-

Possesseur(s) : Le Puy, Notre-Dame, cathédrale

Date : 11e siècle

Répertoire(s) : BMMF, n° 941 ; Gottlieb, n. 379

Analyse : Les deux derniers feuillets du ms. latin 7581 renferment un catalogue de livres rédigé au 11e siècle par un certain Nivilelmus (Scedula Nivilelmi. Delisle n’a pas cru que ce dernier mot dût être interprété par [domi]ni Vilelmi). Comme ce catalogue mentionne plusieurs manuscrits qui ont notoirement appartenu à l’église du Puy (voir Delisle, t. I, p. 509) et comme le n° 7581 vient lui-même de cette église, Delisle a suivi sans hésitation l’opinion des auteurs du catalogue imprimé des manuscrits du roi (IV, 376), qui ont ainsi désigné la dernière pièce du n° 7581: « Catalogus librorum in monasterio Sanctæ Mariæ Aniciensis quondam asservatorum. »
Ce catalogue n’est certainement pas complet. Par un motif que Delisle n'a pas pu indiquer, l’auteur a laissé de côté la plupart des livres de théologie et tous les livres de droit. Les ouvrages décrits, au nombre de quarante-huit, sont divisés en sept classes : Grammaire, Dialectique, Rhétorique, Musique, Astronomie, Tableaux (scedulæ), Théologie. En marge du catalogue, on a noté le nombre des livres ou divisions que contenait chaque volume.
Hec retinet scedula Nivilelmi nomina certa
Librorum qui sint, et quot simul ordine pandit.

Source(s) : Paris, BNF, lat. 7581, f. 59r-60r

Édition(s) : L. Delisle, Le Cabinet des manuscrits de la Bibliothèque nationale, tome II, p. 443-445. Voir aussi Gottlieb.

Bibliographie : -

Rédaction : LD 1874 ; mise en ligne : EL 2023

[GRAMMATICÆ LIBRI.]

  • item 1. 1. Primus liber est Donati, in quo continetur liber Catonis, Aviani atque Prisciani liber minor. IIII.
  • item 2. 2. Secundus continet librum Donati et Servii. II.
  • item 3. 3. Tercius continet librum Donati et Servii atque glossarum. III.
  • item 4. 4. Quartus liber Donati continet majorem Donati librum cum barbarismo. III.
  • item 5. 5. Est sibi alius liber majoris Donati cum barbarismo et Remigii commentaireCremigii dans le manuscrit. libro. III.
  • item 6. 6. Est et tercius cum barbarismo et minorum parcium commento, cum Persii et Omeri libro. IIII.
  • item 7. 7. Juxta hos sequitur com[m]entum vocis, literæ, syllabæ, pedum, accentuum, majorum partium et barbarismi, enigmatum, cum quo est mictologiarum commentairePeut-être pour mythologiarum. — Les mots cum q. e. m. F. ont été ajoutés en interligne. Fulgencius. VIII.
  • item 8. 8. Est et liber Catonis cum Prisciani de formatione et grammatici Focce et Persii Prudentiique de sichomachia atque Aviani libro. VI.
  • item 9. 9. Est et alter Focce liber, cum categoriarum Augustini expositione. II.
  • item 10. 10. Est et tertius liber Catonis cum declinationibus partium et stultarum repulsione questionum. III.
  • item 11. 11. Hos sequuntur duo libri Bede de metrica arte. II.
  • item 12. 12. Tunc Prisciani de duodecim versibus et Euticii, qui fuit ejus coevus. II.
  • item 13. 13. Tunc Ponpeii liber cum Ysidoro juniore. II.
  • item 14. 14. Post sequitur liber glossarum cum ortografia Bede. II.
  • item 15. 15. Et hunc commentaireSans doute pour hinc. Prosperi liber. I.
  • item 16. 16. Inde Sedulii liber. I.
  • item 17. 17. Inde sichemachie (sic) Prudentii, cum tractatu corporis et sanguinis Domini. I.
  • item 18. 18. Deinde alter Sedulii, cum sichemachiæ Prudentii, et libro Omeri atque Servii. IIII.
  • item 19. 19. Tunc Juvencus de euvangeliis. I.
  • item 20. 20. Deinde commentum Sedulii, Bede atque Catonis. III.
  • item 21. 21. Tunc sequitur phisialogus (sic). I.
  • item 22. 22. Et hunc Remus Faunus commentairePour Fannius ou Favinus. de ponderibus et mensuris, cum quo est cento Maronis. II.
  • item 23. 23. Inde Boetius de consolatione, in quo sunt libri quinque. V.
  • item 24. 24. Inde Terrentius, cum libris de Consolatione duobus. I. II.
  • item 25. 25. Inde Virgilius, in quo sunt decem egloge, cum libris quatuor Georgicorum et duodecim Æneidorum. XXVI.
  • item 26. 26. Tunc major liber Prisciani, in quo sunt XVIII libri.
  • item 27. Summa: C.....

