Catalogus Manuscriptorum
Bibliothecæ Monasterii
S. Martini Sagiensis Ordinis
S. Benedicti Congreg. S. Mauri
anno 1683. collectus et ordinatus.
Possesseur(s) : Sées, Saint-Martin, abbaye O.S.B. (H)
Date : 1683.
Répertoire(s) : BMMF, 1763.
Analyse : Catalogue des manuscrits de Saint-Martin de Sées, établi en 1683 par Dom Julien Bellaise, contenant cinquante-six entrées et décrivant soixante volumes classés selon leur format (in-folio, in-4º, in-8º). Le classement de Dom Bellaise, reproduit dans la BBMN imprimée de Montfaucon (↗), servira à la cotation des manuscrits conservés à l’évêché de Sées. C’est une copie du catalogue original de Bellaise, aujourd’hui dans le ms. Paris, BNF, lat. 13074, f. 173r-175v (↗), qui a été le modèle direct de Montfaucon pour son édition.
Source(s) : Paris, BNF, ms. lat. 13073, f. 69r-74r (↗).
Édition(s) : —.
Bibliographie : Delmulle 2020. — Duplessis 2020.
Rédaction : Frédéric Duplessis – Jérémy Delmulle, 2020.
- item 1. fol. max. 1 et 2. Biblia sacra. 2. volum. fol. maj.
ante annos 600 elegantissimis apicibus exarata.
Deest Prophetia Baruc quæ de facto in hebræo Canone non reperitur. Psalterium ibidem est secundùm hebraicam veritatem et secundum Septuag. translationem. Extat ibidem Epistola S. Pauli ad Laodicenses, quæ inter Canonicas non annumeratur. Ipsam abunde vulgavit Bertoldus Rembolt Parisiis 1508. ad calcum Commentarii S. Brunonis Cartus. in Epistolas Pauli.
Utrumque hocce volumen à Petro Du Val Sagiensi præsule ad Concilium Tridentinum asportatum ejusdem Concilii Patribus pretios simel et venerationi fuit. - item 2. fol. maj. 3. Missale ad usum Abbatiæ S. Martini Sag.
Scriptum fuit à Rogerio de Beniellelle monacho in Prioratu de Lancastria in Anglia ab hoc monasterio pendente, jussu Radulfi Courrat ejusdem loci prioris, ut legitur in fine, et constat ex Necrologio ad 7. Kl. april. quo Radulfus iste obiit. - item 3. fol. 4. Glossa in Ezechielem, Danielem et Prophetas minores.
- item 4. fol. 5. Quatuor Evangelia cum Canonibus et præfationibus S. Jeronimi.
- item 5. fol. 6. Origenes super Genesin, Exodum, Leviticum, Numeros, Jesum Nave, Lib. Judicum, Isaiam, Jeremiam et Ezechielem S. Jeronimo interprete.
Extat idem apud Carnotum in bibl. Josaphat. - item 6. fol. 7. Origenis omeliæ in librum Numer. ex translatione Rufini. In fine : Prophetia Baruc, quæ in hebræo Canone non habetur. Item Epistola Jeremiæ ad captivos abductos in Babiloniam.
- item 7. 8. Origenis expositio in Epistolam ad Romanos, interprete S. Jeronimo cum præfatione ejusdem.
- item 8. 9. S. Jeronimi Expositio in Isaiam.
Initio extat Prophetia integra seorsim ab expositione.[+]Conservation : Alençon, BM, 79(image)
- item 9. 10. S. Jeronimi expositio in Prophetas min. et Danielem. Habentur ibi ex integro Prophetiæ ante cujuslibet expositionem, 1° quidem secundùm hebraicam veritatem, quæ ipsamet est S. Jeronimi et Vulgata nostra versio. Demumque secundùm Septuaginta Interpretum translationem Prophetia Danielis est tantùm secundum hebraicam veritatem.
