 53. Pollucis Onomasticon in cod. bombycino, qui descriptus est anno mundi 6999. Christi vero 1491.
- item 54. Joannis Carmelitani Lexicon Latino Graecum, in 4°. cusum anno 1487. nomen auctoris, manu scriptum est.commentaireSi tratta sicuramente di un esemplare del Lexicon Latino Graecum di Giovanni Crastone, carmelitano piacentino vissuto nella seconda metà del XV secolo (DBI). L’opera fu stampata a Venezia da Aldo Manuzio nel 1497, e infatti la data corretta dell’edizione è fornita da Montfaucon in Diarium Italicum, p. 311 (la data 1487 nella BBMN è dovuta ad un errore del tipografo). La Biblioteca Nazionale di Napoli conserva un esemplare di questa edizione (senza segnatura) appartenuto a Francesco Taccone (1763-1818), marchese di Sitizano e tesoriere generale del regno di Napoli. Nel 1805 Taccone aveva acquisito alcuni libri dell’ex biblioteca di San Giovanni a Carbonara, soppressa nel 1729 (cfr. Trombetta, 2002, pp. 275-76). La sua biblioteca privata fu poi confiscata da Gioacchino Murat nel 1812 ed inglobata nella Biblioteca Reale di Napoli.
- item 55. Hesiodi editio antiquissima cum notis Jani Parrhasii manu exaratis.
- item 56. Procli in Hesiodi ἒργα. Artemidori onirocritica cod. recens bombycinus.
- item 57. Hesiodi Theogoniae Physica expositio in cod. recenti.
- item 58. Codex bombycinus recens in quo Aeschylus Poëta.
- item 59. Commentarius in Aeschylum recens bombycinus.
- item 60. Euripides in codice recenti.
- item 61. Aristophanis codex recens bombycinus.
- item 62. In alio codice recenti Scholion in Aristophanem.
- item 63. Lycophron cum interpretatione Tzetzis. item prosodia Dionysii Alexandrini in cod. bomb. saeculi. Alius item codex.commentaireC’è un errore del tipografo, che ha omesso la cifra XIII prima di saeculi. La lezione corretta ("cod. bomb. XIII saeculi") è attestata nel Diarium Italicum, p. 311.
- item 64. Lycophronis codex cum interpretatione Tzetzis XIV. saeculi.
- item 65. Aratus in codice recenti.
- item 66. Quinti Calabri Κοΐντου & Orphei Hymni. Κοΐντου μεθ᾿ Ὃμηρον πρῶτον.
- item 67. Editio Anthologiae vetustissima elegantibus typis.
- item 68. Hi codices Graeci, subsequuntur Latini.
- item 69. Codex X. s[ae]culi. Hieronymus de scriptoribus Ecclesiasticis cum continuatione Gennadii. Scriptores adsunt 230. postremus est Pomerius natione Maurus; ad calcem legitur.Ego Gennadius Massiliae Presbyter scripsi adversus omnes haereses libros VIII. & adversus Nestorem (sic) libros V. & adversus Eutychen libros X. & adversus Pelagium libros III. & Tractatus de mille annis de Apocalypsi B. Joannis & hoc opus, & Epistolam de fide mea, Missam ad Beatum Gelasium Episcopum urbis Romae. In eodem codice exstat Epistola Quodvult Dei ad Augustinum, item Anonymi liber de haeresibus.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. ex Vind. Lat. 2 (?)
Attestation :
- item 70. Aegidii Viterbiensis historia viginti saeculorum per totidem Psalmos digesta, Archetypus ad Leonem X. Pontificem maximum.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. IX.B.14
Attestation :
- item 71. Martini Ordinis Praedicatorum, Chronicon.commentaireSi tratta sicuramente del Chronicon pontificum et imperatorum di Martino di Opava (morto nel 1278). Il manoscritto censito da Montfaucon non è identificabile.
- item 72. Memoriae ad Concilium Tridentinum spectantes, a Cardinali Sepirando collectae 2. tom. in 40.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. ex Vind. Lat. 64 ; Napoli, BNN, ms. ex Vind. Lat. 65 ; Napoli, BNN, ms. ex Vind. Lat. 66 ; Napoli, BNN, ms. ex Vind. Lat. 67
Attestation :
- item 73. Consilium delectorum Cardinalium & alior. Praelatorum de emendanda Ecclesia, S. D. N. Paulo ipso jubente, conscriptum & exhibitum m. d. xxxviii.
- item 74. Reginaldi Poli de reformatione S. Ecclesiae.
- item 75. Probi grammatica Latino-Graeca XII. saeculi.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. ex Vind. Lat. 1 (?) commentairePotrebbe forse trattarsi del famoso palinsesto dell’Appendix Probi proveniente da Bobbio, appartenuto ad Aulo Giano Parrasio, poi ad Antonio Seripando e agli agostiniani di San Giovanni a Carbonara. La scriptio superior è una minuscola irlandese del VII secolo. Sia qui che nel Diarium Italicum (p. 312) Montfaucon data il codice al secolo XII: sarà un errore di trascrizione per VII?
Attestation :
- item 76. Commentarius amplus in Cantica Canticorum saeculi XII.
- item 77. Augustini Romani in Epist. ad Corinthios, codex scriptus anno 1429.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. VII A 1 commentaireL’autore è Agostino Favaroni (1360 - 1443), priore generale degli Agostiniani (C.A.L.M.A., I.4, 2001, pp. 502-505) (?)