DIALECTICE LIBRI.

  • item 28. 27. In primis Porphirii liber, cum cathegoriis Augustini atque Aristotelis. III.
  • item 29. 28. Post, duo commenta super Porphirium, in quibus sunt decem libri, cum quibus est commentum super categorias Aristotelis, divisum in tribus libris. XIII.
  • item 30. 29. Quos juxta sequitur geometria. I.
  • item 31. 30. Inde liber divisionum, cum quo periermenias liber, cum commento primo, duobus libris diviso. II.
  • item 32. 31. Tunc secundum commentum eundem. I.
  • item 33. 32. Post sequitur liber cui topica titulus est. I.
  • item 34. 33. His adheret somnium Scipionis M. Tullii Ciceronis. I.
  • item 35. 34. Post, liber Augustini de magistro, cum quo Alcuinus de dialectica, rethorica, musica, arimetica, geometria, astronomia. I.
    [+]

    Conservation : Paris, BNF, lat. 2974 [images]

    Attestation :

  • item 36. 35. Tunc liber de notis Julii, cum expositione versuum Boecii O qui per, et geometria Adalbaldi ad Gerbertum.

RETHORICÆ.

  • item 37. 36. Cicero de rethoricis, divisus duobus libris.

MUSICÆ.

  • item 38. 37. Musica Henchiriadis commentaireSur la liste que D. Estiennot nous a laissée des manuscrits de l’église du Puy au XVIIe siècle, on lit : « Encheriades de musica. », et quaterniones de octo tonis.

ASTRONOMIÆ.

  • item 39. 38. Primum Aratus, cum quo est liber de quadrifario opere Dei. In ipso est Calcidius de antiquis sermonibus, et quidam de dialectica, atque Isydorus junior de verborum differencia, et commentum de Prisciani formatione, necnon proverbia Senecæ.
    [+]

    Conservation : Paris, BNF, lat. 7581 [images] et 7887 [images]

    Attestation :

  • item 40. 39. Tunc Yginus, cum Cicerone de invectivis, et cum somnio Scipionis.
  • item 41. 40. Et tercius de astronomia summo tenus tangens omnia.
  • item 42. 41. Post Ptolomeus de orologio, et sydereæ positionis descripcio, necnon astrolapsi ostensio.

SCEDULE.

  • item 43. 42. Quatuor abaci, et liber de eorum ratione commentaireDans la marge du manuscrit, en regard de cet article, on lit :I. sort’..
  • item 44. 43. Una tabula computi, scilicet maxima Dionisii.

DIVINA VOLUMINA VEL EORUM EXPOSITIONES.

  • item 45. 44. Primum, liber de appetendis virtutibus et fugiendis viciis, in quo continentur questiones Orosii ad Augustinum et responsiones Augustini ad Orosium.
  • item 46. 45. Sequiturque sinonima, cum orationum elegancia.
  • item 47. 46. Tunc glossæ de omni divina istoria, atque expositio de prologorum supercilio.
  • item 48. 47. Inde cena Cypriani.
  • item 49. 48. Post, duo libri orationum et breviarium, id est de computo, et quaternio de eodem.

Commentaires :

1. Cremigii dans le manuscrit.

2. Peut-être pour mythologiarum. — Les mots cum q. e. m. F. ont été ajoutés en interligne.

3. Sans doute pour hinc.

4. Pour Fannius ou Favinus.

5. Sur la liste que D. Estiennot nous a laissée des manuscrits de l’église du Puy au XVIIe siècle, on lit : « Encheriades de musica. »

6. Dans la marge du manuscrit, en regard de cet article, on lit :I. sort’.