Vide infra num. 12. - item 10. 11. S. Jeronimi opuscula, scil. quatenus legendus Origenes. De Osanna. De hypostasibus Arrianorum. De Seraphim. De filio prodigo. Liber virorum illustrium. Libellus de XII. Lectoribus. Expositio Epistolæ ad Ephesios lib. 3libri 3. Item Epistolæ ad Titum et Philemonem.
Contra operculumcommentaireBellaize avait d'abord écrit un autre mot qu'il a entièrement biffé. ex utroque codicis latere extat / Libellus compositus per Johannem de Blavosco Burgundionem Diœcesis Matiscon. super titulos Institutarum Justiniani de actionibus, ad preces magistri Johannis de Altacuria Cancellarii Herifordiæ, et W. archid. ejusdem Ecclesiæ etc. /
Incipit : Ego Johannes de Blavosco … quadam die ad Cameram Imperialem accessi, ibique Justinianum Romanum principem vidi, etc. - item 11. 12. S. Jeronimi expositio in Abacuc, Sophoniam, Aggeum, Zachariam, Malachiam, et Danielem.
Extant ibidem prophetiæ ut supra n. 10.
Ibidem
Smaragdus in Regulam S. Benedicti.In prologo ejusdem insertum est Decretum S. Greg. M.Magni de Monachorum et Monasteriorum libertate. [+]Conservation : Alençon, BM, 5(images)
- item 12. 13. S. Jeronimi quæstiones in Genesim.
Ejusdem liber de distantiis locorum, editi de locis hebraicis.
Ejusdem interpretationes nominum hebraicorum.
Quæstiones in Librum Samuelis.
Quæstiones in Lib. Paralipomenon, atque Regum.
Ibidem.
De decem tentationibus Israelitarum in deserto.
De Civitatibus refugiorum. De Cantico Debboræ.
De Lamentationibus Jeremiæ, seu de Alphabeto Hebræorum. Incipit : Et factum est postquam in captivitatem ductus est Israel et Jerusalem deserta est etc.
Tractatus super ædificium Prudentii. Incipit : Gratia Dei adjutrice vitiorum voragine annihilita, virtutum domicilium studuit nobis describere Prudentius doctor, etc.
Jeronimus ad Dardanum. Item ad Rusticum Monachum.
Ibidem
Collectanea in varia Scripturæ loca, ex Jeronimo maximè necnon Augustino et Epiphanio. 1° est Epitome expositionis S. Jeron.Jeronimi in Epistolam ad Galatas.
Glossa septimæ hebdomadæ.
Ibidem.
758. Ordo Episcoporum Romæ excerptorum.
Desinit in ConstantinoStephano qui Paulo 1° Rom. successit. tribuiturque Jeronimo.
Miscellanea et collectanea de mensuris etc.
De musica, ubi monochordon Domni Enchiriadis mensuræ Beotii, atque Guidonis.
Et hucusque convenit cum 80. Uticensi.
Ibidem.
Epistola S. Jeronimi de septem vindictis Cain ad Damasum.
Item ad calcem Bullæ Gregorii pp. 8. pro Judicibus causarum, et pro invasione Terræ sanctæ Jerosolimitanæ. x ix. 8².
Item, brevis absolutio seu forma absolutionis monachorum, in hæc verba : absolvimus te frater ill.illustrissime, vita b. Petri, apostolorum principis, cui à Domino collata est potestas ligandi atque solvendi, et quantùm tua expetit accusatio, et ad nos pertinet remissio, sit tibi omnipotens Dominus redemptor tuus vita et salus, et omnium peccatorum tuorum pius indultor. Amen.Fusior extat in notis Hug. Menadi ad Sacram. s. Greg. M.[+]Conservation : Alençon, BM, 15(images)
- item 13. 14 et 15. Augustini in Psalmos pars 1a et 2a, id est ad 100 inclusivè.[+]
Conservation : Alençon, BM, 71(images) et Sées, Arch. dioc., 8 (images)
Attestation : Cat. LeMichel13071 A1 et A3; Cat. BBMN I.14 ET I.15
- item 14. 16. Expositio in Isaiam prophetam.