Attestation :
- item 78. M. T. Ciceronis codices bene multi, de Oratore duo. Orationum 2. ad Herennium 1. recentes.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. IV A 43 ; Napoli, BNN, ms. IV B 8 ; Napoli, BNN, ms. IV B 9 ; Napoli, BNN, ms. IV A 47
Attestation :
- item 79. Ciceronis de Officiis, Paradoxa, de amicitia, de senectute codex XIII. saeculi.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. IV G 7
Attestation :
- item 80. Ejusdem de Inventione, & in eodem codice XII. saeculi Boëtii de Topicis.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. IV A 38
Attestation :
- item 81. M. T. Ciceronis de legib. Academicae Quaestiones, Partitiones oratoriae. Item Modestini de re militari, de optimo genere Orationis, in codice recenti.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. IV G 46
Attestation :
- item 82. Titus Livius in codice membranaceo XII. saeculi.
- item 83. {233}Ejusdem codex recens.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. ex Vind. Lat. 33
Attestation :
- item 84. Quinti Curtii codex recens.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. IV C 49
Attestation :
- item 85. Plinius in codice XIV. saeculi.
- item 86. Taciti codex recens.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. IV C 23
Attestation :
- item 87. L. Junii Moderati Columellae de re rustica, codex 250. annorum.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. V A 7
Attestation :
- item 88. Prisciani Grammaticae codices tres perantiqui XI. aut XII. saeculi: in quodam eorum haec carmina leguntur:Me legat antiquas qui vult proferre loquelas:Qui me non sequitur, vult sine lege loqui.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. IV A 18 ; Napoli, BNN, ms. IV A 23 ; Napoli, BNN, ms. ex Vind. Lat. 24
Attestation :
- item 89. Commentaria in Priscianum XIV. saeculi.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. V C 2
Attestation :
- item 90. Damascenus Mesue XIV. saeculi.
- item 91. Liber Rasys qui dicitur Almansorius, a Magistro Girardo Cremonensi apud Toletum translatus ex Arabico: codex XIII. aut XIV. saeculi.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. VIII.D.22
Attestation :
- item 92. Virgilii codex elegantissimus X. saeculi, cum annotationibus brevibus. Alius item codex ejusdem recens.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. ex Vind. Lat.6
Attestation :
- item 93. Servii Commentaria in Virgilium, codex scriptus anno 1007. ut in fine notatur.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. ex Vind. Lat. 5
Attestation :
- item 94. Ejusdem quatuor alii codices recentes, quorum unus praefert annum 1462.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. V B 23 ; Napoli, BNN, ms. V B 24 ; Napoli, BNN, ms. V B 25 ; Napoli, BNN, ms. V B 30
Attestation :
- item 95. Donatus in Virgilium, codex XV. saeculi.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. V B 31
Attestation :
- item 96. Martialis, codex XV. saeculi.[+]
Conservation : Napoli, BNN, ms. IV F 50
Attestation :
Commentaires :
1. Il codice, del XV secolo, contiene l’epitome della Historia Romana di Cassio Dione fatta da Giovanni Xifilino, patriarca di Costantinopoli. Appartenne al Parrasio e poi a San Giovanni a Carbonara
2. In realtà contiene le epistole di Giorgio Gemisto Pletone, il De insomniis di Sinesio, il De motu circulari corporum caelestium di Cleomede e altre opere. Forse una confusione di Montfaucon?
3. Il codice, composito, contiene nella prima parte (ff. 3-50) i Phaenomena di Arato, nella seconda parte (ff. 53-89) i Dialoghi di Luciano. La nota di possesso di Antonio Seripando ("Antonii Seripandi ex Jani Parrhasii testamento") si legge sul f. 89v e potrebbe riferirsi alla sola seconda unità codicologica. La legatura è simile a quella dei codici di San Giovanni a Carbonara. Le due parti potrebbero essere state rilegate dopo la visita di Monfaucon.
4. Si tratta sicuramente di un esemplare del Lexicon Latino Graecum di Giovanni Crastone, carmelitano piacentino vissuto nella seconda metà del XV secolo (DBI). L’opera fu stampata a Venezia da Aldo Manuzio nel 1497, e infatti la data corretta dell’edizione è fornita da Montfaucon in Diarium Italicum, p. 311 (la data 1487 nella BBMN è dovuta ad un errore del tipografo). La Biblioteca Nazionale di Napoli conserva un esemplare di questa edizione (senza segnatura) appartenuto a Francesco Taccone (1763-1818), marchese di Sitizano e tesoriere generale del regno di Napoli. Nel 1805 Taccone aveva acquisito alcuni libri dell’ex biblioteca di San Giovanni a Carbonara, soppressa nel 1729 (cfr. Trombetta, 2002, pp. 275-76). La sua biblioteca privata fu poi confiscata da Gioacchino Murat nel 1812 ed inglobata nella Biblioteca Reale di Napoli.
5. C’è un errore del tipografo, che ha omesso la cifra XIII prima di saeculi. La lezione corretta ("cod. bomb. XIII saeculi") è attestata nel Diarium Italicum, p. 311.
6. Si tratta sicuramente del Chronicon pontificum et imperatorum di Martino di Opava (morto nel 1278). Il manoscritto censito da Montfaucon non è identificabile.
7. Potrebbe forse trattarsi del famoso palinsesto dell’Appendix Probi proveniente da Bobbio, appartenuto ad Aulo Giano Parrasio, poi ad Antonio Seripando e agli agostiniani di San Giovanni a Carbonara. La scriptio superior è una minuscola irlandese del VII secolo. Sia qui che nel Diarium Italicum (p. 312) Montfaucon data il codice al secolo XII: sarà un errore di trascrizione per VII?
8. L’autore è Agostino Favaroni (1360 - 1443), priore generale degli Agostiniani (C.A.L.M.A., I.4, 2001, pp. 502-505)