Est Haimonis, ut constitit ex collatione cum simili codice Uticensi.
Ibidem
Augustinus de sancta Virginitate. - item 15. 17. S. Gregorii pp. Moralia in Job ab initio libri XI. ad finem XXII.
- item 16. 18. S. Gregorii Epistolæ seu Registrum.
Ad calcem Epistola S. Viennensis archiepiscopi ad A. Hostiensem episcopum, expostulatoria quòd pro facienda purgatione de criminibus sibi falsò impositis Vizeliacum usque extra suam provinciam indebitèprotrahetur ; excusatoria etiam de impossibilitate illuc se sistendi ; provocatoria demum ad DD. PP. siquid contra prædicta attentari contingat.
Is est Stephanus, anteà, ut ipse innuit, Canonicus S. Rufi, quem posteà super expulsione de sede sua consolatus est Petrus Ven. Clun. abbas. - item 17. 19. S. Gregorii omeliæ super Ezechielem.
- item 18. 20. Ejusdem Pastorale.
Ibidem.
n. 20. Ibidem
Magistri Hugonis de Mauritania Tractatus de fide et spe.
Extat idem in ms. 97. Utic. absque nomine auctoris. Nec hìc adnotasse piget in Necrologio Sag. hujus monasterii Sag. ad VIII. Kl. april. recenseri obitum Hugonis de Mauritania ejusdem loci monachi professi, quamvissequiori nonnihil caractere.
Ibidem.
M. Walteri de Mauritania Tractatus de conjugio. Incipit. Conjugium, quod et matrimonium appellatur, ab institutione Creatoris antequam peccassent etc.Fuit ipse Episcopus Laudun., extantque alia ejusdem opuscula tum Spicileg. tom. 2, tum etiam in observat. ad Pullum. Unde patet è Mauritania in Pertico fuisse oriundum, cùm notus fuerit et familiaris Arnulfo Sagiensi archid. suo, postmodum Episcopo Lexov.Vide item append. ad Guibertum. - item 19. 21. Isidori Originum seu Ethimologiarum libri.
Extat initio Epistola S. Braulionis, quæ deest in Editis. - item 20. 22. Beda in Apocalipsim.
Sermones S. Augustini super Apocalipsim.
Berengaudi expositio super septem visiones Apocalipsis.Incipit Beatum Johannem Apostolum et Evangelium. Hunc librum Apocalipsim edidisse constat, quamvis extiterint aliqui qui non ab eo sed ab alio etc.
Ibidem.
Bedæ libri 3. in Ezram Prophetam.
Idem in Tobiam.
S. Jeronimi sententia de essentia et invisibilitate, et immensitate Dei.
S. Augustini de Civitate Dei liber primus. - item 21. 23. Beda in Evangelium Lucæ.
- item 22. 24. Beda de historia gentis Anglorum.
In fine hæc attexuit quæ desunt in edit. et suprà exscripta sunt .
Ibidem.
Sententiæ plurimæ morales in S. Scripturam. Incipit : Decem species bonæ intentionis sunt, prima cùm quis alii pro collato sibimet beneficio bona recompensat etc.
Ibidem
Sermo in dedicationem Ecclesiæ seu veriùs expositio Ceremoniarum dedicat.dedicationis n. j. quid significent candelæ. Incipit : Morem quem sancta Ecclesia in solemni domus dominicæ consecretione etc.
Complanctus de abjectione et desolatione sanctæ Dei Ecclesiæ.
Item de miseria hominis. Utrumque metricè.
Passio S. Benigni præsbiteri et mart. - item 23. 25. Eusebii Cæsar. Episcopi historia Ecclesiastica à Rufino translata.
Desinit in internecione Eugenii tyranni. - item 24. 26. M. Petri Lombardi libri Sententiarum, circa auctoris ætatem, ut videtur, conscripti.
- item 25. 27. Vitæ Sanctorum.
Silve
Silvestri pp.
Romani arch. Rotomag., sub Lotario Clodovei filio, auctore Fulberto. Ejusdem miracula.
M. Magdalenæ adventus in Galliam, et ejus miracula.
Miracula S. Audoeni, auctore Fulberto.
Basilii Episcopi Cæsar. per Amphilochium.
Johannis Eleemosinarii auctore Leunctio, translata ab Anastasio Biblioth.
Fulgentii Episcopi et C.
Victurii Episcopi Cenoman. / Diversa est ab ea quæ extat in gestis pont. Cenom. Analect. Mabill. tom. 3. - item 26. 28. Sanctorum vitæ perin lectiones distributæ. ann. ultra 300.
Eadmundi arch. Cantuar. et ejusdem translatio.
Eusicii abbatis sub Childeberto. De eo agit Greg. Turon. de Gloria Confess. cap. 82.
Eulaliæ V. et M.Emeritem .
Lectiones, RaRitualia et missa pro officioin commemoratione SS. reliquiarum.
Lectiones pro parvo officio de S. Martino qualibet hebdomada persolvendo ex Gregorio Turon. etc.
Lectiones de S. Francisco Assisinate.
Item de S. Nicholao. - item 27. 29. Martiani Minei Felicis Capellæ Afri libri novem de Nuptiis Philologiæ et Mercurii, cum commentariis Remigii. Vixit sub Mauritio. Cangius.
- item 28. 30. Bullæ Leonis X, Clementis VII, et Julii III PP. pro Congregatione Cazalis Benedicti, cum diplomate regio Henrici II. easdem approbantis, et contra ea quæ in contrarium attentata fuerant in integrum restituentis. papiraceus quaternio.
- item 29. 31. Statuta Congregationis Cazalis Benedicti, cum Decretis Capitulorum generalium ejusdem ab anno 1537 ad 1610 inclusivè. papir.
- item 30. 32. Liber de Aquis et Unguentis, seu oleis eliciendis. papir.[+]
Conservation : Alençon, BM, 31(images)
Attestation : Cat. BBMN I.32
- item 31. In fol. 33. Histoire de l’abbaie de St. Martin de Saiz par D. Bonaventure Carrouget moine Benedictin de la Congregation de St Maur, ou il est traité amplement des familles de Bellême, Alencon, et autres. en papier.
- item 32. 34. Beda in Evangelium secundùm Marcum, cum Evangelio seorsim.
S. Augustini Epistola ad Bonifacium. - item 33. 35. Martyrologium Usuardi, cum absolut. seu lectionibus ad Primam.
Recentiori manu. - item 34. 36. S. Ambros. De Officiis Ministrorum.
Item, initium lib. 1. ejusdem de Virginibus.
Extabat ibidem Assonis Epistola de Antichristo, inde nunc furto sublata.
Assonem hunc seu Atsonem, Sag. Episcopum esse non temerè dixerim, qui ineunte sæculo decimo devixit, qua tempestate et deinceps non infrequentes fuere de Antichristi adventu et fine mundi rumores ; adeo ut sapientissimus aliunde S. Norbertus illic cum plurimis impegerit, qui exinde duriusculè à S. Bernardo carpitur.In Cod. Gemmet. dicitur Adsonis Monachi ad Gerberga Ludov. transmarini Conjugem.[+]Conservation : Sées, Arch. dioc., 12 (images) + Paris, BnF, lat. 8625, f. 33-34 (images)
- item 35. + 37. Monotesseron, seu concordia 4. Evangeliorum.
Sermones S. Augustini, S. Bonaventuræ, et Gersonis.
Vix ullius est momenti, cum codex sit papiraceus altero tantùm sæculo conscriptus.[+]Conservation : Alençon, BM, 30(images)
Attestation : Cat. BBMN II.4
- item 36. 38. 68. sermons en francois sur le pater noster. papir.
- item 37. 39. Regula S. Benedicti.
- item 38. 40. S. Gregorii Dialogorum libri 4.
Ibidem Sermones de diversis, de tempore et de sanctis.
Hominis sunt Galli, gallicas aliquando phrases interserentis.
- Ad calcem Bullæ Bonificii pp. 8. contra Philippum Regem Galliæ anno D. 1301 pontif. 7 datæ. Item pro residentia Beneficiatorum. - item 39. 41. S. Bernardi homeliæ super missus est angelus.
Ejusdem sermones in Cantica usque ad 74. - item 40. 42. Tractatus de Divino officio in general., ex 2a parte Hugonis de S. Victore. papir. eadem manu ac 37. exaratus.
- item 41. 43. Ernaldus / Bonævallis abbas / de ultimis Domini verbis in cruce.
Extat tom. 1. Bibl. SS. PP.
Revelationes S. Elizabet Sconaug.Sconaugiensis ord. S. Benedicti.
Liber Viarum, qui eidem annuntiatus est anno 1156.
Visiones ejusem quas vidit in Sconaugiensi Coenobio. Ibi potissimùm agitur de S. Ursula et sociis v. et m. quas numero XI. mill. statuit.
Ibidem
Bernardus de Consideratione ad Eugenium pp.
Ambrosius de bono jejunii. In edit. de Elia et jejunio.
Apologeticon S. Bernardi abb. ad Willelmum abb. Iterum infra n. 49. - item 42. 44. Commentarius in vetus Testamentum.
Notavit aliquis ad calcem ante annos centum esse Joachimi abbatis.
Prologus incipit : Quàm propensiori studio à viris catholicis et orthodoxis certatum est, etc. Initium operis est : universa historiarum memoria, quæ vetus Testamentum obumbrat, in quinque portionibus etc. Desinit in morte SS. Macchabeorum.
Propter alia nonnulla damnatus est in Concil. 4. Lateran. sub. Innoc. 3.
Ibidem
Excerpta ex Decretis SS. PP. Conciliorum, et Patrum et Sanctionibus Imperatorum et Regum.Idem est cum 109. Uticensi.
Fortean fuerit Pannomia Ivonis Carn., quam alii corruptè dicunt Pannomiam Panormiam. Non est, ut constitit ex codice ms. Lyrensi, ubi extat Pannomia.
Vel certè / Collectiones Canonum Ernaldi Decanis Carn. et postmodum Cluniac. monachi, de quibus meminit Ivo Epistola 286 ad Pontium abb. - item 43. 45. Compendium 1æ et 2æ partis Decreti Gratiani.
Initio habentur nonnulla de diversis Ecclesiæ officiis, necnon de conditoribus legum.Ad calcem : Capitula Concilli Tur. per Alexand. 3. ejusdemque Epistola ad Robertum Hereford. de Clericis concubinariis. Item. Tabula genealogica duplex. - item 44. 46. Mémoires de Mr. Pillatre, Chantre de la Cathedrale de Seez, touchant les abbaies et autres maisons Religieuses et quelques Eglises du diocese de Saiz. Il mourut le 6 juillet 1666.
En papier.commentaireBellaise a ajouté cet in-quarto après avoir commencé à inventorier les in-octavos, ce qui l'a obligé à renuméroter les actuels n°47-53. - item 45. 4647. Sanctorum vitæ.
Prologus Joh. Levitæ in vitam S. Gregorii pp. cætera desunt.
Simeonis per Antonium ejus discipulum.
Cassiani episcopi Ostiensis.
Medardi episcopi.
Machuti episcopi.
Karileti abb.
Eulaliæ v. et m. Barcin.
Vigoris episcopi Bajoc.
Afræ mart.
Lupi episcopi Sen.
Agili abb.
Vedasti episcopi
Eligii episcopi
Primi et Feliciani mart.
Albini episcopi And.
Georgiii mart.
Donati episcopi et m.
Eusebii ep. Vercell. et m.
Eufrosinæ v.
Marinæ v.
Petri Alexand. episcopi
Martialis episcopi Lemov. et ejusem transitus constat.
Ejusdem transitus.
Susannæ v. et m. - item 46. 478. Martyrologium Usuardi.
Regula S. Benedicti suprà n. 39.
Lectiones breves de homelia Evangelii in Capitulo recitandæ.
Tabula mensium seu Calendarium Sanctorum monasterii Sag.
Necrologium seu obitarium monachorum Sag.
Quàmplurima insuper variis in locis extant ibidem, varia quidem sed notatu dignissima, et ad monasterii utilitatem spectantia, maximè vero Registrum Sacristeriæ sive syllabus redditium ad idem officium pertinentium. - item 47. 489. Isidorus super vetus Testamentum.
Paterus super libros Regum et Proverbia ex Gregorio M.
Quædam expositio brevis in Cantica, absque nomine auctoris. In quibusdam mss. tribuitur Alcuino. Incipit : Osculetur me oscule oris sui, tangat me dulcedinæ præsentiæ suæ, etc.
Ibidem
Origenis Homiliæ duæ in Cantica Jeronimoi Interprete.
Nonnulla super vetus Testamentum, maximè ex Origene. - item 48. 49.50. S. Bernardi opuscula varia
Ad Hugonem fratrem militiæ Templi.
Sermones ejusdem in Psalmum qui habitat, ad finem sexti duntaxat.
Sermo ejusdem in resurrectione, de mersione Naaman.
Sermo de diversis : fili memorare novissima tua, etc.
Sermo de sex hidriis, diversus ab editis.
Sermo in Septuagesima.
Epistola ejusdem ad Eugenium pp. pro assumtione ad Pontificatum.
Dicta Bernardi qualiter Deus diligendus sit, multùm differt ab editis.
Apologeticon ejusdem ad Willelmum abbatem, suprà n. 43.
Sententiæ plures sub hoc titulo. Monachus quidam excepit hoc de serm. abbatis Clarævall. Non extant in editis. Aliquis prætitulavit : Liber de bonis moribus.
Idem de gradibus humilitatis. Plura desunt, à medio scil. necnon omnes superbiæ gradus.Scripsit volumen istud Johannes de Gernaco præsbiter apud Biracum et complevit in vigilia SS. Simonis et Judæ 1258.
Ibidem.
Marci Aurelii Cassiodori liber de Anima.
In fine ponit explicit sed perperam cum sensus sit incompletus et plura de facto occurrant in editis.
Isidori Hispal. liber Differentiarum. Deest finis. - item 49. 501. et 512. Libelli duo paperacei ad officium divinum spectantes, vix nominandi.
- item 50. 53. Libellus itidem papiraceus, Sententiarum ex Script. Patribus, et variis auctoribus, sub diversis titulis ordinatus et collectus à D. Michaele Jodio hujus coenobii abbate, qui ejusdem regimen suscepit anno 1580, et per sexennium administravit sub Congr. Cazalis Benedicti.
- item 51. 54. Antiquitez de la ville de Saiz, surtout de l abbaie de St Martin, par D. Jean Cosnard Religieux de ladite abbaie, qui mourut le ii. septembre 1633. En papier.[+]
Conservation : Alençon, AD Orne, 31 J 57
Attestation :
- item 52. 55. Psalterium, cum Canticis, et hymnis ad usum Ecclesiæ Sag.
- item 53. 56. Breviarium ad usum ejusdem Ecclesiæ, optimæ notæ.
- item 54. 57. ad 60.etc. Regula S. Benedicti. quater.
- item 55. 60. Excercitia pia et regularia gallicè. Nihili.
Finis manuscript. Sag.
Commentaires :
1. Bellaize avait d'abord écrit un autre mot qu'il a entièrement biffé.
2. Bellaise a ajouté cet in-quarto après avoir commencé à inventorier les in-octavos, ce qui l'a obligé à renuméroter les actuels n°47-53.